Agni Purana · Chapter 115
:e ity āgneye mahāpurāṇe gayāmāhātmyaṃ nāma
caturdaśādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ
:n
1 anyānatheti jha.. / kṣapānuktvā iti cha..
2 gandhādivarjitā iti gha..
3 tīrthopajīvakā yūyamācandrārkamiti kha.. , ga.. , gha.. , ṅa.. ca
4 kulaśataṃ mahaditi ja..
5 svargalokaṃ ceti gha.. , ja.. , jha.. ca
6 vahnathemiti kha.. , cha.. ca / bahulamiti jha..
:p 384
agnipurāṇam
maharṣiśrīmadvedavyāsena praṇītam
śrīlaśrī vaṅgadeśīyāsiyātik-samājānujñayā
śrīrājendralālamitreṇa pariśodhitam
kalikātārājadhānyāṃ gaṇeśayantre mudritañca
saṃvat 1933
:p 0
athāgnipurāṇasya dvitīyakhaṇḍasyānukramaṇikā
agnipurāṇaṃ
% Chapter {115}
:ś atha pañcadaśādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ
gayāyātrāvidhiḥ
agnir uvāca
udyataścedgayāṃ yātuṃ(1) śrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ /AP_115.001ab/
vidhāya kārpaṭīveśaṃ grāmasyāpi pradakṣiṇaṃ
kṛtvā pratidinaṅgacchet saṃyataścāpratigrahī /AP_115.002ab/
gṛhāccalitamātrasya gayayā gamanaṃ prati
svargārohaṇasopānaṃ pitṝṇāntu pade pade /AP_115.003ab/
brahmajñānena kiṃ kāryaṃ gogṛhe maraṇena kiṃ
kiṃ kurukṣetravāsena yadā(2) putro gayāṃ vrajet /AP_115.004ab/
gayāprāptaṃ sutaṃ dṛṣṭvā pitṝṇāmutsavo bhavet
padbhyāmapi jalaṃ spṛṣṭvā asmabhyaṃ kinna dāsyati /AP_115.005ab/
brahmajñānaṃ gayāśrāddhaṃ gogṛhe maraṇaṃ tathā
vāsaḥ puṃsāṃ kurukṣetre muktireṣā caturvidhā /AP_115.006ab/
kāṅkṣanti pitaraḥ putraṃ narakādbhayabhīravaḥ
gayāṃ yāsyati yaḥ putraḥ sa nastrātā bhaviṣyati /AP_115.007ab/
muṇḍanañcopavāsaś ca sarvatīrtheṣvayaṃ vidhiḥ
na kālādirgayātīrthe dadyāt piṇḍāṃś ca nityaśaḥ /AP_115.008ab/
pakṣatrayanivāsī ca punātyāsaptatamaṃ kulaṃ
:n
1 gantumiti kha.. , ga.. , gha.. , cha.. , ja.. ca
2 yadi iti gha.. , ga.. , jha.. ca
:p 1
aṣṭakāsu ca vṛddhauca(1) gayāyāṃ mṛtavāsare /AP_115.009ab/
atra mātuḥ pṛthak śrāddhamanyatra patinā saha
pitrādinavadaityaṃ tathā dvādaśadaivataṃ /AP_115.010ab/
prathame divase snāyāttīrthe hy uttaramānase
uttare mānase puṇye āyurārogyavṛddhaye /AP_115.011ab/
sarvāghaughavidhānāya(2) snānaṃ kuryād vimuktaye(3)
santarpya devapitrādīn śrāddhakṛt piṇḍado bhavet /AP_115.012ab/
divyāntarīkṣabhaumasthān(4) devān santarpayāmyahaṃ
divyāntarīkṣabhaumādi pitṛmātrādi tarpayet /AP_115.013ab/
pitā pitāmahaś caiva tathaiva prapitāmahaḥ
mātā pitāmahī caiva(5) tathaiva prapitāmahī /AP_115.014ab/
mātāmahaḥ pramātāmaho vṛddhapramātāmahaḥ(6)
tebhyo.nyebhya(7) imān piṇḍānuddhārāya dadāmyahaṃ /AP_115.015ab/
oṃ namaḥ sūryadevāya somabhaumajñarūpiṇe(8)
jīvaśukraśanaiścārirāhuketusvarūpiṇe /AP_115.016ab/
uttare mānase snātā(9) uddharetsakalaṃ kulaṃ
sūryaṃ natvā(10) vrajenmaunī naro dakṣiṇamānasaṃ(11) /AP_115.017ab/
:n
1 anvaṣṭakāsu vṛddhau ceti gha.. , ṅa.. ca
2 sarvāghaughavināśāyeti kha.. , gha.. , cha.. ca
3 snānaṃ sarvavimuktaye iti cha..
4 divyāntarīkṣagān bhaumāniti ga..
5 mātā mātāmahī caiveti ka.. , kha.. , ga.. , cha.. , ja.. ca
6 vṛddhapramātṛkāmaha iti ka.. , ga.. , cha.. , ja.. ca
7 tebhyastebhya iti gha.. , ja.. ca
8 somabhaumasvarūpiṇe iti gha..
9 snātveti ka..
10 sūryaṃ dṛṣṭvā iti ṅa..
11 tato dakṣiṇamānasamiti ga.. , gha.. , ja.. , jha.. ca
:p 2
dakṣiṇe mānase snānaṃ karomi pitṛtṛptaye(1)
gayāyāmāgataḥ svargaṃ yāntu me pitaro 'khilāḥ /AP_115.018ab/
śrāddhaṃ piṇḍantataḥ kṛtvā sūryaṃ natvā vadedidaṃ
oṃ namo bhānave bhartre(2) bhavāya bhava me vibho /AP_115.019ab/
bhuktimuktipradaḥ sarvapitṝṇāṃ bhavabhāvitaḥ
kavyavālānalaḥ somo yamaś caivāryamā tathā /AP_115.020ab/
agniṣvāttā varhiṣada ājyapāḥ pitṛdevatāḥ
āgacchantu mahābhāgā yuṣmābhī rakṣitāstviha /AP_115.021ab/
madīyāḥ pitaro ye ca mātṛmātāmahādayaḥ
teṣāṃ piṇḍapradātāhamāgato 'smi gayāmimāṃ /AP_115.022ab/
udīcyāṃ muṇḍapṛṣṭhasya devarṣigaṇapūjitaṃ(3)
nāmnā kanakhalaṃ tīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutaṃ /AP_115.023ab/
siddhānāṃ prītijananaiḥ pāpānāñca bhayaṅkaraiḥ
lelihānair mahānāgai rakṣyate caiva nityaśaḥ /AP_115.024ab/
tatra snātvā divaṃ(4) yānti krīḍante bhuvi mānavāḥ
phalgutīrthaṃ tato gacchenmahānadyāṃ sthitaṃ paraṃ /AP_115.025ab/
nāgājjanārdanāt kūpādvaṭāccottaramānasāt
etad gayāśiraḥ(5) proktaṃ phalgutīrthaṃ taducyate /AP_115.026ab/
muṇḍapṛṣṭhanāgādyāś ca sārāt sāramathāntaraṃ
:n
1 karomi pitṛdaivate iti ja..
2 bhānave tasmai iti ṅa..
3 devarṣigaṇasevitamiti gha.. , ja.. ca / devatāgaṇasevitamiti jha..
4 tatra snātā divamiti ja..
5 phalguṃ gayāśira iti kha.. , ṅa.. , cha.. ca
:p 3
yasmin phalati śrīrgaurvā kāmadhenurjalaṃ mahī /AP_115.027ab/
dṛṣṭiramyādikaṃ yasmāt phalgutīrthaṃ na phalguvat
phalgutīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā devaṃ gadādharaṃ /AP_115.028ab/
etena kiṃ na paryāptaṃ nṛṇāṃ sukṛṭakāriṇāṃ
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni āsamudrātsarāṃsi ca /AP_115.029ab/
phalgutīrthaṃ gamiṣyanti vāramekaṃ dine dine
phalgutīrthe tīrtharāje karoti snānamādṛtaḥ /AP_115.030ab/
pitṝṇāṃ brahmalokāptyai ātmano bhuktimuktaye
snātvā śrāddhī piṇḍado 'tha nameddevaṃ pitāmahaṃ /AP_115.031ab/
kalau māheśvarā lokā atra devī(1) gadādharaḥ
pitāmaho liṅgarūpī tannamāmi maheśvaraṃ /AP_115.032ab/
gadādharaṃ balaṃ kāmamaniruddhaṃ narāyaṇaṃ(2)
brahmaviṣṇunṛsiṃhākhyaṃ varāhādiṃ namāmyahaṃ /AP_115.033ab/
tato gadādharaṃ dṛṣṭvā kulānāṃ śatamuddharet
dharmāraṇyaṃ dvitīye 'hni mataṅgasyāśrame vare /AP_115.034ab/
mataṅgavāpyāṃ saṃsnāya śrāddhakṛt piṇḍado(3) bhavet
mataṅgeśaṃ suddheśaṃ(4) natvā cedamudīrayet /AP_115.035ab/
pramāṇaṃ devatāḥ santu lokapālāś ca sākṣiṇaḥ
mayāgatya mataṅge 'smin pitṝṇāṃ niṣkṛtiḥ kṛtā /AP_115.036ab/
snānatarpaṇaśrāddhādirbrahmatīrthe 'tha(5) kūpake
:n
1 ato deva iti kha.. , ga.. , gha.. , cha.. ca
2 nārāyaṇamiti kha.. , ga.. , ṅa.. ca
3 śrāddhadaḥ piṇḍada iti kha..
4 mataṅgeśañca siddheśamiti ja..
5 brahmatīrthetreti kha..
:p 4
tatkūrpayūpayormadhye śrāddhaṃ kulaśatoddhṛtau /AP_115.037ab/
mahābodhaturuṃ natvā dharmavān svargalokabhāk
tṛtīye brahmasarasi(1) snānaṃ kuryādyatavrataḥ(2) /AP_115.038ab/
snānaṃ brahmasarastīrthe(3) karomi brahmabhūtaye
pitṝṇāṃ brahmalokāya brahmarṣigaṇasevite /AP_115.039ab/
tarpaṇaṃ śrāddhakṛt piṇḍaṃ pradadyāttu prasecanaṃ(4) /AP_115.039cd/
kuryācca vājapeyārthī brahmayūpapradakṣiṇaṃ
eko muniḥ kumbhakuśāgrahasta āmrasya mūle salilandadāti /AP_115.040ab/
āmnāya siktāḥ pitaraś ca tṛptā ekā kriyā dvyarthakarī prasiddhā
brahmāṇañca namaskṛtya kulānāṃ śatamuddharet /AP_115.041ab/
phalgutīrthe caturthe 'hni snātvā devāditarpaṇaṃ
kṛtvā śrāddhaṃ sapiṇḍañca gayāśirasi kārayet /AP_115.042ab/
pañcakrośaṃ gayākṣetraṃ krośamekaṃ gayāśiraḥ
tatra piṇḍapradānena kulānāṃ śatamudharet /AP_115.043ab/
muṇḍapṛṣṭhe padaṃ nnyāstaṃ mahādevena dhīmatā
muṇḍapṛṣṭhe śiraḥ sākṣād gayāśira udāhṛtaṃ /AP_115.044ab/
:n
1 brahmasadasi iti kha.. , gha.. , ṅa.. , ja.. ca
2 mayāgatyetyādiḥ, snānaṃ kuryādyatavrata ity antaḥ pāṭhaścha..
pustake nāsti
3 brahmasadastīrthe iti gha.. / brahmaśirastīrthe iti kha..
4 tarpaṇaśrāddhakṛt piṇḍapradaścāpi prasecanamiti kha.. , cha.. ca /
tarpaṇaśrāddhakṛt piṇḍapradaścāmraprasecanamiti ga.. , gha.. , ṅa.. ,
ja.. ca
:p 5
sākṣād gayāśirastatra phalgutīrthāśramaṃ(1) kṛtaṃ
amṛtaṃ tatra vahati pitṝṇāndattamakṣayaṃ /AP_115.045ab/
snātvā daśāśvamedhe tu dṛṣṭvā devaṃ pitāmahaṃ
rudrapādaṃ naraḥ spṛṣṭvā neha bhūyo 'bhijāyate /AP_115.046ab/
śamīpatrapramāṇena piṇḍaṃ datvā gayāśire(2)
narakasthā divaṃ yānti svargasthā mokṣamāpnuyuḥ /AP_115.047ab/
pāyasenātha piṣṭena śaktunā caruṇā tathā
piṇḍadānaṃ taṇḍulaiś ca godhūmaistilamiśritaiḥ /AP_115.048ab/
piṇḍaṃ datvā rudrapade kulānāṃ śatamuddharet
tathā viṣṇupade śrāddhapiṇḍado hy ṛṇamuktikṛt(3) /AP_115.049ab/
pitrādīnāṃ śatakulaṃ svātmānaṃ(4) tārayennaraḥ
tathā brahmapade śrāddhī(5) brahmalokaṃ nayetpitṝn /AP_115.050ab/
dakṣiṇāgnipade tadvadgārhapatyapade tathā
pade vāhavanīyasya śrāddhī yajñaphalaṃ labhet /AP_115.051ab/
āvasathyasya candrasya(6) sūryasya ca gaṇasya ca
agastyakārttikeyasya śrāddhī tārayate kulaṃ /AP_115.052ab/
ādityasya rathaṃ natvā(7) karṇādityaṃ namīnnaraḥ
:n
1 phalgutīrthāśrayamiti ga.. , gha.. , ja.. , jha.. ca
2 piṇḍaṃ dadyādgayāśire iti ja..
3 piṇḍadaḥ kulamuktikṛditi ga.. , ja.. ca / piṇḍado hy atimuktikṛditi
gha..
4 svātmaneti ja..
5 brahmapade śrāddhamiti jha..
6 varuṇasyātha cendrasyeti ṅa.. / āvasathyasya cendrasyeti cha.. / āvasathyasya
sendrasyeti ja..
7 rathaṃ dṛṣṭveti kha.. , cha.. ca
:p 6
kanakeśapadaṃ natvā gayākedārakaṃ namet /AP_115.053ab/
sarvapāpavinirmuktaḥ pitṝn brahmapuraṃ nayet
viśālo 'pi gayāśīrṣe piṇḍado 'bhūcca putravān /AP_115.054ab/
viśālāyāṃ viśālo 'bhūdrājaputro 'bravīd dvijān
kathaṃ putrādayaḥ syurme dvijā ūcurviśālakaṃ /AP_115.055ab/
gayāyāṃ piṇḍadānena tava sarvaṃ bhaviṣyati
viśālo 'pi gayāśīrṣe pitṛpiṇḍāndadau tataḥ(1) /AP_115.056ab/
dṛṣṭvākāśe sitaṃ raktaṃ puruṣāṃstāṃś capṛṣṭavān
ke yuyanteṣu caivaikaḥ sitaḥ proce viśālakaṃ /AP_115.057ab/
ahaṃ sitaste janaka indralokaṃ gataḥ śubhān
mama raktaḥ pitā putra kṛṣṇaś caiva pitāmahaḥ /AP_115.058ab/
abravīt narakaṃ prāptā tvayā muktīkṛtā vayaṃ
piṇḍadānād brahmalokaṃ brajāma iti te gatāḥ /AP_115.059ab/
viśālaḥ prāptaputādī rājyaṃ kṛtvā hariṃ yayau
pretarājaḥ svamuktyai ca vaṇijañcedamabravīt /AP_115.060ab/
pretaiḥ sarvaiḥ sahārtaḥ san sukṛtaṃ bhujyate phalaṃ
śravaṇadvādaśīyoge kumbhaḥ sānnaś ca sodakaḥ(2) /AP_115.061ab/
dattaḥ purā sa madhyāhne jīvanāyopatiṣṭhate
dhanaṃ gṛhītvā me gaccha gayāyāṃ piṇḍado bhava /AP_115.062ab/
vaṇigdhanaṃ gṛhītvā tu gayāyāṃ piṇḍado 'bhavat
:n
1 dadau gata iti kha.. , ga.. , gha.. , ṅa.. , cha.. , ja.. ca
2 sārthaś ca sodaka iti cha..
:p 7
pretarājaḥ saha pretair mukto nīto hareḥ puraṃ /AP_115.063ab/
gayāśīrṣe piṇḍadānādātmānaṃ svapitṝṃs tathā(1)
pitṛvaṃśe sutā ye ca mātṛvaṃśe tathaiva ca /AP_115.064ab/
guruśvaśurabandhūnāṃ ye cānye bāndhavā mṛtāḥ
ye me kule luptapiṇḍāḥ putradāravivarjitāḥ(2) /AP_115.065ab/
kriyālopagatā ye ca jātyandhāḥ puṅgavas tathā
virūpā āmagarbhā ye jñātājñātāḥ kule mama /AP_115.066ab/
teṣāṃ piṇḍo mayā datto hy akṣayyamupatiṣṭhatāṃ
ye kecit pretarūpeṇa tiṣṭhanti pitaro mama /AP_115.067ab/
te sarve tṛptimāyāntu piṇḍadānena(3) sarvadā
piṇḍo deyastu sarvebhyaḥ sarvair vai kulatārakaiḥ /AP_115.068ab/
ātmanastu tathā deyo hy akṣayaṃ lokamicchatā
pañcame 'hni gadālole snāyānmantreṇa buddhimān /AP_115.069ab/
gadāprakṣālane tīrthe gadālole 'tipāvane
snānaṃ karāmi saṃsāragadaśāntyai janārdana /AP_115.070ab/
namo 'kṣayavaṭāyaiva akṣayasvargadāyine
pitrādīnāmakṣayāya sarvapāpakṣayāya ca /AP_115.071ab/
śrāddhaṃ vaṭatale(4) kuryād brāhmaṇānāñca bhojanaṃ
ekasmin bhojite vipre koṭirbhavati bhojitā /AP_115.072ab/
kimpunarbahubhirbhuktaiḥ pitṝṇāṃ dattamakṣayaṃ
:n
1 pretarājetyādiḥ, svapitṝṃstathetyantaḥ pāṭho jha.. pustake
nāsti
2 śubhakarmavivarjitā iti jha..
3 piṇḍenāneneti ṅa..
4 vaṭataṭe iti ja..
:p 8
gayāyāmannadātā yaḥ pitarastena putriṇaḥ /AP_115.073ab/
vaṭaṃ vaṭeśvaraṃ natvā pūjayet prapitāmahaṃ
akṣayāṃllabhate lokān kulānāṃ śatamuddharet /AP_115.074ab/
kramato 'kramato vāpi gayāyatrā mahāphalā
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0