Abhisamayālaṃkāra · Chapter 8

ityabhisamayālaṅkāre nāma
prajñāpāramitopadeśaśāstre saptamādhikāraḥ /
Dharmakāyādhikāraḥ aṣṭamaḥ
1 - svabhāvakāyaḥ
sarvākārāṃ viśuddhiṃ ye dharmāḥ prāptā nirāsravāḥ /
svābhāviko muneḥ kāyasteṣāṃ prakṛtilakṣaṇaḥ

2 - jñānadharmakāyaḥ
bodhipakṣāpramāṇāni vimokṣā anupūrvaśaḥ /
navātmikā samāpattiḥ kṛtsnaṃ daśavidhātmakam

abhibhvāyatanānyaṣṭaprakārāṇi prabhedataḥ /
araṇā praṇidhijñānamabhijñāḥ pratisaṃvidaḥ

sarvākārāścatastro 'tha śuddhayo vaśitā daśa /
balāni daśa catvāri vaiśāradyānyarakṣaṇam

trividhaṃ smutyupasthānaṃ tridhāsaṃmoṣadharmatā /
vāsanāyāḥ samudghāto mahatī karuṇā jane

āveṇikā munereva dharmā ye 'ṣṭādaśeritāḥ /
sarvākārajñatā ceti dharmakāyo 'bhidhīyate

śrāvakasyāraṇādṛṣṭernṛkleśaparihāritā /
tatkleśastrotaucchittyai grāmādiṣu jināraṇā

anābhogamanāsaṅgamavyāghātaṃ sadā sthitam /
sarvapraśnāpanud bauddhaṃ praṇidhijñānamiṣyate

paripākaṃ gate hetau yasya yasya yadā yadā /
hitaṃ bhavati karttavyaṃ prathate tasya tasya saḥ

varṣatyapi hi parjanye naiva bījaṃ prarohati /
samutpāde 'pi buddhānāṃ nābhavyo bhadramaśnute

iti kāritravaipulyād buddho vyāpī nirucyate /
akṣayatvācca tasyaiva nitya ityapi kathyate

3 - sambhogakāyaḥ
dvātriṃśallakṣaṇāśītivyañjanātmā munerayam /
sāmbhogiko mataḥ kāyo mahāyānopabhogataḥ

cakrāṅkahastaḥ kramakūrmapādo jālāvanaddhāṅgulipāṇipādaḥ /
karau sapādau taruṇau mṛdū ca samutsadai saptabhirāśrayo 'sya

dīrghāṅgulirvyāyatapārṣṇigātraṃ prājyaṃ tvṛjūcchaṅkhapadordhvaromā /
eṇeyajaṅghaśca paṭūrubāhuḥ kośāvanaddhottamabastiguhyaḥ

suvarṇavarṇaḥ pratanūcchaviśca pradakṣiṇaikaikasujātaromā /
ūrṇāṅkitāsyo haripūrvakāyaḥ skandhau vṛtāvasya citāntarāṃsaḥ

hīno rasaḥ khyāti rasottamo 'sya nyagrodhavanmaṇḍalatulyamūrtiḥ /
uṣṇīṣamūrdhā pṛthucārujivho brahmasvaraḥ siṃhahanuḥ suśuklāḥ

tulyāḥ pramāṇe 'viralāśca dantā anyūnasaṃkhyā daśikāścatasraḥ /
nīlekṣaṇo govṛṣapakṣmanetro dvātriṃśadetāni hi lakṣaṇāni

yasya yasyātra yo heturlakṣaṇasya prasādhakaḥ /
tasya tasya prapūryāyaṃ samudāgamalakṣaṇaḥ

gurūṇāmanuyānādirdṛḍhatā saṃvaraṃ prati /
saṃgrahāsevanaṃ dānaṃ praṇītasya ca vastunaḥ

vadhyamokṣasamādānaṃ vivṛddhiḥ kuśalasya ca /
ityādiko yathāsūtraṃ heturlakṣaṇasādhakaḥ

tāmrāḥ snigdhāśca tuṅgāśca nakhā aṅgulayo muneḥ /
vṛttāścitānupūrvāśca gūḍhā nirgranthayaḥ śirāḥ

gūḍhau gulphau samau pādau siṃhebhadvijagopateḥ /
vikrāntaṃ dakṣiṇaṃ cārugamanamṛjuvṛttatā

muṣṭānupūrvate medhyamṛdutve śuddhagātratā /
pūrvavyañjanatā cārupṛthumaṇḍalagātratā

samakramatvaṃ śuddhatvaṃ netrayoḥ sukumāratā /
adīnotsadagātratve susaṃhatanagātratā

suvibhaktāṅgatā dhvāntapradhvastālokaśuddhatā /
vṛttamṛṣṭākṣatākṣāmakukṣitāśca gabhīratā

dakṣiṇāvartatā nābheḥ samantād darśanīyatā /
samācāraḥ śuciḥ kālatilakāpagatā tanuḥ

karau tulamṛdū snigdhagambhīrāyatalekhatā /
nātyāyataṃ vaco bimbapratibimbaupamauṣṭhatā

mṛdvī tanvī ca raktā ca jivhā jīmūtaghoṣatā /
cārūmañjusvaro daṃṣṭrā vṛttāstīkṣṇāḥ sitāḥ samāḥ

anupūrvī gatāstuṅgā nāsikā paramaṃ śuciḥ /
viśāle nayane pakṣmacitaṃ padmadalākṣitā

āyataślakṣṇasusnigdhasamaromnau bhruvau bhujau /
pīnāyatau samau karṇāvupaghātavivarjitau

lalāṭamaparimlānaṃ pṛthupūrṇottamāṅgatā /
bhrabharābhāścitāḥ ślakṣṇā asaṃlulitamurtayaḥ

keśā aparuṣāḥ pusāṃ saurabhyādapahāriṇaḥ /
śrīvatsaḥ svastikaṃ ceti buddhānuvyañjanaṃ matam

4 - nairmāṇikakāyaḥ
karoti yena citrāṇi hitāni jagataḥ samam /
ābhavāt so 'nupacchinnaḥ kāyo nairmāṇiko muneḥ

buddhakāritrāṇi tathā karmāpyanucchinnamasyāsaṃsāramiṣyate /
gatīnāṃ śamanaṃ karma saṃgrahe ca caturvidhe

niveśanaṃ sasaṃkleśe vyavadānāvabodhane /
sattvānāmarthayāthātmye ṣaṭsu pāramitāsu ca

buddhamārge prakṛtyaiva śūnyatāyāṃ dvayakṣaye /
saṃkete 'nupalambhe ca paripāke ca dehinām

bodhisattvasya mārge 'bhiniveśasya nivāraṇe /
bodhiprāptau jinakṣetraviśuddhau niyatiṃ prati

aprameye ca sattvārthe buddhasevādike guṇe /
bodheraṅgeṣvanāśe ca karmaṇāṃ satyadarśane

viparyāsaprahāṇe ca tadavastukatānaye /
vyavadāne sasambhāre saṃskṛtāsaṃskṛte prati

vyatibhedāparijñāne nirvāṇe ca niveśanam /
dharmakāyasya karmedaṃ saptaviṃśatidhā matam