Abhisamayālaṃkāra · Chapter 5
ityabhisamayālaṅkāre nāma prajñāpāramitopadeśaśāstre caturthādhikāraḥ //
Mūrdhābhisamayādhikāraḥ pañcamaḥ
1 - liṅgama(ūṣmā murdhaprayogaḥ)
svapnāntare 'pi svapnābhasarvadharmekṣaṇādikam /
mūrdhaprāptasya yogasya liṅgaṃ dvādaśadhā matam
2 - vivṛddhiḥ(mūrdhā mūrdhaprayogaḥ)
jambudvipajaneyattābuddhapūjāśubhādikām /
upamāṃ bahudhā kṛtvā vivṛddhiḥ ṣoḍaśātmikā
3 - nirudhiḥ(kṣāntiḥ mūrdhaprayogaḥ)
trisarvajñatvadharmāṇāṃ paripuriranuttarā /
aparityaktasattvārthā nirūḍhirabhidhīyate
4 - cittasaṃsthitiḥ(agradharmākhyaḥ mūrdhaprayogaḥ)
caturdvīpakasāhasradvitrisāhasrakopamaḥ /
kṛtvā puṇyabahutvena samādhiḥ parikīrtitaḥ
5 - darśanamārgaḥ(mūrdhaprayogaḥ)
pravṛttau ca nivṛttau ca pratyekaṃ tau navātmakau /
grāhyau vikalpau vijñeyāvayathāviṣayātmakau
dravyaprajñaptisatsattvavikalpau grāhakau matau /
pṛthagjanāryabhedena pratyekaṃ tau navātmakau
grāhyau cenna tathā sto 'rthau kasya tau grāhakau matau /
iti grāhakabhāvena śūnyatālakṣaṇaṃ tayoḥ
eṣa svabhāve gotre ca pratipatsamudāgame /
jñānasyālambanābhrāntau pratipakṣavipakṣayoḥ
svasminnadhigame kartṛtatkāritrakriyāphale /
pravṛttipakṣādhiṣṭhāno vikalpo navadhā mataḥ
bhavaśāntiprapātitvānnyūnatve 'dhigamasya ca /
parigrahasyābhāve ca vaikalye pratipadgate
parapratyagāmitve samuddeśanivartane /
prādeśikatve nānātve sthānaprasthānamohayoḥ
pṛṣṭhato gamane ceti vikalpo 'yaṃ navātmakaḥ /
nivṛttipakṣādhiṣṭhānaḥ śrāvakādimanobhavaḥ
grāhakaḥ prathamo jñeyo grahaṇapratimokṣaṇe /
manaskriyāyāṃ dhātūnāmupaśleṣe trayasya ca
sthāne cābhiniveśe ca prajñaptau dharmavastunaḥ /
saktau ca pratipakṣe ca yathecchaṃ ca gatikṣatau
yathoddeśamaniryāṇe mārgāmārgāvadhāraṇe /
sanirodhe samutpāde vastuyogaviyogayoḥ
sthāne gotrasya nāśe ca prārthanāhetvabhāvayoḥ /
pratyarthikopalambhe ca vikalpo grāhako 'paraḥ
bodhau sandarśanānyeṣāṃ taddhetośca parīndanā /
tatprāptyanantaro hetuḥ puṇyabāhulyalakṣaṇaḥ
kṣayānutpādayorjñāne malānāṃ bodhirucyate /
kṣayābhāvādanutpādātte hi jñeye yathākramam
prakṛtāvaniruddhāyāṃ darśanākhyena vartmanā /
vikalpajātaṃ ki kṣīṇaṃ kiṃ vānatpattimāgatam
sattā ca nāma dharmāṇāṃ jñeye cāvaraṇakṣayaḥ /
kathyate yatparaiḥ śāsturatra vismīyate mayā
nāpaneyamataḥ kiñcit prakṣeptavyaṃ na kiṃcana /
draṣṭavyaṃ bhūtato bhūtaṃ bhūtadarśī vimucyate
ekaikasyaiva dānādau teṣāṃ yaḥ saṃgraho mithaḥ /
sa ekakṣaṇikaḥ kṣāntisaṃgṛhīto 'tra dṛkpathaḥ
sa samādhiṃ samāpadya tataḥ siṃhavijṛmbhitam /
anulomaṃ vilomaṃ ca pratītyotpādamīkṣate
6 - bhāvanāmārgaḥ(mūrdhaprayogaḥ)
kāmāptamabadhīkṛtya vijñānamasamāhitam /
sanirodhāḥ samapattīrgattvāgamya nava dvidhā
ekadvitricatuḥpañcaṣaṭsaptāṣṭavyatikramāt /
avaskandasamāpattiranirodhamatulyatā
saṃkṣepe vistare buddhaiḥ sānāthyenāparigrahe /
traikālike guṇābhāve śreyasastrividhe pathi
eko grāhyavikalpo 'yaṃ prayogākāragocaraḥ /
dvitīyaścittacaittānāṃ pravṛttiviṣayo mataḥ
anutpādastu cittasya bodhimaṇḍāmanaskriyā /
hīnayānamanaskārau sambodheramanaskṛtiḥ
bhāvane 'bhāvane caiva tadviparyaya eva ca /
ayathārthaśca vijñeyo vikalpo bhāvanāpathe
grāhakaḥ prathamo jñeyaḥ sattvaprajñaptigocaraḥ /
dharmapratyaśūnyatvasaktipravicayātmakaḥ
kṛte ca vastuno yānatritaye ca sa kīrttitaḥ /
dakṣiṇāyā aśuddhau vā caryāyāśca vikopane
sattvaprajñaptitaddhetuviṣayo navadhāparaḥ /
bhāvanāmārgasambaddho vipakṣastad vighātataḥ
sarvajñatānāṃ tisṛṇāṃ yathāsvaṃ trividhāvṛttau /
śāntimārgatathatādisamprayogaviyogayoḥ
asamatve ca duḥkhādau kleśānāṃ prakṛtāvapi /
dvayābhāve ca saṃmohe vikalpaḥ paścimo mataḥ
āsāṃ kṣaye satītīnāṃ cirāyocchvasitā iva /
sarvākārajagatsaukhyasādhanā guṇasampadaḥ
sarvāḥ sarvābhisāreṇa nikāmaphalaśālinam /
bhajante taṃ mahāsattvaṃ mahodadhimivāpagāḥ
7 - ānantaryasamādhiḥ(mūrdhaprayogaḥ)
trisāhasrajanaṃ śiṣyakhaḍgādhigamasampadi /
bodhisattvasya ca nyāme pratiṣṭhāpya śubhopamāḥ
kṛtvā puṇyabahutvena buddhatvāpteranantaraḥ /
ānantaryasamādhiḥ sa sarvākārajñatā ca tat
ālambanamabhāvo 'sya smṛtiścādhipatirmataḥ /
ākāraḥ śāntatā cātra jalpājalpipravādinām
ālambanopapattau ca tatsvabhāvāvadhāraṇe /
sarvākarajñatājñāne paramārthe sasaṃvṛttau
prayoge triṣu ratneṣu sopāye samaye muneḥ /
viparyāse samārge ca pratipakṣavipakṣayoḥ
lakṣaṇe bhāvanāyāṃ ca matā vipratipattayaḥ /
sarvākārajñatādhārā ṣoḍhā daśa ca vādinām
Original text: Abhisamayālaṃkāra · Edition: Ramsankar Tripathi: Abhisamayalankaravrttih Sphutartha. Sarnath : Central Institute of Higher Tibetan Studies (CIHTS), 1977. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0