Language

ENहिગુ
Scripture Library

Abhisamayālaṃkāra · Chapter 4

4.1

ityabhisamayālaṅkāre nāma prajñāpāramitopadeśaśāstre tṛtīyādhikāraḥ /
4 Sarvākārābhisambodhādhikāraḥ caturthaḥ
1 - ākārāḥ
vastujñānaprakārāṇāmākārā iti lakṣaṇam /
sarvajñatānāṃ traividhyāt trividhā eva te matāḥ

4.2

asadākāramārabhya yāvanniścalatākṛtiḥ /
catvāraḥ pratisatyaṃ te mārge pañcadaśa smṛtāḥ

4.3

hetau mārge ca duḥkhe ca nirodhe ca yathākramam /
aṣṭau te sapta pañceti ṣoḍaśeti ca kīrtitāḥ

4.4

smṛtyupasthānamārabhya buddhatvākārapaścimāḥ /
śiṣyāṇāṃ bodhisattvānāṃ buddhānāṃ ca yathākramam

4.5

saptatriṃśaccatustriṃśattriṃśannava ca te matāḥ /
trisarvajñatvabhedena mārgasatyānurodhataḥ

4.6

kṛtādhikārā buddheṣu teṣūptaśubhamūlakāḥ /
mitraiḥ sanāthāḥ kalyāṇairasyāḥ śravaṇabhājanam

4.7

buddhopāsanasampraśnadānaśīlādicaryayā /
udgrahadhāraṇādīnāṃ bhājanatvaṃ satāṃ matam

4.8

2 - prayogāḥ
rūpādiṣvanavasthānāt teṣu yoganiṣedhataḥ /
tattathatāgambhīratvāt teṣāṃ duravagāhataḥ

4.9

tadaprāmāṇyataḥ kṛcchrāccireṇa pratibodhataḥ /
vyākṛtāvavivartyatve niryāṇe sanirantare

4.10

āsannabodhe kṣipraṃ ca parārthe 'vṛddhayahānitaḥ /
dharmādharmādyadṛṣṭau ca rūpācintyādyadarśane

4.11

rūpādestannimittasya tadbhāvasyāvikalpakaḥ /
phalaratnapradātā ca śuddhakaḥ sāvadhiśca saḥ

4.12

3 - guṇāḥ
mārāṇāṃ śaktihānyādiścaturdaśavidho guṇaḥ /
4 - doṣāḥ
doṣāśca ṣaḍ viboddhavyāścaturbhirdaśakaiḥ saha

4.13

5 - lakṣaṇāni
lakṣyate yena tajjñeyaṃ lakṣaṇaṃ trividhaṃ ca tat /
jñānaṃ viśeṣaḥ kāritraṃ svabhāvo yaśca lakṣyate

4.14

tathāgatasya nirvṛttau loke cālujyanātmake /
sattvānāṃ cittacaryāsu tatsaṃkṣepe bahirgatau

4.15

akṣayākāratāyāṃ ca sarāgādau pravistṛte /
mahadgate 'pramāṇe ca vijñāne cānidarśane

4.16

adṛśyacittajñāne ca tadunmiñjādisaṃjñakam /
punastathatākāreṇa teṣāṃ jñānamataḥ param

4.17

tathatāyāṃ munerbodhatatparākhyānamityayam /
sarvajñatādhikāreṇa jñānalakṣaṇasaṃgrahaḥ

4.18

śūnyatve sānimitte ca praṇīdhānavivarjite /
anutpādānirodhādau dharmatāyā akopane

4.19

asaṃskāre 'vikalpe ca prabhedālakṣaṇatvayoḥ /
mārgajñatādhikāreṇa jñānalakṣaṇamiṣyate

4.20

svadharmamupaniśritya vihāre tasya satkṛtau /
gurutve mānanāyāṃ ca tatpūjākṛtakatvayoḥ

4.21

sarvatra vṛttimajjñānamadṛṣṭasya ca darśakam /
lokasya śūnyatākāraśūcakajñāpakākṣagam

4.22

acintyaśāntatādarśi lokasaṃjñanirodhi ca /
jñānalakṣaṇamityuktaṃ sarvākārajñatānaye

4.23

acintyādiviśeṣeṇa viśiṣṭaiḥ satyagocaraiḥ /
viśeṣalakṣaṇaṃ ṣaḍbhirdaśabhiścoditaṃ kṣaṇaiḥ

4.24

acintyātulyate meyasaṃkhyayoḥ samatikramau /
sarvāryasaṃgraho vijñavedyāsādhāraṇajñate

4.25

kṣiprajñānyūnapūrṇatve pratipatsamudāgamau /
ālambanaṃ ca sādhāraṃ sākalyaṃ samparigrahaḥ

4.26

anāsvādaśca vijñeyo viśeṣaḥ ṣoḍaśātmakaḥ /
viśeṣamārgo mārgebhyo yenānyebhyo viśiṣyate

4.27

hitaṃ sukhaṃ ca trāṇaṃ ca śaraṇaṃ layanaṃ nṛṇām /
parāyaṇaṃ ca dvīpaṃ ca pariṇāyakasaṃjñakam

4.28

anābhogaṃ tribhiryānaiḥ phalāsākṣātkriyātmakam /
paścimaṃ gatikāritramidaṃ kāritralakṣaṇam

4.29

kleśaliṅganimittānāṃ vipakṣapratipakṣayoḥ /
viveko duṣkaraikāntāvuddeśo 'nupalambhakaḥ

4.30

niṣiddhābhiniveśaśca yaścālambanasaṃjñakaḥ /
vipratyayo 'vighātī ca so 'padāgatyajātikaḥ

4.31

tathatānupalambhaśca svabhāvaḥ ṣoḍaśātmakaḥ /
lakṣīva lakṣyate ceti caturthaṃ lakṣaṇaṃ matam

4.32

6 - mokṣabhāgīyam
animittapradānādisamudāgamakauśalam /
sarvākārāvabodhe 'smin mokṣabhāgīyamiṣyate

4.33

buddhādyālambanā śraddhā vīryaṃ dānādigocaram /
smṛtirāśayasampattiḥ samādhiravikalpanā

4.34

dharmeṣu sarvairākārairjñānaṃ prajñeti pañcadhā /
tīkṣṇaiḥ subodhā sambodhirdurbodhā mṛdubhirmatā

4.35

7 - virvedhabhāgīyam
ālambanaṃ sarvasattvā ūṣmaṇāmiha śasyate /
samacittādirākārasteṣveva daśadhoditaḥ

4.36

svayaṃ pāpānnivṛttasya dānādyeṣu sthitasya ca /
tayorniyojanānyeṣāṃ varṇavādānukūlate

4.37

mūrdhagaṃ svaparādhāraṃ satyajñānaṃ tathā kṣamā /
tathāgradharmā vijñeyāḥ sattvānāṃ pācanādibhiḥ

4.38

8 - avaivartiko gaṇaḥ
nirvedhāṅgānyupādāya darśanābhyāsamārgayoḥ /
ye bodhisattvā vartante so 'trāvaivartiko gaṇaḥ

4.39

rūpādibhyo nivṛttyādyairliṅgairviśatidheritaiḥ /
nirvedhāṅgaśitasyedamakvairtikalakṣaṇam

4.40

rūpādibhyo nivṛttiśca vicikitsākṣaṇakṣayo /
ātmanaḥ kuśalasthasya pareṣāṃ tanniyojanam

4.41

parādhāraṃ ca dānādi gambhīre 'rthe 'pyakāṃkṣaṇam /
maitraṃ kāyādyasaṃvāsaḥ paṃcadhāvaraṇena ca

4.42

sarvānuśayahānaṃ ca smṛtisamprajñatā śuci /
cīvarādi śarīre ca kṛmīṇāmasamudbhavaḥ

4.43

cittākauṭilyamādānaṃ dhūtasyāmatsarāditā /
dharmatāyuktagāmitvaṃ lokārthaṃ narakaiṣaṇā

4.44

parairaneyatā mārasyānyamārgopadeśinaḥ /
māra ityeva bodhaśca caryā buddhānumoditā

4.45

ūṣmamūrdhasu sakṣāntiṣvagradharmeṣvavasthitaḥ /
liṅgairamībhirviśatyā sambodherna nivartatte

4.46

kṣāntijñānakṣaṇāḥ ṣaṭ ca pañca pañca ca dṛkpathe /
bodhisattvasya vijñeyamavaivartikalakṣaṇam

4.47

rūpādisaṃjñāvyāvṛttirdāḍharyaṃ cittasya hīnayoḥ /
yānayorvinivṛttiśca dhyānādyaṅgaparikṣayaḥ

4.48

kāyacetolaghutvaṃ ca kāmasevābhyupāyikī /
sadaiva brahmacāritvamājīvasya viśuddhatā

4.49

skandhādāvantarāyeṣu sambhāre sendriyādike /
samare matsarādau ca neti yogānuyogayoḥ

4.50

vihārapratiṣedhaśca dharmasyāṇoralabdhatā /
niścitattvaṃ svabhūmau ca bhūmitritayasaṃsthitiḥ

4.51

dharmārthaḥ jīvitatyāga ityamī ṣoḍaśa kṣaṇāḥ /
avaivartikaliṅgāni dṛṅmārgasthasya dhīmataḥ

4.52

gambhīro bhāvanāmārgo gāmbhīryaṃ śūnyatādikam /
samāropāpavādāntamuktatā sā gabhīratā

4.53

cintātulananidhyānānyabhīkṣṇaṃ bhāvanāpathaḥ /
nirvedhāṅgeṣu dṛṅmārge bhāvanāmārga eva ca

4.54

prābandhikatvādiṣṭo 'sau navadhā ca prakārataḥ /
mṛdumadhyādhimātrāṇāṃ punarmṛddhādibhedataḥ

4.55

asaṃkhyeyādinirdeśāḥ paramārthena na kṣamāḥ /
kṛpāniṣyandabhūtāste saṃvṛtyābhimatā muneḥ

4.56

hānivṛddhī na yujyete nirālāpasya vastunaḥ /
bhāvanākhyena kiṃ hīnaṃ vartmanā kimupadāgatam

4.57

yathā bodhistathaivāsāviṣṭasyārthasya sādhakaḥ /
tathatālakṣaṇā bodhiḥ so 'pi tallakṣaṇo mataḥ

4.58

pūrveṇa bodhirno yuktā manasā paścimena vā /
dīpadṛṣṭāntayogena gambhīrā dharmatāṣṭadhā

4.59

utpāde ca nirodhe ca tathatāyāṃ gabhīratā /
jñeye jñāne ca caryāyāmadvayopāyakauśale

4.60

9 - bhavaśāntyoḥ samatā
svapnopamatvād dharmāṇāṃ bhavaśāntyorakalpanā /
karmābhāvādicodyānāṃ parihārā yathoditāḥ

4.61

10 - anuttarā kṣetraśuddhiḥ
sattvalokasya yāśuddhistasyāḥ śuddhyupahārataḥ /
tathā bhājanalokasya buddhakṣetrasya śuddhatā

4.62

11 - upāyakauśalam
viṣayo 'sya prayogasya śātravāṇāmatikramaḥ /
apratiṣṭho yathāvedhamasādhāraṇalakṣaṇaḥ

4.63

asakto 'nupalambhaśca nimittapranidhikṣataḥ /
talliṅgaṃ cāpramāṇaṃ ca daśadhopāyakauśalam

Original text: Abhisamayālaṃkāra · Edition: Ramsankar Tripathi: Abhisamayalankaravrttih Sphutartha. Sarnath : Central Institute of Higher Tibetan Studies (CIHTS), 1977. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc