Abhisamayālaṃkāra · Chapter 1
Abhisamayālaṅkāra (Asa)
namo mañjuśriye kumārabhūtāya
āryamaitreyanāthaviracitam abhisamayālaṅkāro nāma prajñāpāramitopadeśaśāstram
sarvākārajñātādhikāraḥ prathamaḥ
maṅgālācaraṇam
yā sarvajñatayā nayatyupaśamaṃ śāntaiṣiṇaḥ śrāvakān
yā mārgajñatayā jagaddhitakṛtāṃ lokārthasampādikā /
sarvākāramidaṃ vadanti munayo viśvaṃ yayā saṃgatās
tasyai śrāvakabodhisattvagaṇino buddhasya mātre namaḥ
grānthārambhaprayojanam sarvākārajñatāmārgaḥ śāsitrā yo 'tra deśitaḥ /
dhīmanto vīkṣiṣiraṃstamanālīḍhaṃ parairiti
smṛtau cādhāya sūtrārthaṃ dharmacaryāṃ daśātmikām /
sukhena pratipatsīrannityārambhaprayojanam
prajñāpāramitāyāḥ kāyikavyavasthāpanam
prajñāpāramitāṣṭābhiḥ padārthaiḥ samudīritā /
sarvākārajñatā mārgajñatā sarvajñatā tataḥ
sarvākārābhisambodho mūrdhaprāpto 'nupūrvikaḥ /
ekakṣaṇābhisambodho dharmakāyaśca te 'ṣṭadhā
cittotpādo 'vavādaśca nirvedhāṅgaṃ caturvidham /
ādhāraḥ pratipatteśca dharmadhātusvabhāvakaḥ
ālambanaṃ samuddeśaḥ sannāhaprasthitikriye /
sambhārāśca saniryāṇāḥ sarvākārajñatā muneḥ
dhyāmīkaraṇatādīni śiṣyakhaḍgapathau ca yau /
mahānuśaṃso dṛṅmārga ehikāmutrikairguṇaiḥ
kāritramadhimuktiśca stutastobhitaśaṃsitāḥ /
pariṇāme 'numode ca manaskārāvanuttamau
nirhāraḥ śuddhiratyantamityayaṃ bhāvanāpathaḥ /
vijñānāṃ bodhisattvānāmiti mārgajñatoditā
prajñayā na bhave sthānaṃ kṛpayā na śame sthitiḥ /
anupāyena dūratvam upāyenāvidūratā
vipakṣapratipakṣau ca prayogaḥ samatāsya ca /
dṛṅmārgaḥ śrāvakādīnāmiti sarvajñateṣyate
ākārāḥ saprayogāśca guṇā doṣāḥ salakṣaṇāḥ /
mokṣanirvedhabhāgīye śaikṣo 'vaivartiko gaṇaḥ
samatā bhavaśāntyośca kṣetraśuddhiranuttarā /
sarvākārābhisambodha eṣa sopāyakauśalaḥ
liṅgaṃ tasya vivṛddhiśca nirūḍhiścittasaṃsthitiḥ /
caturdhā ca vikalpasya pratipakṣaścaturvidhaḥ
pratyekaṃ darśanākhye ca bhāvanākhye ca vartmani /
ānantaryasamādhiśca saha vipratipattibhiḥ
mūrdhābhisamayastredhā daśadhā cānupūrvikaḥ /
ekakṣaṇābhisambodho lakṣaṇena caturvidhaḥ
svābhāvikaḥ sasāmbhogo nairmāṇiko 'parastathā /
dharmakāyaḥ sakāritraścaturdhā samudīritaḥ
sarvākārajñatā
1 - cittotpādaḥ
cittotpādaḥ parārthāya samyaksambodhikāmatā /
samāsavyāsataḥ sā ca yathāsūtraṃ sa cocyate
bhūhemacandrajvalanairnidhiratnākarārṇavaiḥ /
vajrācalauṣadhīmitraiścintāmaṇyarkagītibhiḥ
nṛpagañjamahāmārgayānaprasravaṇodakaiḥ /
ānandoktinadīmevairdvāviṃśatividhaḥ sa ca
2 - avavādaḥ
pratipattau ca satyeṣu buddharatnādiṣu triṣu /
asaktāvapariśrānto pratipatsamparigrahe
cakṣuḥṣu pañcasu jñeyaḥ ṣaṭsvabhijñāguṇeṣu ca /
dṛṅmārge bhāvanākhye cetyavavādo daśātmakaḥ
mṛdutīkṣṇendriyau śraddhādṛṣṭiprāptau kulaṅkalau /
ekavīcyantarotpadya kārākārākaniṣṭhagāḥ
plutāstrayo bhavasyāgraparamo rūparāgahā /
dṛṣṭadharmaśamaḥ kāyasākṣī khaḍgaśca viṃśatiḥ
3 - nirvedhāṅgam
ālambanata ākārāddhetutvāt samparigrahāt /
caturvikalpasaṃyogaṃ yathāsvaṃ bhajatāṃ satām
śrāvakebhyaḥ sakhaḍgebhyo bodhisattvasya tāyinaḥ /
mṛdumadhyādhimātrāṇāmūṣmādīnāṃ viśiṣṭatā
ālambanamanityādi satyādhāraṃ tadākṛtiḥ /
niṣedho 'bhiniveśāderheturyānatrayāptaye
rūpādyāyavyayau viṣṭhāsthiti prajñaptyavācyate /
rūpāvādavasthitisteṣāṃ tadbhāvenāsvabhāvatā
tayormithaḥ svabhāvatvaṃ tadanityādyasaṃsthitiḥ /
tāsāṃ tadbhāvaśūnyatvaṃ mithaḥ svābhāvyametayoḥ
anudgraho yo dharmāṇāṃ tannimittāsamīkṣaṇam /
parīkṣaṇaṃ ca prajñāyāḥ sarvasyānupalambhataḥ
rūpāderasvabhāvatvaṃ tadabhāvasvabhāvatā /
tadajātiraniryāṇaṃ śuddhistadanimittatā
tannimittānadhiṣṭhānānadhimuktirasaṃjñatā /
samādhistasya kāritraṃ vyākṛtirmananākṣayaḥ
mithastrikasya svābhāvyaṃ samādheravikalpanā /
iti nirvedhabhāgīyaṃ mṛdumadhyādhimātrataḥ
dvaividhyaṃ grāhyakalpasya vastutatpratipakṣataḥ /
moharāśyādibhedena pratyekaṃ navadhā tu saḥ
dravyaprajñaptyadhiṣṭhāno dvividho grāhako mataḥ /
svatantrātmādirūpeṇa skandhādyāśrayatastathā
cittānavalīnatvādinaiḥsvābhāvyādideśakaḥ /
tadvipakṣaparityāgaḥ sarvathā samparigrahaḥ
4 - pratipatterādhāraḥ
ṣoḍhādhigamadharmasya pratipakṣaprahāṇayoḥ /
tayoḥ paryupayogasya prajñāyāḥ kṛpayā saha
śiṣyāsādhāraṇatvasya parārthānukramasya ca /
jñānasyāyatnavṛtteśca pratiṣṭhā gotramucyate
dharmadhātorasambhedād gotrabhedo na yujyate /
ādheyadharmabhedāttu tadbhedaḥ parigīyate
5 - ālambanam
ālambanaṃ sarvadharmāste punaḥ kuśalādayaḥ /
laukikādhigamākhyāśca ye ca lokottarā matāḥ
sāsravānāsravā dharmāḥ saṃskṛtāsaṃskṛtāśca ye /
śiṣyasādhāraṇā dharmā ye cāsādhāraṇā muneḥ
6 - samuddeśaḥ
sarvasattvāgratācittaprahāṇādhigamatraye /
tribhirmahattvairuddeśo vijñeyo 'yaṃ svayambhuvām
7 - sannāhapratipattiḥ
dānādau ṣaḍvidhe teṣāṃ pratyekaṃ saṃgraheṇa yā /
sannāhapratipattiḥ sā ṣaḍbhiḥ ṣaṭkairyathoditā
8 - prasthānapratipattiḥ
dhyānārūpyeṣu dānādau mārge maitryādikeṣu ca /
gatopalambhayoge ca trimaṇḍalaviśuddhiṣu
uddeśe ṣaṭsvabhijñāsu sarvākārajñatānaye /
prasthānapratipajjñeyā mahāyānādhirohiṇī
9 - sambhārapratipattiḥ
dayā dānādikaṃ ṣaṭkaṃ śamathaḥ savidarśanaḥ /
yuganaddhaśca yo mārga upāye yacca kauśalam
jñānaṃ puṇyaṃ ca mārgaśca dhāraṇī bhūmayo daśa /
pratipakṣaśca vijñeyaḥ sambhārapratipatkramaḥ
1.
pramuditā bhūmiḥ
labhyate prathamā bhūmirdaśadhā parikarmaṇā
āśayo hitavastutvaṃ sattveṣu samacittatā
tyāgaḥ sevā ca mitrāṇāṃ saddharmālambanaiṣaṇā /
sadā naiṣkramyacittatvaṃ buddhakāyagatā spṛhā
dharmasya deśanā satyaṃ daśamaṃ vākyamiṣyate /
jñeyaṃ ca parikarmaiṣāṃ svabhāvānupalambhataḥ
2.
vimalā bhūmiḥ
śīlaṃ kṛtajñatā kṣāntiḥ prāmodyaṃ mahatī kṛpā /
gauravaṃ guruśuśrūṣā vīryaṃ dānādike 'ṣṭamam
3.
prabhākarī bhūmiḥ
atṛptatā śrute dānaṃ dharmasya ca nirāmiṣam /
buddhakṣetrasya saṃśuddhiḥ saṃsārāparikheditā
hrīrapatrāpyamityetat pañcadhā mananātmakam /
4.
arciṣmatī bhūmiḥ
vanāśālpecchatā tuṣṭirdhūtasaṃlekhasevanam
śikṣāyā aparityāgaḥ kāmānāṃ vijugupsanam /
nirvitsarvāstisantyāgo 'navalīnānapekṣate
5.
sudurjayā bhūmiḥ
saṃstavaṃ kulamātsaryaṃ sthānaṃ saṅgaṇikāvaham / ātmotkarṣaparāvajñe
karmamārgān daśāśubhān
mānaṃ stambhaṃ viparyāsaṃ vimatiṃ kleśamarṣaṇam /
vivarjayan samāpnoti daśaitān pañcamī bhuvam
6.
abhimukhī bhūmiḥ
dānaśīlakṣamāvīryadhyānaprajñāprapūraṇāt /
śiṣyakhaḍgaspṛhātrāsacetasāṃ parivarjakaḥ
yācito 'navalīnaśca sarvatyāge 'pyadurmanāḥ /
kṛśo 'pi nārthināṃ kṣeptā ṣaṣṭhīṃ bhūmiṃ samaśnute
7.
dūraṅgamā bhūmiḥ
ātmasattvagraho jīvapudgalocchedaśāśvataḥ /
nimittahetvoḥ skandheṣu dhātuṣvāyataneṣu ca
traidhātuke pratiṣṭhānaṃ saktirālīnacittatā /
ratnatritayaśīleṣu taddṛṣṭayabhiniveśitā
śūnyatāyāṃ vivādaśca tadvirodhaśca viṃśatiḥ /
kalaṅkā yasya vicchinnāḥ saptamīmetyasau bhuvam
trivimokṣamukhajñānaṃ trimaṇḍalaviśuddhatā /
karuṇāmananā dharmasamataikanayajñatā
anutpādakṣamājñānaṃ dharmāṇāmekadheraṇā /
kalpanāyāḥ samudghātaḥ saṃjñādṛkkleśavarjanam
śamathasya ca nidhyaptiḥ kauśalaṃ ca vidarśane /
cittasya dāntatā jñānaṃ sarvatrapratighāti ca
sakterabhūmiryatrecchaṃ kṣetrāntaragatiḥ samam /
sarvatra svātmabhāvasya darśanaṃ ceti viṃśatiḥ
8.
acalā bhūmiḥ
sarvasattvamanojñānamabhijñākrīḍanaṃ śubhā /
buddhakṣetrasya niṣpattirbuddhasevāparīkṣaṇe
akṣajñānaṃ jinakṣetraśuddhirmāyopamā sthitiḥ /
saṃcintya ca bhavādānamidaṃ karmāṣṭadhoditam
9.
sādhumato bhūmiḥ
praṇidhānānyanantāni devādīnāṃ rūtajñatā /
nadīva pratibhānānāṃ garbhāvakrāntiruttamā
kulajātyośca gotraśca parivārasya janmanaḥ /
naiṣkramyabodhivṛkṣāṇāṃ guṇapūre svasampadaḥ
10.
dharmamedhā bhūmiḥ
navabhūmīratikramya buddhabhūmau pratiṣṭhate /
yena jñānena sā jñeyā daśamī bodhisattvabhūḥ
[pratipakṣasambhāraḥ] pratipakṣo 'ṣṭadhā jñeyo darśanābhyāsamārgayoḥ /
grāhyagrāhakavikalpānāmaṣṭānāmupaśāntaye
20 - niryāṇapratipattiḥ
uddeśe samatāyāṃ ca sattvārthe yatnavarjane /
atyantāya ca niryāṇaṃ niryāṇaṃ prāptilakṣaṇam
sarvākārajñatāyāṃ ca niryāṇaṃ mārgagocaram /
niryāṇapratipajjñeyā seyamaṣṭavidhātmikā
Original text: Abhisamayālaṃkāra · Edition: Ramsankar Tripathi: Abhisamayalankaravrttih Sphutartha. Sarnath : Central Institute of Higher Tibetan Studies (CIHTS), 1977. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0