Language

ENहिગુ
Scripture Library

Abhijñānaśakuntala · Chapter 1

1.1

yā sṛṣṭiḥ sraṣṭur ādyā vahati vidhihutaṃ yā havir yā ca hotrī ye dve kālaṃ vidhattaḥ śrutiviṣayaguṇā yā sthitā vyāpya viśvam /
yām āhuḥ sarvabījaprakṛtir iti yayā prāṇinaḥ prāṇavantaḥ pratyakṣābhiḥ prapannas tanubhir avatu vas tābhir aṣṭābhir īśaḥ //

1.2

ā paritoṣād viduṣāṃ na sādhu manye prayogavijñānam /
balavad api śikṣitānām ātmany apratyayaṃ cetaḥ //

1.3

subhagasalilāvagāhāḥ pāṭalasaṃsargasurabhivanavātāḥ /
pracchāyasulabhanidrā divasāḥ pariṇāmaramaṇīyāḥ //

1.4

īṣadīṣaccumbitāni bhramaraiḥ sukumārakesaraśikhāni /
avataṃsayanti damamānāḥ pramadāḥ śirīṣakusumāni //

1.5

tavāsmi gītarāgeṇa hāriṇā prasabhaṃ hṛtaḥ /
eṣa rājeva duṣyantaḥ sāraṅgeṇātiraṃsahā //

1.6

kṛṣṇasāre dadac cakṣus tvayi cādhijyakārmuke /
mṛgānusāriṇaṃ sākṣāt paśyāmīva+pinākinam //

1.7

grīvābhaṅgābhirāmaṃ muhur anupatati syandane dattadṛṣṭiḥ paścārdhena praviṣṭaḥ śarapatanabhayād bhūyasā pūrvakāyam /
darbhair ardhāvalīḍhaiḥ śramavivṛtamukhabhraṃśibhiḥ kīrṇavartmā paśyodagraplutatvād viyati bahutaraṃ stokam urvyāṃ prayāti //

1.8

mukteṣu raśmiṣu nirāyatapūrvakāyā niṣkampacāmaraśikhā nibhṛtordhvakarṇāḥ /
ātmoddhatair api rajobhir alaṅghanīyā dhāvanty amī mṛgajavākṣamayeva+rathyāḥ //

1.9

yad āloke sūkṣmaṃ vrajati sahasā tadvipulatām yad ardhe vicchinnaṃ bhavati kṛtasaṃdhānam iva tat /
prakṛṣtyā yad vakraṃ tad api samarekhaṃ nayanayor na me dūre kiṃcit kṣaṇam api na pārśve rathajavāt //

1.10

na khalu na khalu bāṇaḥ saṃnipātyo 'yam asmin mṛduni mṛgaśarīre puṣparāśāv+ivāgniḥ /
kva bata hariṇakānāṃ jīvitaṃ cātilolaṃ kva ca niśitanipātā vajrasārāḥ śarās te //

1.11

tat sādhukṛtasaṃdhānaṃ pratisaṃhara sāyakam /
ārtatrāṇāya vaḥ śastraṃ na prahartum anāgasi //

1.12

janma yasya puror vaṃśe yuktarūpam idaṃ tava /
putram evaṃ guṇopetaṃ cakravartinam āpnuhi //

1.13

ramyās tapodhanānāṃ pratihatavighnāḥ kriyāḥ samavalokya /
jñāsyasi kiyadbhujo me rakṣati maurvīkiṇāṅka iti //

1.14

nīvārāḥ śukagarbhakoṭaramukhabhraṣṭās tarūṇām adhaḥ prasnigdhāḥ kvacid iṅgudīphālabhidaḥ sūcyanta evopalāḥ /
viśvāsopagamād abhinnagatayaḥ śabdaṃ sahante mṛgās toyādhārapathāś ca valkalaśikhāniṣyandarekhāṅkitāḥ //

1.14a

kulyāmbhobhiḥ pavanacapalaiḥ śākhino dhautamūlā bhinno rāgaḥ kisalayarucām ājyadhūmodgamena /
ete cārvāgupavanabhuvi chinnadarbhāṅkurāyām naṣṭāṃśakā hariṇaśiśavo mandamandaṃ caranti //

1.15

śāntam idam āśramapadaṃ sphurati ca bāhuḥ kutaḥ phalam ihāsya /
athavā bhavitavyānāṃ dvārāṇi bhavanti sarvatra //

1.

śuddhāntadurlabham idaṃ vapur āśramavāsino yadi janasya /
dūrīkṛtāḥ khalu guṇair udyānalatā vanalatābhiḥ //

1.17

idaṃ kilāvyājamanoharaṃ vapus tapaḥkṣamaṃ sādhayituṃ ya icchati /
dhruvaṃ sa nīlotpalapatradhārayā śamīlatāṃ chettum ṛṣir vyavasyati //

1.18

sarasijam anuviddhaṃ śaivalenāpi ramyam malinam api himāṃśor lakṣma lakṣmīṃ tanoti /
iyam adhikamanojñā valkalenāpi tanvī / kim iva hi madhurāṇāṃ maṇḍanaṃ nākṛtīnām //

1.19

adharaḥ kisalayarāgaḥ komalaviṭapānukāriṇau bāhū /
kusumam iva lobhanīyaṃ yauvanam aṅgeṣu saṃnaddham //

1.20

asaṃśayaṃ kṣatraparigrahakṣamā yad āryam asyām abhilāṣi me manaḥ /
satāṃ hi saṃdehapadeṣu vastuṣu pramāṇam antaḥkaraṇa pravṛttayaḥ //

1.21

calāpāṅgāṃ dṛṣṭiṃ spṛśasi bahuśo vepathumatīm rahasy ākhyāyīva+svanasi mṛdu karṇāntikacaraḥ /
karau vyādhunvatyāḥ pibasi ratisarvasvam adharam vayaṃ tattvānveṣān madhukara hatās tvaṃ khalu kṛtī //

1.22

kaḥ paurave vasumatīṃ śāsati śāsitari durvinītānām /
ayam ācaraty avinayaṃ mugdhāsu tapasvikanyāsu //

1.23

mānuṣīṣu kathaṃ vā syād asya rūpasya saṃbhavaḥ /
na prabhātaralaṃ jyotir udeti vasudhātalāt //

1.24

vaikhānasaṃ kim anayā vratam āpradānād vyāpārarodhi madanasya niṣevitavyam /
atyantam ātmasadṛśekṣaṇavallabhābhir āho nivatsyati sama hariṇāṅganābhi //

1.25

bhava hṛdaya sābhilāṣaṃ saṃprati saṃdeha nirṇayo jātaḥ /
āśaṅkase yad agniṃ tad idaṃ sparśakṣamaṃ ratnam //

1.26

anuyāsyan munitanayāṃ sahasā vinayena vāritaprasaraḥ /
sthānād anuccalann api gatveva+punaḥ pratinivṛttaḥ //

1.27

srastāṃsāv atimātralohitatalau bāhū ghaṭotkṣepaṇād adya api stanavepathuṃ janayati śvāsaḥ pramāṇādhikaḥ /
baddhaṃ karṇaśirīṣarodhi vadane dharmāmbhasāṃ jālakaṃ bandhe sraṃsini caikahastayamitāḥ paryākulā mūrdhajāḥ //

1.28

vācaṃ na miśrayati yady api madvacobhiḥ karṇaṃ dadāty abhimukhaṃ mayi bhāṣamāṇe /
kāmaṃ na tiṣṭhati madānanasaṃmukhīnām bhūyiṣṭham anyaviṣayā na tu dṛṣṭir asyāḥ //

1.29

turagakhurahatas tathā hi reṇur viṭapaviṣaktajalārdravalkaleṣu /
patati pariṇatāruṇaprakāśaḥ śalabhasamūha ivāśramadrumeṣu //

1.30

tīvrāghātapratihatataruskandhalagnaikadantaḥ pādākṛṣṭavratativalayāsaṅgasaṃjātapāśaḥ /
mūrto vighnas tapasa iva no bhinnasāraṅgayūtho dharmāraṇyaṃ praviśati gajaḥ syandanālokabhītaḥ //

1.31

gacchati puraḥ śarīraṃ dhāvati paścād asaṃstutaṃ cetaḥ /
cīnāṃśukam iva ketoḥ prativātaṃ nīyamānasya //

Original text: Abhijñānaśakuntala · Edition: M.R. Kale, Bombay 1898 (ninth ed. 1961) · Data entry Muneo Tokunaga · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc