Language

ENहिગુ
Scripture Library

Abhidharmakośa · Chapter 1

1.1

Abhidharmakośabhāṣyam
prathamaṃ kośasthānam
om namo buddhāya
yaḥ sarvathāsarvahatāndhakāraḥ saṃsārapaṅkājjagadujjahāra /
tasmai namaskṛtya yathārthaśāstre śāstraṃ pravakṣyāmyabhidharmakośam

1.2

prajñāmalā sānucarābhidharmaḥ tatprāptaye yāpi ca yacca śāstram /
tasyārthato 'smin samanupraveśāt sa cā śrayo 'syetyabhidharmakośam

1.3

dharmāṇāṃ pravicayamantareṇa nāsti kleśānāṃ yata upaśāntaye 'bhyupāyaḥ /
kleśaiśca bhramati bhavārṇave 'tra lokastaddhetorata uditaḥ kilaiṣa śāstrā

1.4

sāsravānāsravā dharmāḥ saṃskṛtā mārgavarjitāḥ /
sāsravāḥ āsravāsteṣu yasmātsamanuśerate

1.5

anāsravā mārgasatyaṃ trividhaṃ cāpyasaṃskṛtam /
ākāśaṃ dvau nirodhau ca tatrākāśamanāvṛtiḥ

1.6

pratisaṃkhyānirodho yo visaṃyogaḥ pṛthak pṛthak /
utpādātyantavighno 'nyo nirodho 'pratisaṃkhyayā

1.7

te punaḥ saṃskṛtā dharmā rūpādiskandhapañcakam /
sa evādhvā kathāvastu saniḥsārāḥ savastukāḥ

1.8

ye sāsravā upādānaskandhāste saraṇā api /
duḥkhaṃ samudayo loko dṛṣṭisthānaṃ bhavaśca te

1.9

rūpaṃ pañcendriyāṇyarthāḥ pañcāvijñaptireva ca /
tadvijñānāśrayā rūpaprasādāścakṣurādayaḥ

1.10

rūpaṃ dvidhā viṃśatidhā śabdastvaṣṭavidhaḥ rasaḥ /
ṣoḍhā caturvidho gandhaḥ spṛśyamekādaśātmakam

1.11

vikṣiptācittakasyāpi yo 'nubandhaḥ śubhāśubhaḥ /
mahābhūtānyupādāya sa hyavijñaptirucyate

1.12

bhūtāni pṛthividhāturaptejovāyudhātavaḥ /
dhṛtyādikarmasaṃsiddhā kharasnehoṣṇateraṇāḥ

1.13

pṛthivī varṇasaṃsthānamucyate lokasaṃjñayā /
āpastejaśca vāyustu dhātureva tathāpi ca

1.14

indriyārthāsta eveṣṭā daśāyatanadhātavaḥ /
vedanānubhavaḥ saṃjñā nimittodgrahaṇātmikā

1.15

caturbhyo 'nye tu saṃskāraskandhaḥ ete punastrayaḥ /
dharmāyatanadhātvākhyāḥ sahāvijñaptyasaṃskṛtai

1.16

vijñānaṃ prativijñaptiḥ mana āyatanaṃ ca tat /
dhātavaḥ sapta ca matāḥ ṣaḍ vijñānānyatho mahaḥ

1.17

ṣaṇṇāmanantarātītaṃ vijñānaṃ yaddhi tanmanaḥ /
ṣaṣṭhāśrayaprasiddhayarthaṃ dhatavo 'ṣṭādaśa smṛtāḥ

1.18

sarvasaṃgraha ekena skandhenāyatanena ca /
dhātunā ca svabhāvena parabhāvaviyogataḥ

1.19

jātigocaravijñānasāmānyādekadhātutā /
dvitve 'pi cakṣurādīnāṃ śobhārtha tu dvayodbhavaḥ

1.20

rāśyāyadvāragotrārthāḥ skandhāyatanadhātavaḥ /
mohendriyarūcitraidhāttistraḥ skandhādideśanāḥ

1.21

vivādamūlasaṃsārahetutvāt kramakāraṇāt /
caittebhyo vedanāsaṃjñe pṛthakskandhau niveśitau

1.22

skandheṣva saṃskṛtaṃ noktamarthāyogāt kramaḥ punaḥ /
yathaudārikasaṃklesabhājanādyarthadhātutaḥ

1.23

prāk pañca vārttamānārthyāt bhautikārthyāccatuṣṭayam /
dūrāśutaravṛttyānyat yathāsthānaṃ kramo 'thavā

1.24

viśeṣaṇārthaṃ prādhānyabdahudharmāgrasaṃgrahāt /
ekamāyatanaṃ rūpamekaṃ dharmākhyamucyate

1.25

dharmaskandhasahasrāṇi yānyaśītiṃ jagau muniḥ /
tāni vāṅnāma vetyeṣāṃ rūpasaṃskārasaṃgrahaḥ

1.26

śāstrapramāṇā ityeke skandhādīnāṃ kathaikaśaḥ /
caritapratipakṣastu dharmaskandho 'nuvarṇitaḥ

1.27

tathānye 'pi yathāyogaṃ skandhāyatanadhātavaḥ /
pratipādyā yathokteṣu saṃpradhārya svalakṣaṇam

1.28

chidramākāśadhātvākhyam ālokatamasī kila /
vijñānadhāturvijñānaṃ sāsravaṃ janmaniśrayāḥ

1.29

sanidarśana eko 'tra rūpaṃ sapratighā daśa /
rūpiṇaḥ avyākṛtā aṣṭau ta evārūpaśabdakāḥ

1.30

tridhānye kāmadhātvāptāḥ sarve rūpe caturdaśa /
vinā gandharasaghrāṇajivhāvijñānadhātubhiḥ

1.31

ārūpyāptā manodharmamanovijñānadhātavaḥ /
sāsravānāsravā ete trayaḥ śeṣāstu sāsravāḥ

1.32

savitarkavicārā hi pañca vijñānadhātavaḥ /
antyāstrayastriprakārāḥ śeṣā ubhayavarjitāḥ

1.33

nirūpaṇānusmaraṇavikalpenāvikalpakāḥ /
tau prajñāmānasī vyagrā smṛtiḥ sarvaiva mānasī

1.34

sapta sālambanāścittadhātavaḥ ardhaṃ ca dharmataḥ /
navānupāttā te cāṣṭau śabdaśca anye nava dvidhā

1.35

spraṣṭavyaṃ dvividhaṃ śeṣā rūpiṇo nava bhautikāḥ /
dharmadhātvekadeśaśca saṃcitā daśa rūpiṇaḥ

1.36

chinatti chidyate caiva bāhyaṃ dhātu catuṣṭayam /
dahyate tulayatyevaṃ vivādo dagdhṛtulyayoḥ

1.37

vipākajaupacayikāḥ pañcādhyātmaṃ vipākajaḥ /
na śabdaḥ apratighā aṣṭau naiḥṣyandika vipākajāḥ

1.38

tridhānye dravyavānekaḥ kṣaṇikāḥ paścimāstrayaḥ /
cakṣurvijñānadhātvoḥ syāt pṛthak lābhaḥ sahāpi ca

1.39

dvādaśādhyātmikāḥ hitvā rūpādīn dharmasaṃjñakaḥ /
sabhāgaḥ tatsabhāgāśca śeṣāḥ yo na svakarmakṛt

1.40

daśa bhāvanayā heyāḥ pañca ca antyāstrayastridhā /
na dṛṣṭiheyamakliṣṭaṃ na rūpaṃ nāpyaṣaṣṭhajam

1.41

cakṣuśca dharmadhātośca pradeśau dṛṣṭiḥ aṣṭadhā /
pañcavijñānasahajā dhīrna dṛṣṭiratīraṇāt

1.42

cakṣuḥ paśyati rūpāṇi sabhāgaṃ na tadāśritam /
vijñānaṃ dṛśyate rūpaṃ na kilāntaritaṃ yataḥ

1.43

ubhābhyāmapi cakṣurbhyāṃ paśyati vyaktadarśanāt /
cakṣuḥśrotramano 'prāptaviṣayaṃ trayamanyathā

1.44

tribhirghrāṇādibhistulyaviṣayagrahaṇaṃ matam /
caramasyāśrayo 'tītaḥ pañcānāṃ sahajaśca taiḥ

1.45

tadvikāravikāritvādāśrayāścakṣurādayaḥ /
ato 'sādhāraṇatvāddhi vijñānaṃ tairnirucyate

1.46

na kāyasyādharaṃ cakṣuḥ ūrdhvaṃ rūpaṃ na cakṣuṣaḥ /
vijñānaṃ ca asya rūpaṃ tu kāyasyobhe ca sarvataḥ

1.47

tathā śrotraṃ trayāṇāṃ tu sarvameva svabhūmikam /
kāyavijñānamadharasvabhūmi aniyataṃ manaḥ

1.48

pañca bāhyā divijñeyāḥ nityā dharmā asaṃskṛtāḥ /
dharmārdhamindriyaṃ ye ca dvādaśādhyātmikāḥ smṛtāḥ

Original text: Abhidharmakośa · Edition: unknown source; cf. the edition by P. Pradhan. Vasubandhu, Abhidharmakośabhāṣya, rev. 2nd ed. with introduction and indices by A. Haldar, Patna 1975 (Tibetan Sanskrit Works Series, 8), and G.V. Gokhale, The Text of the Abhidharmakośakārikā of Vasubandhu, Journal of the Bombay Branch of the Royal Asiatic Society, New Series, vol. 22 (1946), pp. 73-102. · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc