व्याकरणमहाभाष्य · भाग 81100

(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {5।32} समानशब्दानाम् अप्रतिषेधः .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {6।32} अनर्थकः प्रतिषेधः अप्रतिषेधः .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {7।32} घुसञ्ज्ञा कस्मात् न भवति .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {8।32} अर्थवद्ग्रहणात् .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {9।32} अर्थवतोः दाधोः ग्रहणम् .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {10।32} न च एतौ अर्थवन्तौ .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {11।32} अनुपसर्गात् वा .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {12।32} अथ वा यत्क्रियायुक्तास् प्रादयः तम् प्रति गत्युपसर्गसञ्ज्ञे भवतः .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {13।32} न च एतौ दाधौ प्रति क्रियायोगः .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {14।32} यदि एवम् इह अपि तर्हि न प्राप्नोति प्रणिदापयति प्रणिधापयति .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {15।32} अत्र अपि न एतौ दाधौ अर्थवन्तौ न अपि एतौ दाधौ प्रति क्रियायोगः .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {16।32} न वा अर्थवतः हि आगमः तद्गुणीभूतः तद्ग्रहणेन गृह्यते यथा अन्यत्र .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {17।32} न वा एषः दोषः .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {18।32} किम् कारणम् .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {19।32} अर्थवतः आगमः तद्गुणीभूतः अर्थवद्ग्रहणेन गृह्यते यथा अन्यत्र .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {20।32} तत् यथा .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {21।32} अन्यत्र अपि अर्थवतः आगमः अर्थवद्ग्रहणेन गृह्यते .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {22।32} क्व अन्यत्र .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {23।32} लविता चिकीर्षिता इति .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {24।32} युक्तम् पुनः यत् नित्येषु नाम शब्देषु आगमशासनम् स्यात् न नित्येषु शब्देषु कूटस्थैः अविचालिभिः वर्णैः भवितव्यम् अनपायोपजनविकारिभिः .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {25।32} आगमः च नाम अपूर्वः शब्दोपजनः .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {26।32} अथ युक्तम् यत् नित्येषु शब्देषु आदेशाः स्युः .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {27।32} बाढम् युक्तम् .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {28।32} शब्दान्तरैः इह भवितव्यम् .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {29।32} तत्र शब्दान्तरात् शब्दान्तरस्य प्रतिपत्तिः युक्ता .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {30।32} आदेशाः तर्हि इमे भविष्यन्ति अनागमकानाम् सागमकाः .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {31।32} तत् कथम् .
(प्_1,1.20.2) क_इ,74.23-75.14 रो_इ,242-244 {32।32} सर्वे सर्वपदादेशाः दाक्षीपुत्रस्य पाणिनेः एकदेशविकारे हि नित्यत्वम् न उपपद्यते .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {1।18} दीङः प्रतिषेधः स्थाघ्वोः इत्त्वे .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {2।18} दीङः प्रतिषेधः स्थाघ्वोः इत्त्वे वक्तव्यः .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {3।18} उपादास्त अस्य स्वरः शिक्षकस्य इति .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {4।18} मीनातिमिनोति इति आत्त्वे कृते स्थाघ्वोः इत् च इति इत्त्वम् प्राप्नोति .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {5।18} कुतः पुनः अयम् दोषः जायते .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {6।18} किम् प्रकृतिग्रहणात् आहोस्वित् रूपग्रहणात् .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {7।18} रूपग्रहणात् इति आह .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {8।18} इह खलु प्रकृतिग्रहणात् दोषः जायते : उपदिदीषते .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {9।18} सनि मीमाघुरभलभ इति .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {10।18} न एषः दोषः .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {11।18} दाप्रकृतिः इति उच्यते .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {12।18} न च इयम् दाप्रकृतिः .

(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {13।18} आकारान्तानाम् एजन्ताः प्रकृतयः एजन्तानाम् अपि ईकारान्ताः .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {14।18} न च प्रकृतिप्रकृतिः प्रकृतिग्रहणेन गृह्यते .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {15।18} सः तर्हि प्रतिषेधः वक्तव्यः .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {16।18} न वक्तव्यः .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {17।18} घुसञ्ज्ञा कस्मात् न भवति .
(प्_1,1.20.3) क_इ,75.15-23 रो_इ,245-246 {18।18} सन्निपातलक्षणः विधिः अनिमित्तम् तद्विघातस्य इति एवम् न भविष्यति .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {1।34} दाप्प्रतिषेधे न दैपि अनेजन्तत्वात् .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {2।34} दाप्प्रतिषेधे दैपि प्रतिषेधः न प्राप्नोति : अवदातम् मुखम् .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {3।34} ननु च आत्त्वे कृते भविष्यति .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {4।34} तत् हि आत्त्वम् न प्राप्नोति .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {5।34} किम् कारणम् .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {6।34} अनेजन्तत्वात् .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {7।34} सिद्धम् अनुबन्धस्य अनेकान्तत्वात् . सिद्धम् एतत् .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {8।34} कथम् .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {9।34} अनुबन्धस्य अनेकान्तत्वात् .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {10।34} अनेकान्ताः अनुबन्धाः .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {11।34} पित्प्रतिषेधात् वा .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {12।34} अथ वा दाधाः घु अपित् इति वक्ष्यामि .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {13।34} तत् च अवश्यम् वक्तव्यम् .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {14।34} अदाप् इति हि उच्यमाने इह अपि प्रसज्येत : प्रणिदापयति इति .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {15।34} शक्यम् तावत् अनेन अदाप् इति ब्रुवता बान्तस्य प्रतिषेधः विज्ञातुम् .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {16।34} सूत्रम् तर्हि भिद्यते .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {17।34} यथान्यासम् एव अस्तु .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {18।34} ननु च उक्तम् दप्प्रतिषेधे न दैपि इति .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {19।34} परिहृतम् एतत् सिद्धम् अनुबन्धस्य अनेकान्तत्वात् इति .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {20।34} अथ एकान्तेषु दोषः एव .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {21।34} एकान्तेषु च न दोषः .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {22।34} आत्त्वे कृते भविष्यति .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {23।34} ननु च उक्तम् तत् हि आत्त्वम् न प्राप्नोति .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {24।34} किम् कारणम् .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {25।34} अनेजन्तत्वात् इति .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {26।34} पकारलोपे कृते भविष्यति .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {27।34} न हि अयम् तदा दाप् भवति .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {28।34} भूतपूर्वगत्या भविष्यति .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {29।34} एतत् च अत्र युक्तम् यत् सर्वेषु एव सानुबन्धकग्रहणेषु भूतपूर्वगतिः विज्ञायते .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {30।34} अनैमित्तिकः हि अनुबन्धलोपः तावति एव भवति .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {31।34} अथ वा आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न अनुबन्धकृतम् अनेजन्तत्वम् इति यत् अयम् उदीचाम् माङः व्यतीहारे इति मेङः सानुबन्धकस्य आत्त्वभूतस्य ग्रहणम् करोति .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {32।34} अथ वा दाप् एव अयम् न दैप् अस्ति .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {33।34} कथम् अवदाययति इति .
(प्_1,1.20.4) क_इ,75.24-76 .14 रो_इ,246-247 {34।34} श्यन् विकरणः भविष्यति .

(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {1।58} किमर्थम् इदम् उच्यते .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {2।58} सति अन्यस्मिन् आद्यन्तवद्भावात् एकस्मिन् आद्यन्तवद्वचनम् .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {3।58} सति अन्यस्मिन् यस्मात् पूर्वम् न अस्ति परम् अस्ति सः आदिः इति उच्यते .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {4।58} सति अन्यस्मिन् यस्मात् परम् न अस्ति पूर्वम् अस्ति सः अन्तः इति उच्यते .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {5।58} सति अन्यस्मिन् आद्यन्तवद्भावात् एतस्मात् कारणात् एकस्मिन् आद्यन्तापदिष्टानि कार्याणि न सिध्यन्ति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {6।58} इष्यन्ते च स्युः इति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {7।58} तानि अन्तरेण यत्नम् न सिध्यन्ति इति एकस्मिन् आद्यन्तवद्वचनम् .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {8।58} एवमर्थम् इदम् उच्यते .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {9।58} अस्ति प्रयोजनम् एतत् .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {10।58} किम् तर्हि इति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {11।58} तत्र व्यपदेशिवद्वचनम् .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {12।58} तत्र व्यपदेशिवद्भावः वक्तव्यः .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {13।58} व्यपदेशिवत् एकस्मिन् कार्यम् भवति इति वक्तव्यम् .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {14।58} किम् प्रयोजनम् .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {15।58} एकाचः द्वे प्रथमार्थम् .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {16।58} वक्ष्यति एकाचः द्वे प्रथमस्य इति बहुव्रीहिनिर्देशः इति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {17।58} तस्मिन् क्रियमाणे इह एव : स्यात् पपाच पपाठ .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {18।58} इयाय , आर इति अत्र न स्यात् .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {19।58} व्यप्देशिवत् एकस्मिन् कार्यम् भवति इति अत्र अपि सिद्धम् भवति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {20।58} षत्वे च आदेशसम्प्रत्ययार्थम् .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {21।58} वक्ष्यति आदेशप्रत्यययोः इति अवयवषष्ठी एव इति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {22।58} एतस्मिन् क्रियमाणे इह एव स्यात् : करिष्यति हरिष्यति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {23।58} इह न स्यात् : इन्द्रः मा वक्षत् , सः देवन् यक्षत् .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {24।58} व्यप्देशिवत् एकस्मिन् कार्यम् भवति इति अत्र अपि सिद्धम् भवति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {25।58} सः तर्हि व्यपदेशिवद्भावः वक्तव्यः .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {26।58} न वक्तव्यः .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {27।58} अवचनात् लोकविज्ञानात् सिद्धम् .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {28।58} अन्तरेण एव वचनम् लोकविज्ञानात् सिद्धम् एतत् .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {29।58} तत् यथा : लोके शालासमुदायः ग्रामः इति उच्यते .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {30।58} भवति च एतत् एकस्मिन् अपि एकशालः ग्रामः इति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {31।58} विषमः उपन्यासः .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {32।58} ग्रामशब्दः अयम् बह्वर्थः .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {33।58} अस्ति एव शालासमुदाये वर्तते .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {34।58} तत् यथा ग्रामः दग्धः इति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {35।58} अस्ति वाटपरिक्षेपे वर्तते .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {36।58} तत् यथा ग्रामम् प्रविष्टः .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {37।58} अस्ति मनुष्येषु वर्तते .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {38।58} तत् यथा .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {39।58} ग्रामः गतः , ग्रामः आगतः इति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {40।58} अस्ति सारण्यके ससीमके सस्थण्डिलके वर्तते .

(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {41।58} तत् यथा ग्रामः लब्धः इति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {42।58} तत् यः सारण्यके ससीमके सस्थण्डिलके वर्तते तम् अभिसमीक्ष्य एतत् प्रयुज्यते : एकशालः ग्रामः इति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {43।58} यथा तर्हि वर्णसमुदायः पदम् पदसमुदायः ऋक् ऋक्समुदायः सूक्तम् इति उच्यते .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {44।58} भवति च एतत् एकस्मिन् अपि एकवर्णम् पदम् एकपदा ऋक् एकर्चम् सूक्तम् इति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {45।58} अत्र अपि अर्थेन युक्तः व्यपदेशः .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {46।58} पदम् नाम अर्थः सूक्तम् नम अर्थः .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {47।58} यथा तर्हि बहुषु पुत्रेषु एतत् उपपन्नम् : भवति अयम् मे ज्येष्ठः अयम् एव मे मध्यमः अयम् एव मे कनीयान् इति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {48।58} भवति च एतत् एकस्मिन् अपि अयम् एव मे ज्येष्ठः अयम् मे मध्यमः अयम् मे कनीयान् इति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {49।58} तथा असूतायाम् असोष्यमाणायाम् च भवति प्रथमगर्भेण हता इति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {50।58} तथा अनेत्य अनाजिगमिषुः आह इदम् मे प्रथमम् आगमनम् इति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {51।58} आद्यन्तवद्भावः च शक्यः अवक्तुम् .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {52।58} कथम् .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {53।58} अपूर्वानुत्तरलक्षणत्वात् आद्यन्तयोः सिद्धम् एकस्मिन् .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {54।58} अपूर्वलक्षणः आदिः अनुत्तरलक्षणः अन्तः .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {55।58} एतत् च एकस्मिन् अपि भवति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {56।58} अपूर्वानुत्तरलक्षणत्वात् एतस्मात् कारणात् एकस्मिन् अपि आद्यन्तापदिष्टनि कार्याणि भविष्यन्ति .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {57।58} न अर्थः आद्यन्तवद्भावेन .
(प्_1,1.21.1) क_इ,76.16-78.2 रो_इ,247-252 {58।58} गोनर्दीयः तु आह सत्यम् एतत् सति तु अन्यस्मिन् इति .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {1।39} कानि पुनः अस्य योगस्य प्रयोजनानि .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {2।39} आदिवत्त्वे प्रयोजनम् प्रत्ययञ्निदाद्युदात्तत्वे .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {3।39} प्रत्ययस्य आदिः उदात्तः भवति इति इह एव स्यात् : कर्तव्यम् , तैत्तिरीयः .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {4।39} औपगवः , कापटवः इति अत्र न स्यात् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {5।39} ञ्निति आदिः नित्यम् इति इह एव स्यात् : अहिचुम्बकायनिः , अग्निवेश्यः .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {6।39} गर्ग्यः , कृतिः इति अत्र न स्यात् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {7।39} वलादेः आर्धधातुकस्य इट् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {8।39} वलादेः आर्धधातुकस्य इट् प्रयोजनम् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {9।39} आर्धधातुकस्य इट् वलादेः इह एव : स्यात् करिष्यति हरिष्यति .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {10।39} जोषिषत् , मनिद्षत् इति अत्र न स्यात् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {11।39} य् अस्मिन् विधिः तदादित्वे .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {12।39} यस्मिन् विधिः तदादित्वे प्रयोजनम् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {13।39} वक्ष्यति यस्मिन् विधिः तदादौ अल्ग्रहणे इति .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {14।39} तस्मिन् क्रियमाणे अचि श्नुधातुभ्रुवाम् य्वोः इयङुवङौ इह एव स्यात् : श्रियः , भ्रुवः .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {15।39} श्रियौ भ्रुवौ इति अत्र न स्यात् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {16।39} अजाद्याट्त्वे . अजाद्याट्त्वे प्रयोजनम् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {17।39} आट् अजादीनाम् इह एव स्यात् : ऐहिष्ट , ऐक्षिष्ट .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {18।39} ऐत् , अध्यैष्ट इति अत्र न स्यात् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {19।39} अथ अन्तवत्त्वे कानि प्रयोजनानि .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {20।39} अन्तवत् द्विवचनान्तप्रगृह्यत्वे . अन्तवत् द्विवचनान्तप्रगृह्यत्वे प्रयोजनम् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {21।39} ईदूदेत् द्विवचनम् प्रगृह्यम् इह एव स्यात् : पचेते* इति पचेथे* इति .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {22।39} खट्वे* इति माले* इति इति अत्र न स्यात् .

(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {23।39} मित् अचः अन्त्यात् परः .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {24।39} मित् अचः अन्त्यात् परः प्रयोजनम् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {25।39} इह एव स्यात् : कुण्डानि वनानि .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {26।39} तानि यानि इति अत्र न स्यात् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {27।39} अचः अन्त्यादि टि .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {28।39} अचः अन्त्यादि टि प्रयोजनम् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {29।39} टितः आत्मनेपदानाम् टेः ए इति इह एव स्यात् : कुर्वाते कुर्वाथे .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {30।39} कुरुते कुर्वे इति अत्र न स्यात् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {31।39} अलः अन्त्यस्य .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {32।39} अलः अन्त्यस्य प्रयोजनम् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {33।39} अतः दीर्घः यञि सुपि च इह एव स्यात् : घटाभ्यम् , पटाभ्याम् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {34।39} आभ्याम् इति अत्र न स्यात् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {35।39} येन विदिः तदन्तत्वे .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {36।39} येन विदिः तदन्तत्वे प्रयोजनम् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {37।39} अचः यत् इह एव स्यात् : चेयम् , जेयम् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {38।39} एयम् अध्येयम् इति अत्र न स्यात् .
(प्_1,1.21.2) क_इ,78.3-79.10 रो_इ,252-254 {39।39} आद्यन्तवत् एकस्मिन् कार्यम् भवति इति अत्र अपि सिद्धम् भवति .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {1।26} घसञ्ज्ञायाम् नदीतरे प्रतिषेधः .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {2।26} घसञ्ज्ञायाम् नदीतरे प्रतिषेधः वक्तव्यः .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {3।26} नद्याः तरः नदीतरः इति .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {4।26} घसञ्ज्ञायाम् नदीतरे अप्रतिषेधः .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {5।26} अनर्थकः प्रतिषेधः अप्रतिषेधः .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {6।26} घसञ्ज्ञा कस्मात् न भवति .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {7।26} तरब्ग्रहणम् हि औपदेशिकम् .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {8।26} औपदेशिकस्य तरपः ग्रहणम् .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {9।26} न च एषः उपदेशे तरप्शब्दः .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {10।26} किम् वक्तव्यम् एतत् .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {11।26} न हि .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {12।26} कथम् अनुच्यमानम् गंस्यते .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {13।26} इह हि व्याकरणे सर्वेषु एव सानुबन्धकेषु ग्रहणेषु रूपम् आश्रीयते : यत्र एतत् रूपम् इति .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {14।26} रूपनिर्ग्रहः च न अन्तरेण लौकिकम् प्रयोगम् .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {15।26} तस्मिन् च लौकिके प्रयोगे सानुबन्धकानाम् प्रयोगः न अस्ति इति कृत्वा द्वितीयः प्रयोगः उपास्यते .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {16।26} कः असौ .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {17।26} उपदेशः नाम .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {18।26} न च एषः उपदेशे तरप्शब्दः .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {19।26} अथ वा अस्तु अस्य घसञ्ज्ञा .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {20।26} कः दोषः .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {21।26} घादिषु नद्याः ह्रस्वः भवति इति ह्रस्वत्वम् प्रसज्येत .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {22।26} समानाधिकरणेषु घादिषु इति एवम् तत् .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {23।26} यदा तर्हि सा एव नदी सः एव तरः तदा प्राप्नोति .

(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {24।26} स्त्रीलिङ्गेषु एव घादिषु इति एवम् तत् .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {25।26} अवश्यम् च एतत् एवम् विज्ञेयम् .
(प्_1,1.22) क_इ,79.12-80.2 रो_इ,255-256 {26।26} समानाधिकरणेषु घादिषु इति उच्यमाने इह प्रसज्येत महिषी रूपम् इव ब्राह्मणी रूपम् इव .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {1।91} सङ्ख्यासञ्ज्ञायाम् सङ्ख्याग्रहणम् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {2।91} सङ्ख्यासञ्ज्ञायाम् सङ्ख्याग्रहणम् कर्तव्यम् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {3।91} बहुगण्वतुडतयः सङ्ख्यासञ्ज्ञाः भवन्ति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {4।91} सङ्ख्या च सङ्ख्यासञ्ज्ञा भवति इति वक्तव्व्यम् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {5।91} किम् प्रयोजनम् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {6।91} सङ्ख्यासम्प्रत्ययार्थम् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {7।91} एकादिकायाः सङ्ख्यायाः सङ्ख्याप्रदेशेषु सङ्ख्या इति एषः सम्प्रत्ययः यथा स्यात् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {8।91} ननु च एकादिका सङ्ख्या लोके सङ्ख्या इति प्रतीता .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {9।91} तेन अस्याः सङ्ख्याप्रदेशेषु सङ्ख्यासम्प्रत्ययः भविष्यति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {10।91} एवम् अपि कर्तव्यम् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {11।91} इतरथा हि असम्प्रत्ययः अकृत्रिमत्वात् यथा लोके .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {12।91} अक्रियमाणे हि सङ्ख्याग्रहणे एकादिकायाः सङ्ख्यायाः सङ्ख्या इति सम्प्रत्ययः न स्यात् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {13।91} किम् कारणम् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {14।91} अकृत्रिमत्वात् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {15।91} बह्वादीनाम् कृत्रिमा सञ्ज्ञा .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {16।91} कृत्रिमाकृत्रिमयोः कृत्रिमे कार्यसम्प्रत्ययः भवति यथा लोके .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {17।91} तत् यथा लोके गोपालकम् आनय कटजकम् आनय इति यस्य एषा सञ्ज्ञा भवति सः आनीयते न यः गाः पालयति यः वा कटे जातः .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {18।91} यदि तर्हि कृत्रिमाकृत्रिमयोः कृत्रिमे सम्प्रत्ययः भवति नदीपौर्णमास्याग्रहायणीभ्यः इति अत्र अपि प्रसज्येत .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {19।91} पौर्णमास्याग्रहायणीग्रहणसामर्थ्यात् न भविष्यति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {20।91} तद्विशेषेभ्यः तर्हि प्राप्नोति : गङ्गा यमुना इति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {21।91} एवम् तर्हि आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न तद्विशेषेभ्यः भवति इति यत् अयम् विपाट्शब्दम् शरत्प्रभृतिषु पठति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {22।91} इह तर्हि प्राप्नोति : नदीभिः च इति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {23।91} बहुवचननिर्देशात् न भविष्यति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {24।91} स्वरूपविधिः तर्हि प्राप्नोति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {25।91} बहुवचननिर्देशात् एव न भविष्यति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {26।91} एवम् न च इदम् अकृतम् भवति कृत्रिमाकृत्रिमयोः कृत्रिमे सम्प्रत्ययः इति न च कः चित् दोषः .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {27।91} उत्तरार्थम् च .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {28।91} उत्तरार्थम् च सङ्ख्याग्रहणम् कर्तव्यम् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {29।91} ष्णान्ता षट् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {30।91} षकारनकारान्तायाः सङ्ख्यायाः षट्सञ्ज्ञा यथा स्यात् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {31।91} इह मा भूत् : पामानः , विप्रुषः इति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {32।91} इहार्थेन तावत् न अर्थः सङ्ख्याग्रहणेन .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {33।91} ननु च उक्तम् इतरथा हि असम्प्रत्ययः अकृत्रिमत्वात् यथा लोके इति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {34।91} न एषः दोषः .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {35।91} अर्थात् प्रकरणात् वा लोके कृत्रिमाकृत्रिमयोः कृत्रिमे सम्प्रत्ययः भवति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {36।91} अर्थः वा अस्य एवंसङ्ज्ञकेन भवति प्रकृतम् वा तत्र भवति इदम् एवंसङ्ज्ञकेन कर्तव्यम् इति. आतः च अर्थात् प्रकरणात् वा .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {37।91} अङ्ग हि भवान् ग्राम्यम् पांसुरपादम् अप्रकरणज्ञम् आगतम् ब्रवीतु गोपालकम् आनय कटजकम् आनय इति .

(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {38।91} उभयगतिः तस्य भवति साधीयः वा यष्टिहस्तम् गमिष्यति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {39।91} यथा एव तर्हि अर्थात् प्रकरणात् वा लोके कृत्रिमाकृत्रिमयोः कृत्रिमे सम्प्रत्ययः भवति एवम् इह अपि प्राप्नोति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {40।91} जानाति हि असौ बह्वादीनाम् इयम् सञ्ज्ञा कृता इति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {41।91} न यथा लोके तथा व्याकरणे .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {42।91} उभयगतिः पुनः इह भवति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {43।91} अन्यत्र अपि न अवश्यम् इह एव .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {44।91} तत् यथा : कर्तुः ईप्सिततमम् कर्म इति कृत्रिमा सञ्ज्ञा .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {45।91} कर्मप्रदेशेषु च उभयगतिः भवति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {46।91} कर्मणि द्वितीया इति कृत्रिमस्य ग्रहणम् कर्तरि कर्मव्यतिहारे इति अकृत्रिमस्य .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {47।91} तथा साधकतमम् करणम् इति कृत्रिमा करणसञ्ज्ञा .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {48।91} करणप्रदेशेषु च उभयगतिः भवति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {49।91} कर्तृकरणयोः तृतीया इति कृत्रिमस्य ग्रहणम् शब्दवैरकलहाभ्रकण्वमेघेभ्यः करणे इति अकृत्रिमस्य .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {50।91} तथा आधारः अधिकरणम् इति कृत्रिमा अधिकरणसञ्ज्ञा .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {51।91} अधिकरणेप्रदेशेषु च उभयगतिः भवति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {52।91} सप्तमी अधिकरणे च इति कृत्रिमस्य ग्रहणम् विप्रतिषिद्धम् च अनधिकरणवाचि इति अकृत्रिमस्य .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {53।91} अथ वा न इदम् सञ्ज्ञाकरणम् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {54।91} तद्वदतिदेशः अयम् : बहुगणवतुडतयः सङ्ख्यावत् भवन्ति इति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {55।91} सः तर्हि वतिनिर्देशः कर्तव्यः .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {56।91} न हि अन्तरेण वतिम् अतिदेशः गम्यते .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {57।91} अन्तरेण अपि वतिम् अतिदेशः गम्यते .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {58।91} तत् यथा : एषः ब्रह्मदत्तः .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {59।91} अब्रह्मदत्तम् ब्रह्मदत्तः इति आह .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {60।91} ते मन्यामहे : ब्रह्मदत्तवत् अयम् भवति इति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {61।91} एवम् इह अपि असङ्ख्याम् सङ्ख्या इति आह .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {62।91} सङ्ख्यावत् इति गम्यते .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {63।91} अथ वा आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति भवति एकादिकायाः सङ्ख्यायाः सङ्ख्याप्रदेशेषु सङ्ख्यासम्प्रत्ययः इति यत् अयम् सङ्ख्यायाः अतिशदन्तायाः कन् इति तिशदन्तायाः प्रतिषेधम् शास्ति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {64।91} कथम् कृत्वा ज्ञापकम् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {65।91} न हि कृत्रिमा त्यन्ता शदन्ता वा सङ्ख्या अस्ति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {66।91} ननु च इयम् अस्ति डतिः .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {67।91} यत् तर्हि शदन्तायाः प्रतिषेधम् शास्ति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {68।91} यत् च अपि त्यन्तायाः प्रतिषेधम् शास्ति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {69।91} ननु च उक्तम् डत्यर्थम् एतत् स्यात् इति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {70।91} अर्थवद्ग्रहणे न अनर्थकस्य इति अर्थवतः तिशब्दस्य ग्रहणम् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {71।91} न च डतेः तिशब्दः अर्थवान्. अथ वा महती इयम् सञ्ज्ञा क्रियते .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {72।91} सञ्ज्ञा च नाम यतः न लघीयः .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {73।91} कुतः एतत् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {74।91} लघ्वर्थम् हि सञ्ज्ञाकरणम् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {75।91} तत्र महत्याः सञ्ज्ञायाः करणे एतत् प्रयोजनम् अन्वर्थसञ्ज्ञा यथ विज्ञायेत .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {76।91} सङ्ख्यायते अनया सङ्ख्या इति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {77।91} एकादिकया च अपि सङ्ख्यायते .

(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {78।91} उत्तरार्थेन च अपि न अर्थः सङ्ख्याग्रहणेन .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {79।91} इदम् प्रकृतम् अनुवर्तिष्यते .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {80।91} इदम् वै सञ्ज्ञार्थम् उत्तरत्र च सञ्ज्ञिविशेषणार्थः .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {81।91} न च अन्यार्थम् प्रकृतम् अन्यार्थम् भवति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {82।91} न खलु अपि अन्यत् प्रकृतम् अनुवर्तनात् अन्यत् भवति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {83।91} न हि गोधा सर्पन्ती सर्पणात् अहिः भवति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {84।91} यत् तावत् उच्यते न च अन्यार्थम् प्रकृतम् अन्यार्थम् भवति इति अन्यार्थम् अपि प्रकृतम् अन्यार्थम् भवति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {85।91} तत् यथा : शाल्यर्थम् कुल्याः प्रणीयन्ते ताभ्यः च पाणीयम् पीयते उपश्पृश्यते च शालयः च भाव्यन्ते .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {86।91} यद् अपि उच्यते न खलु अपि अन्यत् प्रकृतम् अनुवर्तनात् अन्यत् भवति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {87।91} न हि गोधा सर्पन्ती सर्पणात् अहिः भवति इति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {88।91} भवेत् द्रव्येषु एतत् एवम् स्यात् .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {89।91} शब्दः तु खलु येन येन विशेषेण अभिसम्बध्यते तस्य तस्य विशेषकः भवति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {90।91} अथ वा सापेक्षः अयम् निर्देशः क्रियते न च अन्यत् किम् चित् अपेक्ष्यम् अस्ति .
(प्_1,1.23.1) क_इ,80.4-82.9 रो_इ,256-263 {91।91} ते सङ्ख्याम् एव अपेक्षिष्यामहे .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {1।38} अध्यर्धग्रहणम् च समासकन्विध्यर्थम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {2।38} अध्यर्धग्रहणम् च कर्तव्यम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {3।38} किम् प्रयोजनम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {4।38} समासकन्विध्यर्थम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {5।38} समासविध्यर्थम् कन्द्विध्यर्थम् च .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {6।38} समासविध्यर्थम् तावत् : अध्यर्धशूर्पम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {7।38} कन्विध्यर्थम् : अध्यर्धकम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {8।38} लुकि च अग्रहणम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {9।38} लुकि च अध्यर्धग्रहणम् न कर्तव्यम् भवति : अध्यर्धपूर्वद्विगोः लुक् असञ्ज्ञायाम् इति .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {10।38} द्विगोः इति एव सिद्धम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {11।38} अर्धपूर्वपदः च पूरणप्रत्ययान्तः .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {12।38} अर्धपूर्वपदः च पूरणप्रत्ययान्तः सङ्ख्यासञ्ज्ञः भवति इति वक्तव्यम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {13।38} किम् प्रयोजनम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {14।38} समासकन्विध्यर्थम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {15।38} समासविध्यर्थम् कन्द्विध्यर्थम् च .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {16।38} समासविध्यर्थम् तावत् : अर्धपञ्चमशूर्पम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {17।38} कन्विध्यर्थम् : अर्धपञ्चमकम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {18।38} अधिकग्रहणम् च अलुकि समासोत्तरपदवृद्ध्यर्थम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {19।38} अधिकग्रहणम् च अलुकि कर्तव्यम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {20।38} किम् प्रयोजनम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {21।38} समासोत्तरपदवृद्ध्यर्थम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {22।38} समासवृद्ध्यर्थम् उत्तरवृद्ध्यर्तम् च .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {23।38} समासवृद्ध्यर्थम् तावत् : अधिकषाष्ठिकः , अधिकसाप्ततिकः .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {24।38} उत्तरपदवृद्ध्यर्थम् अधिकषाष्ठिकः , अधिकसाप्ततिकः .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {25।38} अलुकि इति किम् अर्थम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {26।38} अधिकषाष्ठिकः , अधिकसाप्ततिकः .

(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {27।38} बहुव्रीहौ च अग्रहणम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {28।38} बहुव्रीहौ च अधिकशब्दस्य ग्रहणम् न कर्तव्यम् भवति : सङ्ख्यया अव्ययासन्नादूराधिकसङ्ख्याः सङ्ख्येये इति .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {29।38} सङ्ख्या इति एव सिद्धम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {30।38} बह्वादीनाम् अग्रहणम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {31।38} बह्वादीनाम् ग्रहणम् शक्यम् अकर्तुम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {32।38} केन इदानीम् सङ्ख्याप्रदेशेषु सङ्ख्यसम्प्रत्ययः भविष्यति .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {33।38} ज्ञापकात् सिद्धम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {34।38} किम् ज्ञापकम् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {35।38} यत् अयम् वतोः इट् वा इति सङ्ख्यायाः विहितस्य कनः वत्वन्तात् इटम् शास्ति .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {36।38} वतोः एव तत् ज्ञापकम् स्यात् .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {37।38} न इति आह .
(प्_1,1.23.2) क_इ,82.10-83.8 रो_इ,263-265 {38।38} योगापेक्षम् ज्ञापकम् .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {1।44} षट्सञ्ज्ञायाम् उपदेशवचनम् .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {2।44} षट्सञ्ज्ञायाम् उपदेशग्रहणम् कर्तव्यम् .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {3।44} उपदेशे षकारनकारान्ता सङ्ख्या षट्सञ्ज्ञा भवति इति वक्तव्यम् .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {4।44} किम् प्रयोजनम् .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {5।44} शताद्यष्टनोः नुम्नुडर्थम् .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {6।44} शतानि सहस्राणि .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {7।44} नुमि कृते ष्णान्ता षट् इति षट्सञ्ज्ञा प्राप्नोति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {8।44} उपदेशग्रहणात् न भवति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {9।44} अष्टानाम् इति अत्र आत्वे कृते षट्सञ्ज्ञा न प्राप्नोति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {10।44} उपदेशग्रहणात् भवति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {11।44} उक्तम् वा .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {12।44} किम् उक्तम् .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {13।44} इह तावत् शतानि सहस्राणि इति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {14।44} सन्निपातलक्षणः विधिः अनिमित्तम् तद्विघातस्य इति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {15।44} अष्टनः अपि उक्तम् .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {16।44} किम् उक्तम् .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {17।44} अष्टनः दीर्घग्रहणम् षट्सञ्ज्ञाज्ञापकम् आकारान्तस्य नुडर्थम् इति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {18।44} अथ वा आकारः अपि अत्र निर्दिश्यते .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {19।44} षकारान्ता नकारान्ता आकारान्ता च सङ्ख्या षट्सञ्ज्ञा भवति इति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {20।44} इह अपि तर्हि प्राप्नोति : सधमधः द्युम्नः एकाः तः एकाः इति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {21।44} न एषः दोषः .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {22।44} एकशब्दः अयम् बह्वर्थः .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {23।44} अस्ति एव सङ्ख्यापदम् .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {24।44} तत् यथा : एकः , द्वौ , बहवः इति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {25।44} अस्ति असहायवाची .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {26।44} तत् यथा : एकाग्नयः , एकहलानि , एकाकिभिः क्षुद्रकैः जितम् इति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {27।44} असहायैः इति अर्थः .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {28।44} अस्ति अन्यार्थे वर्तते .

(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {29।44} तत् यथा : प्रजम् एका रक्षति उर्जम् एका इति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {30।44} अन्या इति अर्थः .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {31।44} सधमदः द्युम्नः एकाः तः .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {32।44} अन्याः इति अर्थः .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {33।44} तत् यः अन्यार्थे वर्तते तस्य एषः प्रयोगः .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {34।44} इह तर्हि प्राप्नोति : द्वभ्याम् इष्टये विंशत्य च इति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {35।44} एवम् तर्हि सप्तमे योगविभागः करिष्यते .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {36।44} अष्टाभ्यः औश् .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {37।44} ततः षड्भ्यः : षड्भ्यः च यत् उक्तम् अष्टाभ्यः अपि तत् भवति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {38।44} ततः लुक् : लुक् च भवति षड्भ्यः इति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {39।44} अथ वा उपरिष्टात् योगविभागः करिष्यते .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {40।44} अष्टनः आ विभक्तौ .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {41।44} ततः रायः : रायः च विभक्तौ आकारादेशः भवति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {42।44} हलि इति उभयोः शेषः .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {43।44} यदि एवम् प्रियाष्टौ प्रियाष्टाः इति न सिध्यति प्रियाष्टानौ प्रियाष्टानः इति च प्राप्नोति .
(प्_1,1.24) क_इ,83.10-84.7 रो_इ,265-269 {44।44} यथालक्षणम् अप्रयुक्ते .
(प्_1,1.25) क_इ,84.9-12 रो_इ,269 {1।8} इदम् डतिग्रहणम् द्विः क्रियते सङ्ख्यासञ्ज्ञायाम् षट्सञ्ज्ञायाम् च .
(प्_1,1.25) क_इ,84.9-12 रो_इ,269 {2।8} एकम् शक्यम् अकर्तुम् .
(प्_1,1.25) क_इ,84.9-12 रो_इ,269 {3।8} कथम् .
(प्_1,1.25) क_इ,84.9-12 रो_इ,269 {4।8} यदि तावत् सङ्ख्यासञ्ज्ञायाम् क्रियते षट्सञ्ज्ञायाम् न करिष्यते .
(प्_1,1.25) क_इ,84.9-12 रो_इ,269 {5।8} कथम् .
(प्_1,1.25) क_इ,84.9-12 रो_इ,269 {6।8} ष्णान्ता षट् इति अत्र डति इति अनुवर्तिष्यते .
(प्_1,1.25) क_इ,84.9-12 रो_इ,269 {7।8} अथ षट्सञ्ज्ञायाम् क्रियते सङ्ख्यासञ्ज्ञायाम् न करिष्यते .
(प्_1,1.25) क_इ,84.9-12 रो_इ,269 {8।8} डति च इति अत्र सङ्ख्यासञ्ज्ञा अनुवर्तिष्यते .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {1।46} निष्ठासञ्ज्ञायाम् समानशब्दप्रतिषेधः .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {2।46} निष्ठासञ्ज्ञायाम् समानशब्दानाम् प्रतिषेधः कर्तव्यः .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {3।46} लोतः गर्तः इति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {4।46} निष्ठासञ्ज्ञायाम् समानशब्दाप्रतिषेधः .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {5।46} निष्ठासञ्ज्ञायाम् समानशब्दप्रतिषेधः .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {6।46} अनर्थकः प्रतिषेधः अप्रतिषेधः .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {7।46} निष्ठासञ्ज्ञा कस्मात् न भवति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {8।46} अनुबन्धः अन्यत्वकरः .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {9।46} अनुबन्धः क्रियते .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {10।46} सः अन्यत्वम् करिष्यति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {11।46} अनुबन्धः अन्यत्वकरः इति चेत् न लोपात् .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {12।46} अनुबन्धः अन्यत्वकरः इति चेत् तत् न .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {13।46} किम् कारणम् .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {14।46} लोपात् .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {15।46} लुप्यते अत्र अनुबन्धः .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {16।46} लुप्ते अत्र अनुबन्धे न अन्यत्वम् भविष्यति .

(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {17।46} तत् यथा : कतरत् देवदत्तस्य गृहम् .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {18।46} अदः यत्र असौ काकः इति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {19।46} उत्पतिते काके नष्टम् तत् गृहम् भवति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {20।46} एवम् इह अपि लुप्ते अनुबन्धे नष्टः प्रत्ययः भवति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {21।46} यदि अपि लुप्यते जानाति तु असौ सानुबन्धकस्य इयम् सञ्ज्ञा कृता इति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {22।46} तत् यथा इतरत्र अपि : कतरत् देवदत्तस्य गृहम् .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {23।46} अदः यत्र असौ काकः इति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {24।46} उत्पतिते काके यदि अपि नष्टम् तत् गृहम् भवति अन्ततः तम् उद्देशम् जानाति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {25।46} सिद्धविपर्यासः च .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {26।46} सिद्धः च विपर्यासः .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {27।46} यदि अपि जानाति सन्देहः तस्य भवति : अयम् सः तशब्दः लोतः गर्तः इति अयम् सः तशब्दः लूनः गीर्णः इति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {28।46} तत् यथा इतरत्र अपि : कतरत् देवदत्तस्य गृहम् .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {29।46} अदः यत्र असौ काकः इति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {30।46} उत्पतिते काके यदि अपि नष्टम् तत् गृहम् भवति अन्ततः तम् उद्देशम् जानाति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {31।46} सन्देहः तु तस्य भवति : इदम् तत् गृहम् इदम् तत् गृहम् इति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {32।46} एवम् तर्हि .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {33।46} कारककालविशेषात् सिद्धम् .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {34।46} कारककालविशेषौ उपादेयौ .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {35।46} भूते यः तशब्दः कर्तरि कर्मणि भावे च इति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {36।46} तत् यथा इतरत्र अपि .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {37।46} यः एषः मनुष्यः प्रेक्षापूर्वकारी भवति सः अध्रुवेण निमित्तेन ध्रुवम् निमित्तम् उपादत्ते वेदिकाम् पुण्डरीकम् वा .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {38।46} एवम् अपि प्राकीर्ष्ट इति अत्र प्राप्नोति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {39।46} लुङि सिजादिदर्शनात् .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {40।46} लुङि सिजादिदर्शनात् न भविष्यति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {41।46} यत्र तर्हि सिजादयः न दृश्यन्ते प्राभित्त इति .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {42।46} दृश्यन्ते अत्र अपि सिजादयः .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {43।46} किम् वक्तव्यम् एतत् .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {44।46} न हि .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {45।46} कथम् अनुच्यमानम् गंस्यते .
(प्_1,1.26) क_इ,84.14-85.17 रो_इ,270-272 {46।46} यथा एव अयम् अनुपदिष्टान् कारककालविशेषान् अवगच्छति एवम् एतत् अपि अवगन्तुम् अर्हति : यत्र सिजादयः न इति .
(प्_1,1.27.1) क_इ,86.2-8 रो_इ,273-274 {1।15} सर्वादीनि इति कः अयम् समासः .
(प्_1,1.27.1) क_इ,86.2-8 रो_इ,273-274 {2।15} बहुव्रीहिः इति आह .
(प्_1,1.27.1) क_इ,86.2-8 रो_इ,273-274 {3।15} कः अस्य विग्रहः .
(प्_1,1.27.1) क_इ,86.2-8 रो_इ,273-274 {4।15} सर्वशब्दः आदिः येषाम् तानि इमानि इति .
(प्_1,1.27.1) क_इ,86.2-8 रो_इ,273-274 {5।15} यदि एवम् सर्वशब्दस्य सर्वनामसञ्ज्ञा न प्राप्नोति .
(प्_1,1.27.1) क_इ,86.2-8 रो_इ,273-274 {6।15} किम् कारणम् .
(प्_1,1.27.1) क_इ,86.2-8 रो_इ,273-274 {7।15} अन्यपदार्थत्वात् बहुव्रीहेः .
(प्_1,1.27.1) क_इ,86.2-8 रो_इ,273-274 {8।15} बहुव्रीहिः अयम् अन्यपदार्थे वर्तते .
(प्_1,1.27.1) क_इ,86.2-8 रो_इ,273-274 {9।15} तेन यत् अन्यत् सर्वशब्दात् तस्य सर्वनामस्ञ्ज्ञा प्राप्नोति .
(प्_1,1.27.1) क_इ,86.2-8 रो_इ,273-274 {10।15} तत् यथा चित्रगुः आनीयताम् इति उक्ते यस्य ताः गावः भवन्ति स आनीयते न गावः .

(प्_1,1.27.1) क_इ,86.2-8 रो_इ,273-274 {11।15} न एषः दोषः .
(प्_1,1.27.1) क_इ,86.2-8 रो_इ,273-274 {12।15} भवति बहुव्रीहौ तद्गुणसंविज्ञानम् अपि .
(प्_1,1.27.1) क_इ,86.2-8 रो_इ,273-274 {13।15} तत् यथा : चित्रवासम् आनय .
(प्_1,1.27.1) क_इ,86.2-8 रो_इ,273-274 {14।15} लोहितोष्णीषाः ऋत्विजः प्रचरन्ति .
(प्_1,1.27.1) क_इ,86.2-8 रो_इ,273-274 {15।15} तद्गुणः आनीयते तद्गुणाः च प्रचरन्ति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {1।47} इह सर्वनामानि इति पूर्वपदात् सञ्ज्ञायाम् अगः इति णत्वम् प्राप्नोति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {2।47} तस्य प्रतिषेधः वक्तव्यः .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {3।47} सर्वनामसञ्ज्ञायाम् निपातनात् णत्वाभावः .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {4।47} सर्वनामसञ्ज्ञायाम् निपातनात् णत्वम् न भविष्यति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {5।47} किम् एतत् निपातनम् नाम .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {6।47} अथ कः प्रतिषेधः नाम .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {7।47} अविशेषेण किम् चित् उक्त्वा विशेषेण न इति उच्यते .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {8।47} तत्र व्यक्तम् आचार्यस्य अभिप्रायः गम्यते : इदम् न भवति इति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {9।47} निपातनम् अपि एवञ्जातीयकम् एव .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {10।47} अविशेषेण णत्वम् उक्त्वा विशेषेण निपातनम् क्रियते .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {11।47} तत्र व्यक्तम् आचार्यस्य अभिप्रायः गम्यते : इदम् न भवति इति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {12।47} ननु च निपातनात् च अणत्वम् स्यात् यथाप्राप्तम् च णत्वम् .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {13।47} किम् अन्ये अपि एवम् विधयः भवन्ति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {14।47} इह इकः यण् अचि इति वचनात् च यण् स्यात् यथाप्राप्तः च इक् श्रूयेत .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {15।47} न एषः दोषः .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {16।47} अस्ति अत्र विशेषः .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {17।47} षष्ठ्या अत्र निर्देशः क्रियते .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {18।47} षष्ठी च पुनः स्थानिनम् निवर्तयति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {19।47} इह तर्हि : कर्तरि शप् दिवादिभ्यः श्यन् इति वचनात् च श्यन् स्यात् यथाप्राप्तः च शप् श्रूयेत .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {20।47} न एषः दोषः .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {21।47} शबादेशाः श्यनादयः करिष्यन्ते .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {22।47} तत् तर्हि शपः ग्रहणम् कर्तव्यम् .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {23।47} न कर्तव्यम् .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {24।47} प्रकृतम् अनुवर्तते .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {25।47} क्व प्रकृतम् .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {26।47} कर्तरि शप् इति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {27।47} तत् वै प्रथमानिर्दिष्टम् षष्ठीनिर्दिष्टेन च इह अर्थः .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {28।47} दिवादिभ्यः इति एषा पञ्चमी शप् इति प्रथमायाः षष्ठीम् प्रकल्पयिष्यति : तस्मात् इति उत्तरस्य .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {29।47} प्रत्ययविधिः अयम् .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {30।47} न च प्रत्ययविधौ पञ्चम्यः प्रकल्पिकाः भवन्ति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {31।47} न अयम् प्रत्ययविधिः .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {32।47} विहितः प्रत्ययः प्रकृतः च अनुवर्तते .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {33।47} इह तर्हि : अव्ययसर्वनाम्नाम् अकच् प्राक् टेः इति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {34।47} वचनात् च अकच् स्यात् यथाप्राप्तः च कः श्रूयेत .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {35।47} न एषः दोषः .

(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {36।47} न अप्राप्ते हि के अकच् आरभ्यते .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {37।47} सः बाधकः भविष्यति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {38।47} निपातनम् अपि एवञ्जातीयकम् एव .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {39।47} न अप्राप्ते णत्वे निपातनम् आरभ्यते .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {40।47} तत् बाधकम् भविष्यति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {41।47} यदि तर्हि निपातनानि अपि एवञ्जातीयकानि भवन्ति समः तते दोषः भवति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {42।47} इह अन्ये वैयाकरणाः समः तते विभाषा लोपम् आरभन्ते : समः हि ततयोः वा इति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {43।47} सततम् , सन्ततम् , सहितम् , संहितम् इति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {44।47} इह पुनः भवान् निपातनात् च मलोपम् इच्छति अपरस्पराः क्रियासातत्ये इति यथाप्राप्तम् च अलोपम् सन्ततम् इति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {45।47} एतत् न सिध्यति .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {46।47} कर्तव्यः अत्र यत्नः .
(प्_1,1.27.2) क_इ,86.9-87.6 रो_इ,274-277 {47।47} बाधकानि एव हि निपातनानि भवन्ति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {1।84} सञ्ज्ञोपसर्जनप्रतिषेधः .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {2।84} सञ्ज्ञोपसर्जनीभूतानाम् सर्वादीनाम् प्रतिषेधः वक्तव्यः .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {3।84} सर्वः नाम कः चित् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {4।84} तस्मै सर्वाय देहि .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {5।84} अतिसर्वाय देहि .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {6।84} सः कथम् कर्तव्यः .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {7।84} पाठात् पर्युदासः पठितानाम् सञ्ज्ञाकरणम् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {8।84} पाठात् एव पर्युदासः कर्तव्यः .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {9।84} शुद्धानाम् पठितानाम् सञ्ज्ञा कर्तव्या .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {10।84} सर्वादीनि सर्वनामसञ्ज्ञानि भवन्ति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {11।84} सञ्ज्ञोपसर्जनीभूतानि न सर्वादीनि .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {12।84} किम् अविशेषेण .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {13।84} न इति आह .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {14।84} विशेषेण च .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {15।84} किम् प्रयोजनम् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {16।84} सर्वाद्यानन्तर्यकार्यार्थम् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {17।84} सर्वादीनाम् आनन्तर्येण यत् उच्यते कार्यम् तत् अपि सञ्ज्ञोपसर्जनीभूतानाम् मा भूत् इति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {18।84} किम् प्रयोजनम् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {19।84} प्रयोजनम् डतरादीनाम् अद्भावे .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {20।84} डतरादीनाम् अद्भावे प्रयोजनम् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {21।84} अतिक्रान्तम् इदम् बृआह्मणकुलम् कतरत् , अतिकतरम् ब्राह्मणकुलम् इति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {22।84} त्यदादिविधौ च .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {23।84} त्यदादिविधौ च प्रयोजनम् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {24।84} अतिक्रान्तः अयम् ब्राह्मणः तम् अतितत् ब्राह्मणः इति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {25।84} सञ्जाप्रतिषेधः तावत् न वक्तव्यः .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {26।84} उपरिष्टात् योगविभागः करिष्यते .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {27।84} पूर्वपरावरदक्षिणोत्तरापराधराणि व्यवस्थायाम् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {28।84} ततः असञ्ज्ञायाम् इति .

(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {29।84} सर्वादीनि इति एवम् यानि अनुक्रान्तानि असञ्ज्ञायाम् तानि द्रष्टव्यानि .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {30।84} उपसर्जनप्रतिषेधः च न कर्तव्यः .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {31।84} अनुपसर्जनात् इति एषः योगः प्रत्याख्यायते .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {32।84} तम् एवम् अभिसम्भन्त्स्यामः : अनुपसर्जन* अ* अत् इति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {33।84} किम् इदम् अ* अत् इति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {34।84} अकारात्कारौ शिष्यमाणौ अनुपसर्जनस्य द्रष्टव्यौ .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {35।84} यदि एवम् अतियुष्मत् अत्यस्मत् इति न सिध्यति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {36।84} प्रश्लिष्टनिर्देशः अयम् : अनुपसर्जन* अ* अ* अत् इति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {37।84} अकारान्तात् अकारात्कारौ शिष्यमाणौ अनुपसर्जनस्य द्रष्टव्यौ .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {38।84} अथ वा अङ्गाधिकारे यत् उच्यते गृह्यमाणविभक्तेः तत् भवति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {39।84} यदि एवम् परमपञ्च परमसप्त षड्भ्यः लुक् इति लुक् न प्राप्नोति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {40।84} न एषः दोषः .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {41।84} षट्प्रधानः एषः समासः .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {42।84} इह तर्हि प्रियसक्थ्ना ब्राह्मणेन अनङ् न प्राप्नोति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {43।84} सप्तमीनिर्दिष्टे यत् उच्यते प्रकृतविभक्तौ तत् भवति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {44।84} यदि एवम् अतितत् , अतितदौ , अतितदः इति अत्वम् प्राप्नोति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {45।84} तत् च अपि वक्तव्यम् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {46।84} न वक्तव्यम् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {47।84} इह तावत् अद्ड् डतरादिभ्यः पञ्चभ्यः इति पञ्चमी अङ्गस्य इति षष्ठी .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {48।84} तत्र अशक्यम् विविभक्तित्वात् डतरादिभ्यः इति पञ्चम्या अङ्गम् विशेषयितुम् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {49।84} तत्र किम् अन्यत् शक्यम् विशेषयितुम् अन्यत् अतः विहितात् प्रत्ययात् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {50।84} डतरादिभ्यः यः विहितः इति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {51।84} इह इदानीम् अस्थिदधिसख्थ्यक्ष्णाम् अनङ् उदात्तः इति त्यदादीनाम् अः भवति इति अस्थ्यादीनाम् इति एषा षष्ठी अङ्गस्य इति अपि त्यदादीनाम् इति अपि षष्ठी अङ्गस्य इति अपि .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {52।84} तत्र कामचारः : गृह्यमाणेन वा विभक्तिम् विशेषयितुम् अङ्गेन वा .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {53।84} यावता कामचारः इह तावत् अस्थिदधिसख्थ्यक्ष्णाम् अनङ् उदात्तः इति अङ्गेन विभक्तिम् विशेषयिष्यामः अस्थ्यादिभिः अनङम् : अङ्गस्य विभक्तौ अनङ् भवति अस्थ्यादीनाम् इति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {54।84} इह इदानीम् त्यदादीनाम् अः भवति इति गृह्यमाणेन विभक्तिम् विशेषयिष्यामः अङ्गेन अकारम् : त्यदादीनाम् विभक्तौ अः भवति अङ्गस्य इति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {55।84} यदि एवम् अतिसः : अत्वम् न प्राप्नोति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {56।84} न एषः दोषः .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {57।84} त्यदादिप्रधानः एषः समासः .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {58।84} अथ वा न इदम् सञ्ज्ञाकरणम् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {59।84} पाठविशेषणम् इदम् : सर्वेषाम् यानि नामानि तानि सर्वादीनि .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {60।84} सञ्ज्ञोपसर्जने च विशेषे अवतिष्ठेते .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {61।84} यदि एवम् सञ्ज्ञाश्रयम् यत् कार्यम् तत् न सिध्यति : सर्वनाम्नः स्मै , आमि सर्वनाम्नः सुट् इति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {62।84} अन्वर्थग्रहणम् तत्र विज्ञास्यते : सर्वेषाम् यत् नाम तत् सर्वनाम .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {63।84} सर्वनाम्नः उत्तरस्य ङेः स्मै भवति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {64।84} सर्वनाम्नः उत्तरस्य आमः सुट् भवति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {65।84} यदि एवम् सकलम् , कृत्स्नम् , जगत् इति अत्र अपि प्राप्नोति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {66।84} एतेषाम् च अपि शब्दानाम् एकैकस्य सः सः विषयः .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {67।84} तस्मिन् तस्मिन् विषये यः यः शब्दः वर्तते तस्य तस्य तस्मिन् तस्मिन् वर्तमानस्य सर्वनामकार्यम् प्राप्नोति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {68।84} एवम् तर्हि उभयम् अनेन क्रियते .

(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {69।84} पाठः च एव विशेष्यते सञ्ज्ञा च .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {70।84} कथम् पुनः एकेन यत्नेन उभयम् लभ्यम् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {71।84} लभ्यम् इति आह .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {72।84} कथम्. एकशेषनिर्देशात् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {73।84} एकशेषनिर्देशः अयम् : सर्वादीनि च सर्वादीनि च सर्वादीनि .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {74।84} सर्वनामानि च सर्वनामानि च सर्वनामानि .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {75।84} सर्वादीनि सर्वनानसञ्ज्ञानि भवन्ति .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {76।84} सर्वेषाम् यानि च नामानि तानि सर्वादीनि .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {77।84} सञ्ज्ञोपसर्जने च विशेषे अवतिष्ठेते .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {78।84} अथ वा महती इयम् सञ्ज्ञा क्रियते .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {79।84} सञ्ज्ञा च नाम यतः न लघीयः .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {80।84} कुतः एतत् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {81।84} लघ्वर्थम् हि सञ्ज्ञाकरणम् .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {82।84} तत्र महत्याः सञ्ज्ञायाः करणे एतत् प्रयोजनम् अन्वर्थसञ्ज्ञा यथा विज्ञायेत .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {83।84} सर्वादीनि सर्वनानसञ्ज्ञानि भवन्ति सर्वेषाम् नामानि इति च अतः सर्वनामानि .
(प्_1,1.27.3) क_इ,87.7-89.3 रो_इ,278-285 {84।84} सञ्ज्ञोपसर्जने च विशेषे अवतिष्ठेते .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {1।43} अथ उभस्य सर्वनामत्वे कः अर्थः .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {2।43} उभस्य सर्वनामत्वे अकजर्थः .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {3।43} उभस्य सर्वनामत्वे अकजर्थः पाठः क्रियते : उभकौ .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {4।43} किम् उच्यते अकजर्थः इति न पुनः अन्यानि अपि सर्वनामकार्याणि .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {5।43} अन्याभावः द्विवचनटाब्विषयत्वात् .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {6।43} अन्येषाम् सर्वनाम्कार्याणाम् अभावः .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {7।43} किम् कारणम् .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {8।43} द्विवचनटाब्विषयत्वात् .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {9।43} उभशब्दः अयम् द्विवचनटाब्विषयः .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {10।43} अन्यानि च सर्वनामकार्याणि एकवचनबहुवचनेषु उच्यन्ते .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {11।43} यदा पुनः अयम् उभशब्दः द्विवचनटाब्विषयः कः इदानीम् अस्य अन्यत्र भवति .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {12।43} उभयः अन्यत्र .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {13।43} उभयशब्दः अस्य अन्यत्र बह्वति .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {14।43} उभये देवमनुष्याः , उभयः मणिः इति .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {15।43} किम् च स्यात् यदि अत्र अकच् न स्यात् .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {16।43} कः प्रसज्येत .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {17।43} कः च इदानीम् काकचोः विशेषः .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {18।43} उभशब्दः अयम् द्विवचनटाब्विषयः इति उक्तम् .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {19।43} तत्र अकचि सति अकचः तन्मध्यपतितत्वात् शक्यते एतत् वक्तुम् : द्विवचनपरः अयम् इति .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {20।43} के पुनः सति न अयम् द्विवचनपरः स्यात् .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {21।43} तत्र द्विवचनपरता वक्तव्या .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {22।43} यथा एव तर्हि के सति न अयम् द्विवचनपरः एवम् आपि अपि सति न अयम् द्विवचनपरः स्यात् .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {23।43} तत्र अपि द्विवचनपरता वक्तव्या .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {24।43} अवचनात् अपि तत्परविज्ञानम् .

(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {25।43} अन्तरेण अपि वचनम् आपि द्विवचनपरः अयम् भविष्यति .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {26।43} किम् वक्तव्यम् एतत् .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {27।43} न हि .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {28।43} कथम् अनुच्यमानम् गंस्यते .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {29।43} एकादेशे कृते द्विवचनपरः अयम् अन्तादिवद्भावेन .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {30।43} अवचनात् आपि तत्परविज्ञानम् इति चेत् के अपि तुल्यम् .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {31।43} अवचनात् आपि तत्परविज्ञानम् इति चेत् के अपि अन्तरेण वचनम् द्विवचनपरः भविष्यति .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {32।43} कथम् .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {33।43} स्वार्थिकाः प्रत्ययाः प्रकृतितः अविशिष्टाः भवन्ति इति प्रकृतिग्रहणेन स्वार्थिकानाम् अपि ग्रहणम् भवति .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {34।43} अथ भवतः सर्वनामत्वे कानि प्रोजनानि .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {35।43} भवतः अकच्छेषात्वानि .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {36।43} भवतः अकच्छेषात्वानि प्रयोजनानि .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {37।43} अकच् : भवकान् .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {38।43} शेषः : सः च भवान् च भवन्तौ .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {39।43} आत्वम् : भवादृक् इति .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {40।43} किम् पुनः इदम् परिगणनम् आहोस्वित् उदाहरणमात्रम् .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {41।43} उदाहरणमात्रम् इति आह .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {42।43} तृतीयादयः अपि हि इष्यन्ते .
(प्_1,1.27.4) क_इ,89.4-90.3 रो_इ,286-289 {43।43} सर्वनाम्नः तृतीया च : भवता हेतुना , भवतः हेतोः इति .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {1।36} दिग्ग्रहणम् किमर्थम् .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {2।36} न बहुव्रीहौ इति प्रतिषेधम् वक्ष्यति .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {3।36} तत्र न ज्ञायते क्व विभाषा क्व प्रतिषेधः इति .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {4।36} दिग्ग्रहणे पुनः क्रियमाणे न दोषः भवति .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {5।36} दिगुपदिष्टे विभाषा अन्यत्र प्रतिषेधः .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {6।36} अथ समासग्रहणम् किमर्थम्. समासः एव यः बहुव्रीहिः तत्र यथा स्यात् .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {7।36} बहुव्रीहिवद्भावेन यः बहुव्रीहिः तत्र मा भूत् इति : दक्षिणदक्षिणस्यै देहि इति .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {8।36} अथ बहुव्रीहिग्रहणम् किमर्थम् .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {9।36} द्वन्द्वे मा भूत् दक्षिणोत्तरपूर्वाणाम् इति .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {10।36} न एतत् अस्ति प्रयोजनम् .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {11।36} द्वन्द्वे च इति प्रतिषेधः भविष्यति .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {12।36} न अप्राप्ते प्रतिषेधे इयम् परिभाषा आरभ्यते .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {13।36} सा यथा एव बहुव्रीहौ इति एतम् प्रतिषेधम् बाधते एवम् द्वन्द्वे च इति एतम् अपि बाधेत .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {14।36} न बाधते .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {15।36} किम् कारणम् .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {16।36} येन न अप्राप्ते तस्य बाधनम् भवति .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {17।36} न च अप्राप्ते न बहुव्रीहौ इति एतस्मिन् प्रतिषेधे इयम् परिभाषा आरभ्यते .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {18।36} द्वन्द्वे च इति एतस्मिन् पुनः प्राप्ते च अप्राप्ते च .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {19।36} अथ वा पुरस्तात् अपवादाः अनन्तरान् विधीन् बाधन्ते इति एवम् इयम् विभाषा न बहुव्रीहौ इति एतम् प्रतिषेधम् बाधिष्यते द्वन्द्वे च इति एतम् प्रतिषेधम् न बाधिष्यते .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {20।36} अथ वा इदम् तावत् अयम् प्रष्टव्यः .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {21।36} इह कस्मात् न भवति : या पूर्वा सा उत्तरा अस्य उन्मुग्धस्य सः अयम् पूर्वोत्तरः उन्मुग्धः , तस्मै पूर्वोत्तराय देहि .

(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {22।36} लक्षणप्रतिपदोक्तयोः प्रतिपदोक्तस्य एव इति .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {23।36} यदि एवम् न अर्थः बहुव्रीहिग्रहणेन .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {24।36} द्वन्द्वे कस्मात् न भवति .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {25।36} लक्षणप्रतिपदोक्तयोः प्रतिपदोक्तस्य एव इति .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {26।36} उत्तरार्थम् तर्हि बहुव्रीहिग्रहणम् कर्तव्यम् .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {27।36} न कर्तव्यम् .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {28।36} क्रियते तत्र एव बहुव्रीहौ इति .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {29।36} द्वितीयम् कर्तव्यम् .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {30।36} बहुव्रीहिः एव यः बहुव्रीहिः तत्र यथा स्यात् .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {31।36} बहुव्रीहिवद्भावेन यः बहुव्रीहिः तत्र मा भूत् इति : एकैकस्मै देहि .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {32।36} एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम्. समासे इति वर्तते .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {33।36} तेन बहुव्रीहिम् विशेषयिष्यामः : समासः यः बहुव्रीहिः इति .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {34।36} इदम् तर्हि प्रयोजनम् .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {35।36} अवयवभूतस्य अपि बहुव्रीहेः प्रतिषेधः यथा स्यात् .
(प्_1,1.28) क_इ,90.5-26 रो_इ,289-291 {36।36} इह मा भूत् वस्त्रम् अन्तरम् एषाम् ते इमे वस्त्रान्तराः वसनम् अन्तरम् एषाम् ते इमे वसनान्तराः वस्त्रान्तराः च वसनान्तराः च वस्त्रान्तरवसनान्तराः .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {1।35} किम् उदाहरणम् .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {2।35} प्रियविश्वाय .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {3।35} न एतत् अस्ति प्रयोजनम् .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {4।35} सर्वाद्यन्तस्य बहुव्रीहेः प्रतिषेधेन भवितव्यम् .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {5।35} वक्ष्यति च एतत् : बहुव्रीहौ सर्वनामसङ्ख्ययोः उपसङ्ख्यानम् इति .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {6।35} तत्र विश्वप्रियाय इति भवितव्यम् .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {7।35} इदम् तर्हि : द्व्यन्याय त्र्यन्याय .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {8।35} ननु च अत्र अपि सर्वनाम्नः एव पूर्वनिपातेन भवितव्यम् .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {9।35} न एषः दोषः .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {10।35} वक्ष्यति एतत् : सङ्ख्यासर्वनाम्नोः यः बहुव्रीहिः परत्वात् तत्र सङ्ख्यायाः पूर्वनिपातः भवति इति .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {11।35} इदम् च अपि उदाहरणम् प्रियविश्वाय .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {12।35} ननु च उक्तम् विश्वप्रियाय इति भवितव्यम् इति .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {13।35} वक्ष्यति एतत् : वा प्रियस्य इति .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {14।35} न खलु अपि अवश्यम् सर्वाद्यन्तस्य एव बहुव्रीहेः प्रतिषेधेन भवितव्यम् .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {15।35} किम् तर्हि .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {16।35} असर्वाद्यन्तस्य अपि भवितव्यम् .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {17।35} किम् प्रयोजनम् .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {18।35} अकच् मा भूत् .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {19।35} किम् च स्यात् यदि अकच् स्यात् .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {20।35} कः न स्यात् .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {21।35} कः च इदानीम् काकचोः विशेषः .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {22।35} व्यञ्जनान्तेषु विशेषः .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {23।35} अहकम् पिता अस्य मकत्पितृकः , त्वकम् पिता अस्य त्वकत्पितृकः इति प्राप्नोति , मत्कपितृकः त्वत्कपितृकः इति च इष्यते .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {24।35} कथम् पुनः इच्छता अपि भवता बहिरङ्गेन प्रतिषेधेन अन्तरङ्गः विधिः शख्यः बाधितुम् .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {25।35} अन्तरङ्गान् अपि विधीन् बहिरङ्गः विधिः बाधते गोमत्प्रियः इति यथा .

(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {26।35} क्रियते तत्र यत्नः : प्रत्ययोत्तरपदयोः च इति .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {27।35} ननु च इह अपि क्रियते : न बहुव्रीहौ इति .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {28।35} अस्ति अन्यत् एतस्य वचने प्रयोजनम् .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {29।35} किम् .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {30।35} प्रियविश्वाय .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {31।35} उपसर्जनप्रतिषेधेन अपि एतत् सिद्धम् .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {32।35} अयम् खलु अपि बहुव्रीहिः अस्ति एव प्राथमकल्पिकः यस्मिन् ऐकपद्यम् ऐकस्वर्यम् ऐकविभक्तिकत्वम् च .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {33।35} अस्ति तादर्थ्यात् ताच्छब्द्यम् : बहुव्रीह्यर्थानि पदानि बहुव्रीहिः इति .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {34।35} तत् यत् तादर्थ्यात् ताच्छब्द्यम् तस्य इदम् ग्रहणम् .
(प्_1,1.29.1) 91.2-21 रो_इ,291-293 {35।35} गोनर्दीयः आह अकच्स्वरौ तु कर्तव्यौ प्रत्यङ्गम् मुक्तसंशयौ . त्वकत्पितृकः मकत्पितृकः इति एव भवितव्यम् इति .
(प्_1,1.29.2) क_इ,91.22-92.5 रो_इ,293-294 {1।9} प्रतिषेधे भूतपूर्वस्य उपसङ्ख्यानम् .
(प्_1,1.29.2) क_इ,91.22-92.5 रो_इ,293-294 {2।9} प्रतिषेधे भूतपूर्वस्य उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् .
(प्_1,1.29.2) क_इ,91.22-92.5 रो_इ,293-294 {3।9} आढ्यः भूतपूर्वः आढ्यपूर्वः , आढ्यपूर्वाय देहि इति .
(प्_1,1.29.2) क_इ,91.22-92.5 रो_इ,293-294 {4।9} प्रतिषेधे भूतपूर्वस्य उपसङ्ख्यानानर्थक्यम् पूर्वादीनाम् व्यवस्थायाम् इति वचनात् .
(प्_1,1.29.2) क_इ,91.22-92.5 रो_इ,293-294 {5।9} प्रतिषेधे भूतपूर्वस्य उपसङ्ख्यानम् नर्थकम् .
(प्_1,1.29.2) क_इ,91.22-92.5 रो_इ,293-294 {6।9} किम् कारणम् .
(प्_1,1.29.2) क_इ,91.22-92.5 रो_इ,293-294 {7।9} पूर्वादीनाम् व्यवस्थायाम् इति वचनात् .
(प्_1,1.29.2) क_इ,91.22-92.5 रो_इ,293-294 {8।9} पूर्वादीनाम् व्यवस्थायाम् सर्वनामस्ञ्ज्ञा उच्यते .
(प्_1,1.29.2) क_इ,91.22-92.5 रो_इ,293-294 {9।9} न च अत्र व्यवस्था गम्यते .
(प्_1,1.30) क_इ,92. 7-14 रो_इ,294 {1।12} समासे इति वर्तमाने पुनः समासग्रहणम् किमर्थम् .
(प्_1,1.30) क_इ,92. 7-14 रो_इ,294 {2।12} अयम् तृतीयासमासः अस्ति एव प्राथमकल्पिकः यस्मिन् ऐकपद्यम् ऐकस्वर्यम् ऐकविभक्तिकत्वम् च .
(प्_1,1.30) क_इ,92. 7-14 रो_इ,294 {3।12} अस्ति तादर्थ्यात् ताच्छब्द्यम् : तृतीयासमासार्थानि पदानि तृतीयासमासः इति .
(प्_1,1.30) क_इ,92. 7-14 रो_इ,294 {4।12} तत् यत् तादर्थ्यात् ताच्छब्द्यम् तस्य इदम् ग्रहणम् .
(प्_1,1.30) क_इ,92. 7-14 रो_इ,294 {5।12} अथ वा समसे इति वर्तमाने पुनः समासग्रहणस्य एतत् प्रयोजनम् : योगाङ्गम् यथा उपजायेत .
(प्_1,1.30) क_इ,92. 7-14 रो_इ,294 {6।12} सति योगाङ्गे योगविभागः करिष्यते .
(प्_1,1.30) क_इ,92. 7-14 रो_इ,294 {7।12} तृतीया .
(प्_1,1.30) क_इ,92. 7-14 रो_इ,294 {8।12} तृतीयासमासे सर्वादीनि सर्वनामसञ्ज्ञानि न भवन्ति .
(प्_1,1.30) क_इ,92. 7-14 रो_इ,294 {9।12} मासपूर्वाय देहि संवत्सरपूर्वाय देहि .
(प्_1,1.30) क_इ,92. 7-14 रो_इ,294 {10।12} ततः असमासे .
(प्_1,1.30) क_इ,92. 7-14 रो_इ,294 {11।12} असमासे च तृतीयायाः सर्वादीनि सर्वनामसञ्ज्ञानि न भवन्ति .
(प्_1,1.30) क_इ,92. 7-14 रो_इ,294 {12।12} मासेन पूर्वाय इति
(प्_1,1.32) क_इ,92.16 रो_इ,295 {1।1} जसः कार्यम् प्रति विभाषा , अकच् हि न भवति .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {1।18} अवरादीनाम् च पुनः सूत्रपाठे ग्रहणानर्थक्यम् गणे पठितत्वात् .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {2।18} अवरादीनाम् च पुनः सूत्रपाठे ग्रहणम् अनर्थकम् .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {3।18} किम् कारणम् .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {4।18} गणे पठितत्वात् .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {5।18} गणे हि एतानि पठ्यन्ते .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {6।18} कथम् पुनः ज्ञायते सः पूर्वः पाठः अयम् पुनः पाठः इति .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {7।18} तानि हि पूर्वादीनि इमानि अवरादीनि .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {8।18} इमानि अपि पूर्वादीनि .

(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {9।18} एवम् तर्हि आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति सः पूर्वः पाठः अयम् पुनः पाठः इति यत् अयम् पूर्वादिभ्यः नवभ्यः वा इति नवग्रहणम् करोति .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {10।18} नव एव पूर्वादीनि .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {11।18} इदम् तर्हि प्रयोजनम् : व्यवस्थायाम् असञ्ज्ञायाम् इति वक्ष्यामि इति .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {12।18} एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {13।18} एवंविशिष्टानि एव एतानि गणे पठ्यन्ते .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {14।18} इदम् तर्हि प्रयोजनम् द्व्यादिपर्युदासेन पर्युदासः मा भूत् इति .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {15।18} एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {16।18} आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न एषाम् द्व्यादिपर्युदासेन पर्युदासः भवति इति यत् अयम् पूर्वत्र असिद्धम् इति निपातनम् करोति .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {17।18} वार्त्तिककारः च पठति : जश्भावात् इति चेत् उत्तरत्र अभावात् अपवादप्रसङ्गः इति .
(प्_1,1.34) क_इ,92.19-93.6 रो_इ,295-297 {18।18} इदम् तर्हि प्रयोजनम् जसि विभाषाम् वक्ष्यामि इति .
(प्_1,1.35) क_इ,93.8-9 रो_इ,297-298 {1।3} आख्याग्रहणम् किमर्थम् .
(प्_1,1.35) क_इ,93.8-9 रो_इ,297-298 {2।3} ज्ञातिधनपर्यायवाची यः स्वशब्दः तस्य यथा स्यात् .
(प्_1,1.35) क_इ,93.8-9 रो_इ,297-298 {3।3} इह मा भूत् : स्वे पुत्राः स्वाः पुत्राः स्वे गावः स्वाः गावः .
(प्_1,1.36.1) क_इ,93.11-17 रो_इ,298-299 {1।10} उपसंव्यानग्रहणम् अनर्थकम् बहिर्योगेण कृतत्वात् .
(प्_1,1.36.1) क_इ,93.11-17 रो_इ,298-299 {2।10} उपसंव्यानग्रहणम् अनर्थकम् .
(प्_1,1.36.1) क_इ,93.11-17 रो_इ,298-299 {3।10} किम् कारणम् .
(प्_1,1.36.1) क_इ,93.11-17 रो_इ,298-299 {4।10} बहिर्योगेण कृतत्वात् .
(प्_1,1.36.1) क_इ,93.11-17 रो_इ,298-299 {5।10} बहिर्योगे इति एव सिद्धम् .
(प्_1,1.36.1) क_इ,93.11-17 रो_इ,298-299 {6।10} न वा शाटकयुगाद्यर्थम् .
(प्_1,1.36.1) क_इ,93.11-17 रो_इ,298-299 {7।10} न वा अनर्थकम् .
(प्_1,1.36.1) क_इ,93.11-17 रो_इ,298-299 {8।10} किम् कारणम् .
(प्_1,1.36.1) क_इ,93.11-17 रो_इ,298-299 {9।10} शाटकयुगाद्यर्थम् .
(प्_1,1.36.1) क_इ,93.11-17 रो_इ,298-299 {10।10} शाटकयुगाद्यर्थम् तर्हि इदम् वक्तव्यम् यत्र एतत् न ज्ञायते किम् अन्तरीयम् किम् उत्तरीयम् इति. अत्र अपि यः एषः मनुष्यः प्रेक्षापूर्वकारी भवति निर्ज्ञातम् तस्य भवति इदम् अन्तरीयम् इदम् उत्तरीयम् इति .
(प्_1,1.36.2) प्. इ.93.18-23 रो_इ,299 {1।7} अपुरि इति वक्तव्यम् .
(प्_1,1.36.2) प्. इ.93.18-23 रो_इ,299 {2।7} इह मा भूत् : अन्तरायाम् पुरि वसति इति .
(प्_1,1.36.2) प्. इ.93.18-23 रो_इ,299 {3।7} वाप्रकरणे तीयस्य ङित्सु उपसङ्ख्यानम् . वाप्रकरणे तीयस्य ङित्सु उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् : द्वितीयायै द्वितीयस्यै तृतीयायै तृतीयस्यै .
(प्_1,1.36.2) प्. इ.93.18-23 रो_इ,299 {4।7} विभाषा द्वितीयातृतीयाभ्याम् इति एतत् न वक्तव्यम् भवति .
(प्_1,1.36.2) प्. इ.93.18-23 रो_इ,299 {5।7} किम् पुनः अत्र ज्यायः .
(प्_1,1.36.2) प्. इ.93.18-23 रो_इ,299 {6।7} उपसङ्ख्यानम् एव अत्र ज्यायः .
(प्_1,1.36.2) प्. इ.93.18-23 रो_इ,299 {7।7} इदम् अपि सिद्धम् भवति : द्वितीयाय द्वितीयस्मै तृतीयाय तृतीयस्मै .
(प्_1,1.37) क_इ,94.2-8 रो_इ,299-300 {1।11} किमर्थम् पृथक् ग्रहणम् स्वरादीनाम् क्रियते न चादिषु एव पठ्येरन् .
(प्_1,1.37) क_इ,94.2-8 रो_इ,299-300 {2।11} चादीनाम् वै असत्त्ववचनानाम् निपातसञ्ज्ञा स्वरादीनाम् पुनः सत्त्ववचनानाम् असत्त्ववचनानाम् च .
(प्_1,1.37) क_इ,94.2-8 रो_इ,299-300 {3।11} अथ किमर्थम् उभे सञ्ज्ञे क्रियेते न निपात्सञ्ज्ञा एव स्यात् .
(प्_1,1.37) क_इ,94.2-8 रो_इ,299-300 {4।11} न एवम् शक्यम् .
(प्_1,1.37) क_इ,94.2-8 रो_इ,299-300 {5।11} निपातः एकाच् अनाङ् इति प्रगृह्यसञ्ज्ञा उक्ता .
(प्_1,1.37) क_इ,94.2-8 रो_इ,299-300 {6।11} सा स्वरादीनाम् अपि एकाचाम् प्रसज्येत .
(प्_1,1.37) क_इ,94.2-8 रो_इ,299-300 {7।11} एवम् तर्हि अव्ययसञ्ज्ञा एव अस्तु .
(प्_1,1.37) क_इ,94.2-8 रो_इ,299-300 {8।11} तत् च अशक्यम् .
(प्_1,1.37) क_इ,94.2-8 रो_इ,299-300 {9।11} वक्ष्यति एतत् : अव्यये नञ्कुनिपातानाम् इति .
(प्_1,1.37) क_इ,94.2-8 रो_इ,299-300 {10।11} तत् गरीयसा न्यासेन परिगणनम् कर्तव्यम् स्यात् .

(प्_1,1.37) क_इ,94.2-8 रो_इ,299-300 {11।11} तस्मात् पृथक् ग्रहणम् कर्तव्यम् उभे च सञ्ज्ञे कर्तव्ये .
(प्_1,1.38.1) क_इ,94.10-19 रो_इ,300-301 {1।12} असर्वविभक्तौ अविभक्तिनिमित्तस्य उपसङ्ख्यानम् .
(प्_1,1.38.1) क_इ,94.10-19 रो_इ,300-301 {2।12} असर्वविभक्तौ अविभक्तिनिमित्तस्य उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् : नाना विना .
(प्_1,1.38.1) क_इ,94.10-19 रो_इ,300-301 {3।12} किम् पुनः कारणम् न सिध्यति .
(प्_1,1.38.1) क_इ,94.10-19 रो_इ,300-301 {4।12} सर्वविभक्तिः हि अविशेषात् . सर्वविभक्तिः हि एषः भवति .
(प्_1,1.38.1) क_इ,94.10-19 रो_इ,300-301 {5।12} किम् कारणम् .
(प्_1,1.38.1) क_इ,94.10-19 रो_इ,300-301 {6।12} अविशेषात् .
(प्_1,1.38.1) क_इ,94.10-19 रो_इ,300-301 {7।12} अविशेषेण विहितत्वात् .
(प्_1,1.38.1) क_इ,94.10-19 रो_इ,300-301 {8।12} त्रलादीनाम् च उपसङ्ख्यानम् .
(प्_1,1.38.1) क_इ,94.10-19 रो_इ,300-301 {9।12} त्रलादीनाम् च उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् .
(प्_1,1.38.1) क_इ,94.10-19 रो_इ,300-301 {10।12} तत्र यत्र ततः यतः .
(प्_1,1.38.1) क_इ,94.10-19 रो_इ,300-301 {11।12} ननु च विशेषेण एते विधीयन्ते : पञ्चम्याः तसिल् सप्तम्याः त्रल् इति .
(प्_1,1.38.1) क_इ,94.10-19 रो_इ,300-301 {12।12} वक्ष्यति एतत् : इतराभ्यः अपि दृश्यन्ते इति .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {1।23} यदि पुनः अविभक्तिः शब्दः अव्ययसञ्ज्ञः भवति इति उच्येत .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {2।23} अविभक्तौ इतरेतराश्रयत्वात् अप्रसिद्धिः .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {3।23} अविभक्तौ इतरेतराश्रयत्वात् अप्रसिद्धिः सञ्ज्ञायाः .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {4।23} का इतरेतराश्रयता .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {5।23} सति अविभक्तित्वे सञ्ज्ञया भवितव्यम् सञ्ज्ञया च अविभक्तित्वम् भाव्यते .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {6।23} तत् इतरेतराश्रयम् भवति , इतरेतराश्रयाणि च कार्याणि न प्रकल्पन्ते .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {7।23} अलिङ्गम् असङ्ख्यम् इति वा .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {8।23} अथ वा अलिङ्गम् असङ्ख्यम् अव्ययम् इति वक्तव्यम् .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {9।23} एवम् अपि इतरेतराश्रयम् एव भवति .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {10।23} का इतरेतराश्रयता .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {11।23} सति अलिङ्गासङ्ख्यत्वे सञ्ज्ञया भवितव्यम् सञ्ज्ञया च अलिङ्गासङ्ख्यत्वम् भाव्यते .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {12।23} तत् इतरेतराश्रयम् भवति , इतरेतराश्रयाणि च कार्याणि न प्रकल्पन्ते .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {13।23} न इदम् वाचनिकम् अलिङ्गता असङ्ख्यता च .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {14।23} किम् तर्हि .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {15।23} स्वाभाविकम् एतत् .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {16।23} तत् यथा : समानम् ईहमानानाम् अधीयानानाम् च के चित् अर्थैः युज्यन्ते अपरे न .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {17।23} तत्र किम् अस्माभिः कर्तुम् शक्यम् .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {18।23} स्वाभाविकम् एतत् .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {19।23} तत् तर्हि वक्तव्यम् अलिङ्गम् असङ्ख्यम् इति .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {20।23} न वक्तव्यम् .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {21।23} सिद्धम् तु पाठात् .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {22।23} पाठात् वा सिद्धम् एतत्. कथम् पाठः कर्तव्यः .
(प्_1,1.38.2) क_इ,94.18-95.11 रो_इ,302-303 {23।23} तसिलादयः प्राक् पासपः , शस्प्रभृतयः प्राक् समासान्तेभ्यः , मान्तः , कृत्वोर्थः , तसिवती , नानाञौ इति .
(प्_1,1.38.3) क_इ,95.12-22 रो_इ,303-304 {1।14} अथ वा पुनः अस्तु अविभक्तिः शब्दः अव्ययसञ्ज्ञः भवति इति एव .
(प्_1,1.38.3) क_इ,95.12-22 रो_इ,303-304 {2।14} ननु च उक्तम् अविभक्तौ इतरेतराश्रयत्वात् अप्रसिद्धिः इति .
(प्_1,1.38.3) क_इ,95.12-22 रो_इ,303-304 {3।14} न एषः दोषः .
(प्_1,1.38.3) क_इ,95.12-22 रो_इ,303-304 {4।14} इदम् तावत् अयम् प्रष्टव्यः .