विष्णुधर्मोत्तरपुराणम् · अध्याय 1.101

॥ मार्कण्डेय उवाच ॥
धुवस्थाननिविष्टानां देवतानां महीपते ॥
घृताक्तैरक्षतैर्होमः कार्य्यश्च सतिलैर्भवेत्

अर्कः पलाशः खदिरश्चापामार्गो ऽथ पिप्पलः ॥
उदुम्बरश्शमीदूर्वाः कुशाश्चेति यथाक्रमम्

समिदर्थं प्रशस्यन्ते सूर्यादीनां नराधिप ॥
होतव्यास्समिधश्चैव घृताक्ता मनुजेश्वर

तथा प्रादेशमात्राश्च प्रागग्रा नित्यमेव च ॥
ऊर्ध्वशुष्काः सपत्राश्च वित्वचश्च विवर्जयेत्

कृत्तिकानां घृतेनाक्तो होमः पार्थिवसत्तम ॥
रोहिणीनां तथा बीजैरिल्विलानां च पायसैः

माक्षिकैश्च तथार्द्रायामादित्यस्य च तण्डुलैः ॥
पुष्यस्य पायसेनापि सार्प स्य च तथौषधैः

तिलैः सतण्डुलैर्होमः तथा पैत्र्यस्य कीर्तितः ॥
प्रियङ्गुभिश्च भाग्यस्य चार्य्यम्णस्य तथाक्षतैः

सावित्रस्य तथा दध्ना चित्राया पायसेन च ॥
वायव्यस्याक्षतैः कार्य्या सघृतैर्मनुजेश्वर

ऐन्द्राग्नस्य सदा कार्य्यो यावकेन तथैव च ॥
मसूरैश्चैव मैत्रस्य शाक्रस्य चणकेन तु

मूलस्यौषधिभिः कार्य्यस्तथैवाप्यस्य शालिभिः ॥
वैश्वदेवस्य पयसा तथा ब्राह्मस्य पायसैः

मणिभिस्तण्डुलोपेतैः श्रवणस्य विधीयते ॥
न्यग्रोधोदुम्बरफलैर्वासवस्य विधीयते

वारुणस्योदकैः पुष्पैस्तथा चैवाक्षतैश्शुभैः ॥
आजस्याज्येन मधुना दध्ना च नृपसत्तम

व्रीहीभिश्च तथा कार्य्याश्चाहिर्बुध्न्यस्य पार्थिव ॥
फलैश्च साक्षतैः कार्य्यस्तथा पौष्णस्य पार्थिव

क्षीरवृक्षसमिद्भिश्च आश्विनस्य विधीयते ॥
याम्यस्य मधुसंयुक्तैस्तिलैः पार्थिवसत्तम

आज्य तिलाश्च तैलं च कृशरं मधु पायसम् ॥
दधि क्षीरं घृतं क्षौद्रं प्राच्यादीनां यथाक्रमम्

सागराणां च पयसा होमः कार्यः पृथक्पृथक् ॥
उक्तालाभे च सर्वेषां होमः कार्य्यस्ति लाक्षतैः

सघृतैः पार्थिवश्रेष्ठ द्रव्यशाठ्यं विवर्जयेत् ॥
प्रभोः प्रथमकल्पस्य योऽनुकल्पेन वर्तते

न साम्परायिकं तस्य भवतीह सुदुर्मतेः

यद्यदग्रहस्याभिहितं मयात्र ऋक्षस्य वा भूमिपतिप्रधान ॥
तद्देवतायाश्च तथैव देयं दिशस्तथा नात्र विचारणास्ति

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे होमद्रव्यविभागो नामैकोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०१