वल्लालचरित · अध्याय 2.12

इति वल्लालचरिते व्यासपुराणे सोमवंशवर्णनं नाम एकादशो ऽध्यायः ।
[[056]]
अथ द्वादशो ऽध्यायः ।
सिंहगिरिरुवाच:
शृणु राजन् व्यासप्रोक्तं वंशमुत्तमपौरुषम् ।
विस्तरेणानुपूर्व्व्या च यत्र जातो ऽसि पार्थिव

व्यास उवाच:
पुरोः पुत्रो महावीर्य्यो राजासीज्जनमेजयः ।
प्रचिन्वांस्तु सुतस्तस्य यः प्राचीमजयद्दिशम्

प्रचिन्वतः प्रवीरो ऽभुत् मनस्युस्तस्य चात्मजः ।
राजा चाभयदो नाम मनस्योरभवत् सुतः

तथैवाभयदस्यासीत् सुधन्वा नाम पार्थिवः ।
सुधन्वनो वहुगवः सम्पातिस्तस्य चात्मजः

सम्पातेस्तु रहम्पाती रौद्राश्वस्तस्य वै सुतः ।
रौद्राश्वस्य घृताच्यां वै दशाप्सरसि सूनवः

ऋचेयुः प्रथमस्तेषां कृकनेयु र्द्वितीयकः ।
कक्षेयुः स्थण्डिलेयुश्च सन्नतेयुर्महामतिः

दशार्णेयुर्जलेयुश्च स्थलेयुश्च महाबलः ।
बलनित्यो बलेयुश्च रोद्राश्वसूनवो दश

कक्षेयोस्तनयास्त्वासन् त्रय एव महावलाः ।
सभानरश्चाक्षुषश्च परमन्थुस्तथैव च

सभानरस्य पुत्त्रस्तु विद्वान् कालानलो नृपः ।
कालानलस्य धर्म्मज्ञः सृञ्जयो नाम वै सुतः

सृञ्जयस्याभवत् पुत्रो वीरो राजा पुरञ्जयः ।
पुरञ्जयात्मजः श्रीमान् राजाभूज्जनमेजयः

महाशालस्तु राजर्षिर्जनमेजयदेहजः ।
देवेषु स परिज्ञातः प्रतिष्ठितयशा भुवि

महामना नाम सुतो महाशालस्य धार्म्मिकः ।
जज्ञे वीरः शूरगणैः पूजितः स महामनाः

महामनास्तु पुत्रौ द्वौ जनयामास सत्तमः ।
उशीनरञ्च धर्म्मज्ञं तितिक्षुञ्च महाबलम्

उशीनरस्य पत्न्यस्तु पञ्चराजर्षिवंशजाः ।
मृगा कृमिर्नवा दर्व्वा पञ्चमी च दृषद्वती

उशीनरस्य पुत्रास्तु पञ्च तासु कुलोद्वहाः ।
तपसा चैव महता जाता वृद्धस्य चात्मजाः

नृगायान्तु नृगः पुत्रः कृम्यां कृमिरजायत ।
नवायास्तु नवः पुत्रो दर्व्वायाः सुव्रतो ऽभवत्

दृषद्वत्यास्तु संजज्ञे शिविरौशीनरो नृपः ।
शिवेस्तु शिवयः ख्याताः यौधेयास्तु मृगस्य ह

[[058]]
नवस्य नवराष्ट्रन्तु कृमेस्तु कृमिला पुरी ।
सुव्रतस्य तथाम्बष्ठाः शिविपुत्रान् निबोधत

शिवेस्तु शिवयः पुत्राश्चत्वारो लोकविश्रुताः ।
वृषदर्भः सुवीरश्च कैकेयो मद्रकस्तथा

तेषां जनपदाः स्फीताः कैकेया मद्रकास्तथा ।
वृषदर्भाः सुवीराश्च तितिक्षोः शृणुत प्रजाः

तैतिक्षवो भवद्राजा पूर्वस्यां दिशि पार्थिवाः ।
उषद्रथो महासत्वः फेणस्तस्य सुतो ऽभवत्

फेणात्त सुतपा जज्ञे सुतः सुतपसो वलिः ।
जातो मानुषयौनौ स नृपतिः काञ्चनेषुधिः

महायोगी स तु बलिर्बभूव नृपतिः पुरा ।
पुत्रानुत्पादयामास पञ्च वंशकरान् भुवि

अङ्गः प्रथमतो जज्ञे वङ्गः सुह्मस्तथैव च ।
पुण्ड्रः कलिङ्गश्च तथा बालेयं क्षत्रमुच्यते

बालेया ब्राह्मणाश्चैव तस्य वंशकरा भुवि ।
बलेस्तु ब्रह्मणा दत्तो वरः प्रीतेन धीमता

महायोगित्वमायुश्च कल्पस्य परिमाणतः ।
संग्रामे चाप्यजेयत्वं धर्म्मे चैव प्रधानता ।
त्रैलोक्यदर्शनञ्चापि प्राधान्यं प्रसवे तथा

बले चाप्रतिमत्वं वै धर्म्मतत्त्वाभिदर्शनम् ।
चतुरो नियतान् वर्णान् त्वञ्च स्थापयितेति ह

इत्युक्ते विभुना राजा बलिः शान्तिं परां ययौ ।
बलिस्तानभिषिच्येह पञ्चपुत्रानकल्मषान्

कृतार्थो योगयुक्तात्मा योगमाश्रित्य स प्रभुः ।
अधृष्यः सर्व्वभूतानाम् कालापेक्षी चरन्नृषिः

कालेन महता धीरः स्वञ्च स्थानमुपागमत् ।
तेषां जनपदाः पञ्च अङ्गा वङ्गा ससुह्मका

कलिङ्गाः पुण्ड्रकाश्चैव त्वङ्गस्य शृणुत प्रजाः ।
अङ्गपुत्रो महानासीत् राजेन्द्रो दधिवाहनः

दधिवाहनपुत्रस्तु राजा दिविरथो ऽभवत् ।
विद्वान् धर्म्मरथो नाम तस्य चित्ररथः सुतः

तेन धर्म्मरथेनाथ तदा विष्णुपदे गिरौ ।
यजता सह शक्रेण सोमः पीतो महात्मना

अथ चित्ररथस्यापि पुत्रो दशरथो ऽभवत् ।
लोमपाद इति ख्यातो यस्य शान्ता सुताभवत्

तस्य दाशरथिर्वीरः चतुरङ्गो महायशाः ।
ऋष्वशृङ्गप्रसादेन जज्ञे कुलविवर्द्धनः

चतुरङ्गस्य पुत्रस्तु पृथुलाक्ष इति श्रुतः ।
पृथुलाक्षसुतो राजा चम्पो नाम महायशाः

चम्पस्य तु पुरी चम्पा या मालिन्यभवत्पुरा ।
पूर्णभद्रप्रसादेन हर्य्यक्षोस्य सुतो ऽभवत्

ततो वैभाण्डकिस्तस्य वारणं शत्रुवारणम् ।
भुव्यवतारयामास मन्त्रैर्वाहनमुत्तमम्

[[060]]
हर्य्यक्षस्य तु दायादो राजा भद्ररथः स्मृतः ।
पुत्रो भद्ररथस्यासीत् वृहत्कर्म्मा प्रजेश्वरः

वृहदर्भः सुतस्तस्य यस्मात् यज्ञे वृहन्मनाः ।
वृहन्मनास्तु राजेन्द्रो जनयामास वै सुतम्

नाम्ना जयद्रथं वीरं यस्माद्दृढरथो नृपः ।
आसीत् दृढरथस्यापि विश्वजित् कुलनन्दनः

दायादस्तस्य कर्णस्तु विकर्णस्तस्य चात्मजः ।
तस्य पुत्रशतन्त्वासीदङ्गानां कुलवर्धनम्

वृहदर्भसुतो यस्तु राजा नाम्ना वृहन्मनाः ।
तस्य पत्नीद्वयं चासीत् वैनतेयसुते शुभे

यशोदेवी च सत्या च ताभ्यां वंशस्तु विद्यते ।
जयद्रथस्तु राजेन्द्रो यशोदेव्यां व्यजायत

सत्यायां विजयो नाम ब्रह्मक्षत्रोत्तरः स्मृतः ।
विजयस्य धृतिः पुत्रस्तस्य पुत्रो धृतव्रतः

धृतव्रतस्य पुत्रस्तु सत्यकर्म्मा महायशाः ।
तस्य पुत्रस्त्वधिरथः सुत इत्यपराभिधः

यः कर्णं प्रतिजग्राह तेन कर्णस्तु सूतजः ।
कर्णस्य वृषसेनस्तु पृथुसेनस्तदात्मजः

पृथुसेनान्वये वीरो वीरसेनो भविष्यति ।
गौडब्राह्मणकन्यां यः सोमटामुद्वहिष्यति

तदन्ववायजन्मानो राजानो ऽमितपौरुषाः ।
सप्तद्वीपपतीन् वीराः करिष्यन्ति वशानुगान्

तद्वंशे सामन्तसेनो भूत्वा पालयिता वली ।
आविन्ध्यादासेतुबन्धाद्धरित्रीं सागराम्बराम्

सिंहगिरिरुवाच:
तस्माद्धेमन्तसेनो ऽभूद्राजन् तव पितामहः ।
धाम धाम्नां महिम्नाञ्च द्विषद्बलहुताशनः

तस्माद्विजयसेनो ऽभूच्चोडगङ्गसखो नृपः ।
यो ऽजयत् पृथिवीं कृत्स्नां चतुःसागरमेखलाम्

तस्य पुत्रो ऽसि वल्लाल सार्व्वभौममहीक्षितः ।
प्रत्यर्थि-पृथिवीपाला यस्य ते शरणं गताः

ब्रह्मक्षत्रस्य यो योनिर्व्वंशः क्षत्रियपूर्व्वजः ।
सेनवंशस्ततोजातः यस्मिञ्जातो ऽपि पाण्डव

द्वेष्टि यः पाण्डवं मूढो दुर्बुद्धिश्च विनिन्दति ।
स विष्ठायां कृमिर्भूत्वा पच्येत नरके चिरम्

स वल्लभानन्दचन्द्रश्चन्द्रमायुतवल्लभः ।
तस्येदानीं महाराज कार्य्यं भवति शासनम्

तस्यास्ति कन्यकारत्नं रूपेणानुपमं भुवि ।
सुप्रभामिव नाभागस्तां कन्यां हर पौरव

[[062]]
उच्चन्द्रे सा याति वाला गौरीं स्नातुं यदा यदा ।
तदा तदा त्वरयति द्रष्टुं तामरुणो ऽरुणम्

दण्डद्वयावशेषायां रजन्यामरुणोदयम् ।
विलोक्य घरियारेषु विश्वसन्ति न नैगमाः