વલ્લાલચરિત · અધ્યાય 2.12

ઇતિ વલ્લાલચરિતે વ્યાસપુરાણે સોમવંશવર્ણનં નામ એકાદશો ઽધ્યાયઃ ।
[[056]]
અથ દ્વાદશો ઽધ્યાયઃ ।
સિંહગિરિરુવાચ:
શૃણુ રાજન્ વ્યાસપ્રોક્તં વંશમુત્તમપૌરુષમ્ ।
વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્વ્યા ચ યત્ર જાતો ઽસિ પાર્થિવ

વ્યાસ ઉવાચ:
પુરોઃ પુત્રો મહાવીર્ય્યો રાજાસીજ્જનમેજયઃ ।
પ્રચિન્વાંસ્તુ સુતસ્તસ્ય યઃ પ્રાચીમજયદ્દિશમ્

પ્રચિન્વતઃ પ્રવીરો ઽભુત્ મનસ્યુસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।
રાજા ચાભયદો નામ મનસ્યોરભવત્ સુતઃ

તથૈવાભયદસ્યાસીત્ સુધન્વા નામ પાર્થિવઃ ।
સુધન્વનો વહુગવઃ સમ્પાતિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ

સમ્પાતેસ્તુ રહમ્પાતી રૌદ્રાશ્વસ્તસ્ય વૈ સુતઃ ।
રૌદ્રાશ્વસ્ય ઘૃતાચ્યાં વૈ દશાપ્સરસિ સૂનવઃ

ઋચેયુઃ પ્રથમસ્તેષાં કૃકનેયુ ર્દ્વિતીયકઃ ।
કક્ષેયુઃ સ્થણ્ડિલેયુશ્ચ સન્નતેયુર્મહામતિઃ

દશાર્ણેયુર્જલેયુશ્ચ સ્થલેયુશ્ચ મહાબલઃ ।
બલનિત્યો બલેયુશ્ચ રોદ્રાશ્વસૂનવો દશ

કક્ષેયોસ્તનયાસ્ત્વાસન્ ત્રય એવ મહાવલાઃ ।
સભાનરશ્ચાક્ષુષશ્ચ પરમન્થુસ્તથૈવ ચ

સભાનરસ્ય પુત્ત્રસ્તુ વિદ્વાન્ કાલાનલો નૃપઃ ।
કાલાનલસ્ય ધર્મ્મજ્ઞઃ સૃઞ્જયો નામ વૈ સુતઃ

સૃઞ્જયસ્યાભવત્ પુત્રો વીરો રાજા પુરઞ્જયઃ ।
પુરઞ્જયાત્મજઃ શ્રીમાન્ રાજાભૂજ્જનમેજયઃ

મહાશાલસ્તુ રાજર્ષિર્જનમેજયદેહજઃ ।
દેવેષુ સ પરિજ્ઞાતઃ પ્રતિષ્ઠિતયશા ભુવિ

મહામના નામ સુતો મહાશાલસ્ય ધાર્મ્મિકઃ ।
જજ્ઞે વીરઃ શૂરગણૈઃ પૂજિતઃ સ મહામનાઃ

મહામનાસ્તુ પુત્રૌ દ્વૌ જનયામાસ સત્તમઃ ।
ઉશીનરઞ્ચ ધર્મ્મજ્ઞં તિતિક્ષુઞ્ચ મહાબલમ્

ઉશીનરસ્ય પત્ન્યસ્તુ પઞ્ચરાજર્ષિવંશજાઃ ।
મૃગા કૃમિર્નવા દર્વ્વા પઞ્ચમી ચ દૃષદ્વતી

ઉશીનરસ્ય પુત્રાસ્તુ પઞ્ચ તાસુ કુલોદ્વહાઃ ।
તપસા ચૈવ મહતા જાતા વૃદ્ધસ્ય ચાત્મજાઃ

નૃગાયાન્તુ નૃગઃ પુત્રઃ કૃમ્યાં કૃમિરજાયત ।
નવાયાસ્તુ નવઃ પુત્રો દર્વ્વાયાઃ સુવ્રતો ઽભવત્

દૃષદ્વત્યાસ્તુ સંજજ્ઞે શિવિરૌશીનરો નૃપઃ ।
શિવેસ્તુ શિવયઃ ખ્યાતાઃ યૌધેયાસ્તુ મૃગસ્ય હ

[[058]]
નવસ્ય નવરાષ્ટ્રન્તુ કૃમેસ્તુ કૃમિલા પુરી ।
સુવ્રતસ્ય તથામ્બષ્ઠાઃ શિવિપુત્રાન્ નિબોધત

શિવેસ્તુ શિવયઃ પુત્રાશ્ચત્વારો લોકવિશ્રુતાઃ ।
વૃષદર્ભઃ સુવીરશ્ચ કૈકેયો મદ્રકસ્તથા

તેષાં જનપદાઃ સ્ફીતાઃ કૈકેયા મદ્રકાસ્તથા ।
વૃષદર્ભાઃ સુવીરાશ્ચ તિતિક્ષોઃ શૃણુત પ્રજાઃ

તૈતિક્ષવો ભવદ્રાજા પૂર્વસ્યાં દિશિ પાર્થિવાઃ ।
ઉષદ્રથો મહાસત્વઃ ફેણસ્તસ્ય સુતો ઽભવત્

ફેણાત્ત સુતપા જજ્ઞે સુતઃ સુતપસો વલિઃ ।
જાતો માનુષયૌનૌ સ નૃપતિઃ કાઞ્ચનેષુધિઃ

મહાયોગી સ તુ બલિર્બભૂવ નૃપતિઃ પુરા ।
પુત્રાનુત્પાદયામાસ પઞ્ચ વંશકરાન્ ભુવિ

અઙ્ગઃ પ્રથમતો જજ્ઞે વઙ્ગઃ સુહ્મસ્તથૈવ ચ ।
પુણ્ડ્રઃ કલિઙ્ગશ્ચ તથા બાલેયં ક્ષત્રમુચ્યતે

બાલેયા બ્રાહ્મણાશ્ચૈવ તસ્ય વંશકરા ભુવિ ।
બલેસ્તુ બ્રહ્મણા દત્તો વરઃ પ્રીતેન ધીમતા

મહાયોગિત્વમાયુશ્ચ કલ્પસ્ય પરિમાણતઃ ।
સંગ્રામે ચાપ્યજેયત્વં ધર્મ્મે ચૈવ પ્રધાનતા ।
ત્રૈલોક્યદર્શનઞ્ચાપિ પ્રાધાન્યં પ્રસવે તથા

બલે ચાપ્રતિમત્વં વૈ ધર્મ્મતત્ત્વાભિદર્શનમ્ ।
ચતુરો નિયતાન્ વર્ણાન્ ત્વઞ્ચ સ્થાપયિતેતિ હ

ઇત્યુક્તે વિભુના રાજા બલિઃ શાન્તિં પરાં યયૌ ।
બલિસ્તાનભિષિચ્યેહ પઞ્ચપુત્રાનકલ્મષાન્

કૃતાર્થો યોગયુક્તાત્મા યોગમાશ્રિત્ય સ પ્રભુઃ ।
અધૃષ્યઃ સર્વ્વભૂતાનામ્ કાલાપેક્ષી ચરન્નૃષિઃ

કાલેન મહતા ધીરઃ સ્વઞ્ચ સ્થાનમુપાગમત્ ।
તેષાં જનપદાઃ પઞ્ચ અઙ્ગા વઙ્ગા સસુહ્મકા

કલિઙ્ગાઃ પુણ્ડ્રકાશ્ચૈવ ત્વઙ્ગસ્ય શૃણુત પ્રજાઃ ।
અઙ્ગપુત્રો મહાનાસીત્ રાજેન્દ્રો દધિવાહનઃ

દધિવાહનપુત્રસ્તુ રાજા દિવિરથો ઽભવત્ ।
વિદ્વાન્ ધર્મ્મરથો નામ તસ્ય ચિત્રરથઃ સુતઃ

તેન ધર્મ્મરથેનાથ તદા વિષ્ણુપદે ગિરૌ ।
યજતા સહ શક્રેણ સોમઃ પીતો મહાત્મના

અથ ચિત્રરથસ્યાપિ પુત્રો દશરથો ઽભવત્ ।
લોમપાદ ઇતિ ખ્યાતો યસ્ય શાન્તા સુતાભવત્

તસ્ય દાશરથિર્વીરઃ ચતુરઙ્ગો મહાયશાઃ ।
ઋષ્વશૃઙ્ગપ્રસાદેન જજ્ઞે કુલવિવર્દ્ધનઃ

ચતુરઙ્ગસ્ય પુત્રસ્તુ પૃથુલાક્ષ ઇતિ શ્રુતઃ ।
પૃથુલાક્ષસુતો રાજા ચમ્પો નામ મહાયશાઃ

ચમ્પસ્ય તુ પુરી ચમ્પા યા માલિન્યભવત્પુરા ।
પૂર્ણભદ્રપ્રસાદેન હર્ય્યક્ષોસ્ય સુતો ઽભવત્

તતો વૈભાણ્ડકિસ્તસ્ય વારણં શત્રુવારણમ્ ।
ભુવ્યવતારયામાસ મન્ત્રૈર્વાહનમુત્તમમ્

[[060]]
હર્ય્યક્ષસ્ય તુ દાયાદો રાજા ભદ્રરથઃ સ્મૃતઃ ।
પુત્રો ભદ્રરથસ્યાસીત્ વૃહત્કર્મ્મા પ્રજેશ્વરઃ

વૃહદર્ભઃ સુતસ્તસ્ય યસ્માત્ યજ્ઞે વૃહન્મનાઃ ।
વૃહન્મનાસ્તુ રાજેન્દ્રો જનયામાસ વૈ સુતમ્

નામ્ના જયદ્રથં વીરં યસ્માદ્દૃઢરથો નૃપઃ ।
આસીત્ દૃઢરથસ્યાપિ વિશ્વજિત્ કુલનન્દનઃ

દાયાદસ્તસ્ય કર્ણસ્તુ વિકર્ણસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।
તસ્ય પુત્રશતન્ત્વાસીદઙ્ગાનાં કુલવર્ધનમ્

વૃહદર્ભસુતો યસ્તુ રાજા નામ્ના વૃહન્મનાઃ ।
તસ્ય પત્નીદ્વયં ચાસીત્ વૈનતેયસુતે શુભે

યશોદેવી ચ સત્યા ચ તાભ્યાં વંશસ્તુ વિદ્યતે ।
જયદ્રથસ્તુ રાજેન્દ્રો યશોદેવ્યાં વ્યજાયત

સત્યાયાં વિજયો નામ બ્રહ્મક્ષત્રોત્તરઃ સ્મૃતઃ ।
વિજયસ્ય ધૃતિઃ પુત્રસ્તસ્ય પુત્રો ધૃતવ્રતઃ

ધૃતવ્રતસ્ય પુત્રસ્તુ સત્યકર્મ્મા મહાયશાઃ ।
તસ્ય પુત્રસ્ત્વધિરથઃ સુત ઇત્યપરાભિધઃ

યઃ કર્ણં પ્રતિજગ્રાહ તેન કર્ણસ્તુ સૂતજઃ ।
કર્ણસ્ય વૃષસેનસ્તુ પૃથુસેનસ્તદાત્મજઃ

પૃથુસેનાન્વયે વીરો વીરસેનો ભવિષ્યતિ ।
ગૌડબ્રાહ્મણકન્યાં યઃ સોમટામુદ્વહિષ્યતિ

તદન્વવાયજન્માનો રાજાનો ઽમિતપૌરુષાઃ ।
સપ્તદ્વીપપતીન્ વીરાઃ કરિષ્યન્તિ વશાનુગાન્

તદ્વંશે સામન્તસેનો ભૂત્વા પાલયિતા વલી ।
આવિન્ધ્યાદાસેતુબન્ધાદ્ધરિત્રીં સાગરામ્બરામ્

સિંહગિરિરુવાચ:
તસ્માદ્ધેમન્તસેનો ઽભૂદ્રાજન્ તવ પિતામહઃ ।
ધામ ધામ્નાં મહિમ્નાઞ્ચ દ્વિષદ્બલહુતાશનઃ

તસ્માદ્વિજયસેનો ઽભૂચ્ચોડગઙ્ગસખો નૃપઃ ।
યો ઽજયત્ પૃથિવીં કૃત્સ્નાં ચતુઃસાગરમેખલામ્

તસ્ય પુત્રો ઽસિ વલ્લાલ સાર્વ્વભૌમમહીક્ષિતઃ ।
પ્રત્યર્થિ-પૃથિવીપાલા યસ્ય તે શરણં ગતાઃ

બ્રહ્મક્ષત્રસ્ય યો યોનિર્વ્વંશઃ ક્ષત્રિયપૂર્વ્વજઃ ।
સેનવંશસ્તતોજાતઃ યસ્મિઞ્જાતો ઽપિ પાણ્ડવ

દ્વેષ્ટિ યઃ પાણ્ડવં મૂઢો દુર્બુદ્ધિશ્ચ વિનિન્દતિ ।
સ વિષ્ઠાયાં કૃમિર્ભૂત્વા પચ્યેત નરકે ચિરમ્

સ વલ્લભાનન્દચન્દ્રશ્ચન્દ્રમાયુતવલ્લભઃ ।
તસ્યેદાનીં મહારાજ કાર્ય્યં ભવતિ શાસનમ્

તસ્યાસ્તિ કન્યકારત્નં રૂપેણાનુપમં ભુવિ ।
સુપ્રભામિવ નાભાગસ્તાં કન્યાં હર પૌરવ

[[062]]
ઉચ્ચન્દ્રે સા યાતિ વાલા ગૌરીં સ્નાતું યદા યદા ।
તદા તદા ત્વરયતિ દ્રષ્ટું તામરુણો ઽરુણમ્

દણ્ડદ્વયાવશેષાયાં રજન્યામરુણોદયમ્ ।
વિલોક્ય ઘરિયારેષુ વિશ્વસન્તિ ન નૈગમાઃ