वैशेषिकसूत्र · अध्याय 7.2

रूपरसगन्धस्पर्शव्यतिरेकाद् अर्थान्तरम् एकत्वं तथा पृथक्त्वम्

तयोर् नित्यत्वानित्यत्वे तेजसो रूपस्पर्शाभ्यां व्याख्याते

निष्पत्तिश् च

एकत्वपृथक्त्वयोर् एकत्वपृथक्त्वाभावो

कर्मभिः कर्माणि गुणैर् गुणाः

निःसंख्यत्वात् कर्मगुणानां सर्वैकत्वं न विद्यते

एकत्वस्याभावाद् भाक्तं न विद्यते

कार्यकारणैकत्वपृथक्त्वाभावाद् एकत्वपृथक्त्वे न विद्येते

एतद् अनित्यनितयोर् व्याख्यातम्

अन्यतरकर्मज उभयकर्मजः संयोगजश् च संयोगः

एतेन विभागो व्याख्यातः

संयोगविभागयोः संयोगविभागाभावो ऽणुत्वमहत्त्वाभ्यां व्याख्यातः

कर्मभिः कर्माणि गुणैर् गुणाः

युतसिद्ध्यभावात् कार्यकारणयोः संयोगविभागौ न विद्येते

गुणत्वात्

गुणे च भाष्यते

निष्क्रियत्वात्

असति नास्तीति च प्रयोगात्

शब्दार्थाव् असंबद्धौ

संयोगिनो दण्डात् समवायिनो विषाणाच् च

दृष्टत्वाद् अहेतुः प्रत्ययः

तथा प्रत्ययाभावः

संबद्धसंबन्धाद् इति चेत् सन्देहः

सामयिकः शब्दाद् अर्थप्रत्ययः

एकदिक्कालाभ्यां सन्निकृष्टविप्रकृष्टाभ्यां परम् अपरम्

कारणपरत्वात् कारणापरत्वाच् च

परत्वापरत्वयोः परत्वापरत्वाभावो ऽणुत्वमहत्त्वाभ्यां व्याख्यातः

कर्मभिः कर्माणि गुणैर् गुणाः

इहेति यतः कार्यकारणयोः स समवायः

द्रव्यत्वगुणत्वकर्मत्वप्रतिषेधो भावेन व्याख्यातः

तत्त्वं च