रामायण · अध्याय 6.087

महोदरमहापार्श्वौ हतौ दृष्ट्वा तु राक्षसौ
तस्मिंश् च निहते वीरे विरूपाक्षे महाबले

आविवेश महान् क्रोधो रावणं तु महामृधे
सूतं संचोदयाम् आस वाक्यं चेदम् उवाच ह

निहतानाम् अमात्यानां रुद्धस्य नगरस्य च
दुःखम् एषो ऽपनेष्यामि हत्वा तौ रामलक्ष्मणौ

रामवृक्षं रणे हन्मि सीतापुष्पफलप्रदम्
प्रशाखा यस्य सुग्रीवो जाम्बवान् कुमुदो नलः

स दिशो दश घोषेण रथस्यातिरथो महान्
नादयन् प्रययौ तूर्णं राघवं चाभ्यवर्तत

पूरिता तेन शब्देन सनदीगिरिकानना
संचचाल मही सर्वा सवराहमृगद्विपा

तामसं सुमहाघोरं चकारास्त्रं सुदारुणम्
निर्ददाह कपीन् सर्वांस् ते प्रपेतुः समन्ततः

तान्य् अनीकान्य् अनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः
दृष्ट्वा भग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः

स ददर्श ततो रामं तिष्ठन्तम् अपराजितम्
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विष्णुना वासवं यथा

आलिखन्तम् इवाकाशम् अवष्टभ्य महद् धनुः
पद्मपत्रविशालाक्षं दीर्घबाहुम् अरिंदमम्

वानरांश् च रणे भग्नान् आपतन्तं च रावणम्
समीक्ष्य राघवो हृष्टो मध्ये जग्राह कार्मुकम्

विस्फारयितुम् आरेभे ततः स धनुर् उत्तमम्
महावेगं महानादं निर्भिन्दन्न् इव मेदिनीम्

तयोः शरपथं प्राप्य रावणो राजपुत्रयोः
स बभूव यथा राहुः समीपे शशिसूर्ययोः

रावणस्य च बाणौघै रामविस्फरितेन च
शब्देन राक्षसास् तेन पेतुश् च शतशस् तदा

तम् इच्छन् प्रथमं योद्धुं लक्ष्मणो निशितैः शरैः
मुमोच धनुर् आयम्य शरान् अग्निशिखोपमान्

तान् मुक्तमात्रान् आकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता
बाणान् बाणैर् महातेजा रावणः प्रत्यवारयत्

एकम् एकेन बाणेन त्रिभिस् त्रीन् दशभिर् दश
लक्ष्मणस्य प्रचिच्छेद दर्शयन् पाणिलाघवम्

अभ्यतिक्रम्य सौमित्रिं रावणः समितिंजयः
आससाद ततो रामं स्थितं शैलम् इवाचलम्

स संख्ये रामम् आसाद्य क्रोधसंरक्तलोचनः
व्यसृजच् छरवर्षानि रावणो राघवोपरि

शरधारास् ततो रामो रावणस्य धनुश्च्युताः
दृष्ट्वैवापतिताः शीघ्रं भल्लाञ् जग्राह सत्वरम्

ताञ् शरौघांस् ततो भल्लैस् तीक्ष्णैश् चिच्छेद राघवः
दीप्यमानान् महावेगान् क्रुद्धान् आशीविषान् इव

राघवो रावणं तूर्णं रावणो राघवं तथा
अन्योन्यं विविधैस् तीक्ष्णैः शरैर् अभिववर्षतुः

चेरतुश् च चिरं चित्रं मण्डलं सव्यदक्षिणम्
बाणवेगान् समुदीक्ष्य समरेष्व् अपराजितौ

तयोर् भूतानि वित्रेषुर् युगपत् संप्रयुध्यतोः
रौद्रयोः सायकमुचोर् यमान्तकनिकाशयोः

संततं विविधैर् बाणैर् बभूव गगनं तदा
घनैर् इवातपापाये विद्युन्मालासमाकुलैः

गवाक्षितम् इवाकाशं बभूव शूरवृष्टिभिः
महावेगैः सुतीक्ष्णाग्रैर् गृध्रपत्रैः सुवाजितैः

शरान्धकारं तौ भीमं चक्रतुः परमं तदा
गते ऽस्तं तपने चापि महामेघाव् इवोत्थितौ

बभूव तुमुलं युद्धम् अन्योन्यवधकाङ्क्षिणोः
अनासाद्यम् अचिन्त्यं च वृत्रवासवयोर् इव

उभौ हि परमेष्वासाव् उभौ शस्त्रविशारदौ
उभौ चास्त्रविदां मुख्याव् उभौ युद्धे विचेरतुः

उभौ हि येन व्रजतस् तेन तेन शरोर्मयः
ऊर्मयो वायुना विद्धा जग्मुः सागरयोर् इव

ततः संसक्तहस्तस् तु रावणो लोकरावणः
नाराचमालां रामस्य ललाटे प्रत्यमुञ्चत

रौद्रचापप्रयुक्तां तां नीलोत्पलदलप्रभाम्
शिरसा धारयन् रामो न व्यथां प्रत्यपद्यत

अथ मन्त्रान् अपि जपन् रौद्रम् अस्त्रम् उदीरयन्
शरान् भूयः समादाय रामः क्रोधसमन्वितः

मुमोच च महातेजाश् चापम् आयम्य वीर्यवान्
ताञ् शरान् राक्षसेन्द्राय चिक्षेपाच्छिन्नसायकः

ते महामेघसंकाशे कवचे पतिताः शराः
अवध्ये राक्षसेन्द्रस्य न व्यथां जनयंस् तदा

पुनर् एवाथ तं रामो रथस्थं राक्षसाधिपम्
ललाटे परमास्त्रेण सर्वास्त्रकुशलो ऽभिनत्

ते भित्त्वा बाणरूपाणि पञ्चशीर्षा इवोरगाः
श्वसन्तो विविशुर् भूमिं रावणप्रतिकूलताः

निहत्य राघवस्यास्त्रं रावणः क्रोधमूर्छितः
आसुरं सुमहाघोरम् अन्यद् अस्त्रं समाददे

सिंहव्याघ्रमुखांश् चान्यान् कङ्ककाकमुखान् अपि
गृध्रश्येनमुखांश् चापि सृगालवदनांस् तथा

ईहामृगमुखांश् चान्यान् व्यादितास्यान् भयावहान्
पञ्चास्यांल् लेलिहानांश् च ससर्ज निशिताञ् शरान्

शरान् खरमुखांश् चान्यान् वराहमुखसंस्थितान्
श्वानकुक्कुटवक्त्रांश् च मकराशीविषाननान्

एतांश् चान्यांश् च मायाभिः ससर्ज निशिताञ् शरान्
रामं प्रति महातेजाः क्रुद्धः सर्प इव श्वसन्

आसुरेण समाविष्टः सो ऽस्त्रेण रघुनन्दनः
ससर्जास्त्रं महोत्साहः पावकं पावकोपमः

अग्निदीप्तमुखान् बाणांस् तथा सूर्यमुखान् अपि
चन्द्रार्धचन्द्रवक्त्रांश् च धूमकेतुमुखान् अपि

ग्रहनक्षत्रवर्णांश् च महोल्कामुखसंस्थितान्
विद्युज्जिह्वोपमांश् चान्यान् ससर्ज निशिताञ् शरान्

ते रावणशरा घोरा राघवास्त्रसमाहताः
विलयं जग्मुर् आकाशे जग्मुश् चैव सहस्रशः

तद् अस्त्रं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा
हृष्टा नेदुस् ततः सर्वे कपयः कामरूपिणः