રામાયણ · અધ્યાય 6.087

મહોદરમહાપાર્શ્વૌ હતૌ દૃષ્ટ્વા તુ રાક્ષસૌ
તસ્મિંશ્ ચ નિહતે વીરે વિરૂપાક્ષે મહાબલે

આવિવેશ મહાન્ ક્રોધો રાવણં તુ મહામૃધે
સૂતં સંચોદયામ્ આસ વાક્યં ચેદમ્ ઉવાચ હ

નિહતાનામ્ અમાત્યાનાં રુદ્ધસ્ય નગરસ્ય ચ
દુઃખમ્ એષો ઽપનેષ્યામિ હત્વા તૌ રામલક્ષ્મણૌ

રામવૃક્ષં રણે હન્મિ સીતાપુષ્પફલપ્રદમ્
પ્રશાખા યસ્ય સુગ્રીવો જામ્બવાન્ કુમુદો નલઃ

સ દિશો દશ ઘોષેણ રથસ્યાતિરથો મહાન્
નાદયન્ પ્રયયૌ તૂર્ણં રાઘવં ચાભ્યવર્તત

પૂરિતા તેન શબ્દેન સનદીગિરિકાનના
સંચચાલ મહી સર્વા સવરાહમૃગદ્વિપા

તામસં સુમહાઘોરં ચકારાસ્ત્રં સુદારુણમ્
નિર્દદાહ કપીન્ સર્વાંસ્ તે પ્રપેતુઃ સમન્તતઃ

તાન્ય્ અનીકાન્ય્ અનેકાનિ રાવણસ્ય શરોત્તમૈઃ
દૃષ્ટ્વા ભગ્નાનિ શતશો રાઘવઃ પર્યવસ્થિતઃ

સ દદર્શ તતો રામં તિષ્ઠન્તમ્ અપરાજિતમ્
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા વિષ્ણુના વાસવં યથા

આલિખન્તમ્ ઇવાકાશમ્ અવષ્ટભ્ય મહદ્ ધનુઃ
પદ્મપત્રવિશાલાક્ષં દીર્ઘબાહુમ્ અરિંદમમ્

વાનરાંશ્ ચ રણે ભગ્નાન્ આપતન્તં ચ રાવણમ્
સમીક્ષ્ય રાઘવો હૃષ્ટો મધ્યે જગ્રાહ કાર્મુકમ્

વિસ્ફારયિતુમ્ આરેભે તતઃ સ ધનુર્ ઉત્તમમ્
મહાવેગં મહાનાદં નિર્ભિન્દન્ન્ ઇવ મેદિનીમ્

તયોઃ શરપથં પ્રાપ્ય રાવણો રાજપુત્રયોઃ
સ બભૂવ યથા રાહુઃ સમીપે શશિસૂર્યયોઃ

રાવણસ્ય ચ બાણૌઘૈ રામવિસ્ફરિતેન ચ
શબ્દેન રાક્ષસાસ્ તેન પેતુશ્ ચ શતશસ્ તદા

તમ્ ઇચ્છન્ પ્રથમં યોદ્ધું લક્ષ્મણો નિશિતૈઃ શરૈઃ
મુમોચ ધનુર્ આયમ્ય શરાન્ અગ્નિશિખોપમાન્

તાન્ મુક્તમાત્રાન્ આકાશે લક્ષ્મણેન ધનુષ્મતા
બાણાન્ બાણૈર્ મહાતેજા રાવણઃ પ્રત્યવારયત્

એકમ્ એકેન બાણેન ત્રિભિસ્ ત્રીન્ દશભિર્ દશ
લક્ષ્મણસ્ય પ્રચિચ્છેદ દર્શયન્ પાણિલાઘવમ્

અભ્યતિક્રમ્ય સૌમિત્રિં રાવણઃ સમિતિંજયઃ
આસસાદ તતો રામં સ્થિતં શૈલમ્ ઇવાચલમ્

સ સંખ્યે રામમ્ આસાદ્ય ક્રોધસંરક્તલોચનઃ
વ્યસૃજચ્ છરવર્ષાનિ રાવણો રાઘવોપરિ

શરધારાસ્ તતો રામો રાવણસ્ય ધનુશ્ચ્યુતાઃ
દૃષ્ટ્વૈવાપતિતાઃ શીઘ્રં ભલ્લાઞ્ જગ્રાહ સત્વરમ્

તાઞ્ શરૌઘાંસ્ તતો ભલ્લૈસ્ તીક્ષ્ણૈશ્ ચિચ્છેદ રાઘવઃ
દીપ્યમાનાન્ મહાવેગાન્ ક્રુદ્ધાન્ આશીવિષાન્ ઇવ

રાઘવો રાવણં તૂર્ણં રાવણો રાઘવં તથા
અન્યોન્યં વિવિધૈસ્ તીક્ષ્ણૈઃ શરૈર્ અભિવવર્ષતુઃ

ચેરતુશ્ ચ ચિરં ચિત્રં મણ્ડલં સવ્યદક્ષિણમ્
બાણવેગાન્ સમુદીક્ષ્ય સમરેષ્વ્ અપરાજિતૌ

તયોર્ ભૂતાનિ વિત્રેષુર્ યુગપત્ સંપ્રયુધ્યતોઃ
રૌદ્રયોઃ સાયકમુચોર્ યમાન્તકનિકાશયોઃ

સંતતં વિવિધૈર્ બાણૈર્ બભૂવ ગગનં તદા
ઘનૈર્ ઇવાતપાપાયે વિદ્યુન્માલાસમાકુલૈઃ

ગવાક્ષિતમ્ ઇવાકાશં બભૂવ શૂરવૃષ્ટિભિઃ
મહાવેગૈઃ સુતીક્ષ્ણાગ્રૈર્ ગૃધ્રપત્રૈઃ સુવાજિતૈઃ

શરાન્ધકારં તૌ ભીમં ચક્રતુઃ પરમં તદા
ગતે ઽસ્તં તપને ચાપિ મહામેઘાવ્ ઇવોત્થિતૌ

બભૂવ તુમુલં યુદ્ધમ્ અન્યોન્યવધકાઙ્ક્ષિણોઃ
અનાસાદ્યમ્ અચિન્ત્યં ચ વૃત્રવાસવયોર્ ઇવ

ઉભૌ હિ પરમેષ્વાસાવ્ ઉભૌ શસ્ત્રવિશારદૌ
ઉભૌ ચાસ્ત્રવિદાં મુખ્યાવ્ ઉભૌ યુદ્ધે વિચેરતુઃ

ઉભૌ હિ યેન વ્રજતસ્ તેન તેન શરોર્મયઃ
ઊર્મયો વાયુના વિદ્ધા જગ્મુઃ સાગરયોર્ ઇવ

તતઃ સંસક્તહસ્તસ્ તુ રાવણો લોકરાવણઃ
નારાચમાલાં રામસ્ય લલાટે પ્રત્યમુઞ્ચત

રૌદ્રચાપપ્રયુક્તાં તાં નીલોત્પલદલપ્રભામ્
શિરસા ધારયન્ રામો ન વ્યથાં પ્રત્યપદ્યત

અથ મન્ત્રાન્ અપિ જપન્ રૌદ્રમ્ અસ્ત્રમ્ ઉદીરયન્
શરાન્ ભૂયઃ સમાદાય રામઃ ક્રોધસમન્વિતઃ

મુમોચ ચ મહાતેજાશ્ ચાપમ્ આયમ્ય વીર્યવાન્
તાઞ્ શરાન્ રાક્ષસેન્દ્રાય ચિક્ષેપાચ્છિન્નસાયકઃ

તે મહામેઘસંકાશે કવચે પતિતાઃ શરાઃ
અવધ્યે રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ન વ્યથાં જનયંસ્ તદા

પુનર્ એવાથ તં રામો રથસ્થં રાક્ષસાધિપમ્
લલાટે પરમાસ્ત્રેણ સર્વાસ્ત્રકુશલો ઽભિનત્

તે ભિત્ત્વા બાણરૂપાણિ પઞ્ચશીર્ષા ઇવોરગાઃ
શ્વસન્તો વિવિશુર્ ભૂમિં રાવણપ્રતિકૂલતાઃ

નિહત્ય રાઘવસ્યાસ્ત્રં રાવણઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ
આસુરં સુમહાઘોરમ્ અન્યદ્ અસ્ત્રં સમાદદે

સિંહવ્યાઘ્રમુખાંશ્ ચાન્યાન્ કઙ્કકાકમુખાન્ અપિ
ગૃધ્રશ્યેનમુખાંશ્ ચાપિ સૃગાલવદનાંસ્ તથા

ઈહામૃગમુખાંશ્ ચાન્યાન્ વ્યાદિતાસ્યાન્ ભયાવહાન્
પઞ્ચાસ્યાંલ્ લેલિહાનાંશ્ ચ સસર્જ નિશિતાઞ્ શરાન્

શરાન્ ખરમુખાંશ્ ચાન્યાન્ વરાહમુખસંસ્થિતાન્
શ્વાનકુક્કુટવક્ત્રાંશ્ ચ મકરાશીવિષાનનાન્

એતાંશ્ ચાન્યાંશ્ ચ માયાભિઃ સસર્જ નિશિતાઞ્ શરાન્
રામં પ્રતિ મહાતેજાઃ ક્રુદ્ધઃ સર્પ ઇવ શ્વસન્

આસુરેણ સમાવિષ્ટઃ સો ઽસ્ત્રેણ રઘુનન્દનઃ
સસર્જાસ્ત્રં મહોત્સાહઃ પાવકં પાવકોપમઃ

અગ્નિદીપ્તમુખાન્ બાણાંસ્ તથા સૂર્યમુખાન્ અપિ
ચન્દ્રાર્ધચન્દ્રવક્ત્રાંશ્ ચ ધૂમકેતુમુખાન્ અપિ

ગ્રહનક્ષત્રવર્ણાંશ્ ચ મહોલ્કામુખસંસ્થિતાન્
વિદ્યુજ્જિહ્વોપમાંશ્ ચાન્યાન્ સસર્જ નિશિતાઞ્ શરાન્

તે રાવણશરા ઘોરા રાઘવાસ્ત્રસમાહતાઃ
વિલયં જગ્મુર્ આકાશે જગ્મુશ્ ચૈવ સહસ્રશઃ

તદ્ અસ્ત્રં નિહતં દૃષ્ટ્વા રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા
હૃષ્ટા નેદુસ્ તતઃ સર્વે કપયઃ કામરૂપિણઃ