रामायण · अध्याय 6.073

अथ तस्याम् अवस्थायां लक्ष्मणं रावणानुजः
परेषाम् अहितं वाक्यम् अर्थसाधकम् अब्रवीत्

अस्यानीकस्य महतो भेदने यतलक्ष्मण
राक्षसेन्द्रसुतो ऽप्य् अत्र भिन्ने दृश्यो भविष्यति

स त्वम् इन्द्राशनिप्रख्यैः शरैर् अवकिरन् परान्
अभिद्रवाशु यावद् वै नैतत् कर्म समाप्यते

जहि वीरदुरात्मानं मायापरम् अधार्मिकम्
रावणिं क्रूरकर्माणं सर्वलोकभयावहम्

विभीषणवचः श्रुत्वा लक्ष्मणः शुभलक्षणः
ववर्ष शरवर्षाणि राक्षसेन्द्रसुतं प्रति

ऋक्षाः शाखामृगाश् चैव द्रुमाद्रिवरयोधिनः
अभ्यधावन्त सहितास् तद् अनीकम् अवस्थितम्

राक्षसाश् च शितैर् बाणैर् असिभिः शक्तितोमरैः
उद्यतैः समवर्तन्त कपिसैन्यजिघांसवः

स संप्रहारस् तुमुलः संजज्ञे कपिरक्षसाम्
शब्देन महता लङ्कां नादयन् वै समन्ततः

शस्त्रैर् बहुविधाकारैः शितैर् बाणैश् च पादपैः
उद्यतैर् गिरिशृङ्गैश् च घोरैर् आकाशम् आवृतम्

ते राक्षसा वानरेषु विकृताननबाहवः
निवेशयन्तः शस्त्राणि चक्रुस् ते सुमहद् भयम्

तथैव सकलैर् वृक्षैर् गिरिशृङ्गैश् च वानराः
अभिजघ्नुर् निजघ्नुश् च समरे राक्षसर्षभान्

ऋक्षवानरमुख्यैश् च महाकायैर् महाबलैः
रक्षसां वध्यमानानां महद् भयम् अजायत

स्वम् अनीकं विषण्णं तु श्रुत्वा शत्रुभिर् अर्दितम्
उदतिष्ठत दुर्धर्षस् तत् कर्मण्य् अननुष्ठिते

वृक्षान्धकारान् निष्क्रम्य जातक्रोधः स रावणिः
आरुरोह रथं सज्जं पूर्वयुक्तं स राक्षसः

स भीमकार्मुकशरः कृष्णाञ्जनचयोपमः
रक्तास्यनयनः क्रूरो बभौ मृत्युर् इवान्तकः

दृष्ट्वैव तु रथस्थं तं पर्यवर्तत तद् बलम्
रक्षसां भीमवेगानां लक्ष्मणेन युयुत्सताम्

तस्मिन् काले तु हनुमान् उद्यम्य सुदुरासदम्
धरणीधरसंकाशी महावृक्षम् अरिंदमः

स राक्षसानां तत् सैन्यं कालाग्निर् इव निर्दहन्
चकार बहुभिर् वृक्षैर् निःसंज्ञं युधि वानरः

विध्वंसयन्तं तरसा दृष्ट्वैव पवनात्मजम्
राक्षसानां सहस्राणि हनूमन्तम् अवाकिरन्

शितशूलधराः शूलैर् असिभिश् चासिपाणयः
शक्तिभिः शक्तिहस्ताश् च पट्टसैः पट्टसायुधाः

परिघैश् च गदाभिश् च कुन्तैश् च शुभदर्शनैः
शतशश् च शतघ्नीभिर् आयसैर् अपि मुद्गरैः

घोरैः परशुभिश् चैव भिण्डिपालैश् च राक्षसाः
मुष्टिभिर् वज्रवेगैश् च तलैर् अशनिसंनिभैः

अभिजघ्नुः समासाद्य समन्तात् पर्वतोपमम्
तेषाम् अपि च संक्रुद्धश् चकार कदनं महत्

स ददर्श कपिश्रेष्ठम् अचलोपमम् इन्द्रजित्
सूदयानम् अमित्रघ्नम् अमित्रान् पवनात्मजम्

स सारथिम् उवाचेदं याहि यत्रैष वानरः
क्षयम् एव हि नः कुर्याद् राक्षसानाम् उपेक्षितः

इत्य् उक्तः सारथिस् तेन ययौ यत्र स मारुतिः
वहन् परमदुर्धर्षं स्थितम् इन्द्रजितं रथे

सो ऽभ्युपेत्य शरान् खड्गान् पट्टसासिपरश्वधान्
अभ्यवर्षत दुर्धर्षः कपिमूर्ध्नि स राक्षसः

तानि शस्त्राणि घोराणि प्रतिगृह्य स मारुतिः
रोषेण महताविषो वाक्यं चेदम् उवाच ह

युध्यस्व यदि शूरो ऽसि रावणात्मज दुर्मते
वायुपुत्रं समासाद्य न जीवन् प्रतियास्यसि

बाहुभ्यां संप्रयुध्यस्व यदि मे द्वन्द्वम् आहवे
वेगं सहस्व दुर्बुद्धे ततस् त्वं रक्षसां वरः

हनूमन्तं जिघांसन्तं समुद्यतशरासनम्
रावणात्मजम् आचष्टे लक्ष्मणाय विभीषणः

यस् तु वासवनिर्जेता रावणस्यात्मसंभवः
स एष रथम् आस्थाय हनूमन्तं जिघांसति

तम् अप्रतिमसंस्थानैः शरैः शत्रुविदारणैः
जीवितान्तकरैर् घोरैः सौमित्रे रावणिं जहि

इत्य् एवम् उक्तस् तु तदा महात्मा विभीषणेनारिविभीषणेन
ददर्श तं पर्वतसंनिकाशं रथस्थितं भीमबलं दुरासदम्