રામાયણ · અધ્યાય 6.073

અથ તસ્યામ્ અવસ્થાયાં લક્ષ્મણં રાવણાનુજઃ
પરેષામ્ અહિતં વાક્યમ્ અર્થસાધકમ્ અબ્રવીત્

અસ્યાનીકસ્ય મહતો ભેદને યતલક્ષ્મણ
રાક્ષસેન્દ્રસુતો ઽપ્ય્ અત્ર ભિન્ને દૃશ્યો ભવિષ્યતિ

સ ત્વમ્ ઇન્દ્રાશનિપ્રખ્યૈઃ શરૈર્ અવકિરન્ પરાન્
અભિદ્રવાશુ યાવદ્ વૈ નૈતત્ કર્મ સમાપ્યતે

જહિ વીરદુરાત્માનં માયાપરમ્ અધાર્મિકમ્
રાવણિં ક્રૂરકર્માણં સર્વલોકભયાવહમ્

વિભીષણવચઃ શ્રુત્વા લક્ષ્મણઃ શુભલક્ષણઃ
વવર્ષ શરવર્ષાણિ રાક્ષસેન્દ્રસુતં પ્રતિ

ઋક્ષાઃ શાખામૃગાશ્ ચૈવ દ્રુમાદ્રિવરયોધિનઃ
અભ્યધાવન્ત સહિતાસ્ તદ્ અનીકમ્ અવસ્થિતમ્

રાક્ષસાશ્ ચ શિતૈર્ બાણૈર્ અસિભિઃ શક્તિતોમરૈઃ
ઉદ્યતૈઃ સમવર્તન્ત કપિસૈન્યજિઘાંસવઃ

સ સંપ્રહારસ્ તુમુલઃ સંજજ્ઞે કપિરક્ષસામ્
શબ્દેન મહતા લઙ્કાં નાદયન્ વૈ સમન્તતઃ

શસ્ત્રૈર્ બહુવિધાકારૈઃ શિતૈર્ બાણૈશ્ ચ પાદપૈઃ
ઉદ્યતૈર્ ગિરિશૃઙ્ગૈશ્ ચ ઘોરૈર્ આકાશમ્ આવૃતમ્

તે રાક્ષસા વાનરેષુ વિકૃતાનનબાહવઃ
નિવેશયન્તઃ શસ્ત્રાણિ ચક્રુસ્ તે સુમહદ્ ભયમ્

તથૈવ સકલૈર્ વૃક્ષૈર્ ગિરિશૃઙ્ગૈશ્ ચ વાનરાઃ
અભિજઘ્નુર્ નિજઘ્નુશ્ ચ સમરે રાક્ષસર્ષભાન્

ઋક્ષવાનરમુખ્યૈશ્ ચ મહાકાયૈર્ મહાબલૈઃ
રક્ષસાં વધ્યમાનાનાં મહદ્ ભયમ્ અજાયત

સ્વમ્ અનીકં વિષણ્ણં તુ શ્રુત્વા શત્રુભિર્ અર્દિતમ્
ઉદતિષ્ઠત દુર્ધર્ષસ્ તત્ કર્મણ્ય્ અનનુષ્ઠિતે

વૃક્ષાન્ધકારાન્ નિષ્ક્રમ્ય જાતક્રોધઃ સ રાવણિઃ
આરુરોહ રથં સજ્જં પૂર્વયુક્તં સ રાક્ષસઃ

સ ભીમકાર્મુકશરઃ કૃષ્ણાઞ્જનચયોપમઃ
રક્તાસ્યનયનઃ ક્રૂરો બભૌ મૃત્યુર્ ઇવાન્તકઃ

દૃષ્ટ્વૈવ તુ રથસ્થં તં પર્યવર્તત તદ્ બલમ્
રક્ષસાં ભીમવેગાનાં લક્ષ્મણેન યુયુત્સતામ્

તસ્મિન્ કાલે તુ હનુમાન્ ઉદ્યમ્ય સુદુરાસદમ્
ધરણીધરસંકાશી મહાવૃક્ષમ્ અરિંદમઃ

સ રાક્ષસાનાં તત્ સૈન્યં કાલાગ્નિર્ ઇવ નિર્દહન્
ચકાર બહુભિર્ વૃક્ષૈર્ નિઃસંજ્ઞં યુધિ વાનરઃ

વિધ્વંસયન્તં તરસા દૃષ્ટ્વૈવ પવનાત્મજમ્
રાક્ષસાનાં સહસ્રાણિ હનૂમન્તમ્ અવાકિરન્

શિતશૂલધરાઃ શૂલૈર્ અસિભિશ્ ચાસિપાણયઃ
શક્તિભિઃ શક્તિહસ્તાશ્ ચ પટ્ટસૈઃ પટ્ટસાયુધાઃ

પરિઘૈશ્ ચ ગદાભિશ્ ચ કુન્તૈશ્ ચ શુભદર્શનૈઃ
શતશશ્ ચ શતઘ્નીભિર્ આયસૈર્ અપિ મુદ્ગરૈઃ

ઘોરૈઃ પરશુભિશ્ ચૈવ ભિણ્ડિપાલૈશ્ ચ રાક્ષસાઃ
મુષ્ટિભિર્ વજ્રવેગૈશ્ ચ તલૈર્ અશનિસંનિભૈઃ

અભિજઘ્નુઃ સમાસાદ્ય સમન્તાત્ પર્વતોપમમ્
તેષામ્ અપિ ચ સંક્રુદ્ધશ્ ચકાર કદનં મહત્

સ દદર્શ કપિશ્રેષ્ઠમ્ અચલોપમમ્ ઇન્દ્રજિત્
સૂદયાનમ્ અમિત્રઘ્નમ્ અમિત્રાન્ પવનાત્મજમ્

સ સારથિમ્ ઉવાચેદં યાહિ યત્રૈષ વાનરઃ
ક્ષયમ્ એવ હિ નઃ કુર્યાદ્ રાક્ષસાનામ્ ઉપેક્ષિતઃ

ઇત્ય્ ઉક્તઃ સારથિસ્ તેન યયૌ યત્ર સ મારુતિઃ
વહન્ પરમદુર્ધર્ષં સ્થિતમ્ ઇન્દ્રજિતં રથે

સો ઽભ્યુપેત્ય શરાન્ ખડ્ગાન્ પટ્ટસાસિપરશ્વધાન્
અભ્યવર્ષત દુર્ધર્ષઃ કપિમૂર્ધ્નિ સ રાક્ષસઃ

તાનિ શસ્ત્રાણિ ઘોરાણિ પ્રતિગૃહ્ય સ મારુતિઃ
રોષેણ મહતાવિષો વાક્યં ચેદમ્ ઉવાચ હ

યુધ્યસ્વ યદિ શૂરો ઽસિ રાવણાત્મજ દુર્મતે
વાયુપુત્રં સમાસાદ્ય ન જીવન્ પ્રતિયાસ્યસિ

બાહુભ્યાં સંપ્રયુધ્યસ્વ યદિ મે દ્વન્દ્વમ્ આહવે
વેગં સહસ્વ દુર્બુદ્ધે તતસ્ ત્વં રક્ષસાં વરઃ

હનૂમન્તં જિઘાંસન્તં સમુદ્યતશરાસનમ્
રાવણાત્મજમ્ આચષ્ટે લક્ષ્મણાય વિભીષણઃ

યસ્ તુ વાસવનિર્જેતા રાવણસ્યાત્મસંભવઃ
સ એષ રથમ્ આસ્થાય હનૂમન્તં જિઘાંસતિ

તમ્ અપ્રતિમસંસ્થાનૈઃ શરૈઃ શત્રુવિદારણૈઃ
જીવિતાન્તકરૈર્ ઘોરૈઃ સૌમિત્રે રાવણિં જહિ

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તસ્ તુ તદા મહાત્મા વિભીષણેનારિવિભીષણેન
દદર્શ તં પર્વતસંનિકાશં રથસ્થિતં ભીમબલં દુરાસદમ્