रामायण · अध्याय 5.045

सेनापतीन् पञ्च स तु प्रमापितान् हनूमता सानुचरान् सवाहनान्
समीक्ष्य राजा समरोद्धतोन्मुखं कुमारम् अक्षं प्रसमैक्षताक्षतम्

स तस्य दृष्ट्यर्पणसंप्रचोदितः प्रतापवान् काञ्चनचित्रकार्मुकः
समुत्पपाताथ सदस्य् उदीरितो द्विजातिमुख्यैर् हविषेव पावकः

ततो महद् बालदिवाकरप्रभं प्रतप्तजाम्बूनदजालसंततम्
रथां समास्थाय ययौ स वीर्यवान् महाहरिं तं प्रति नैरृतर्षभः

ततस् तपःसंग्रहसंचयार्जितं प्रतप्तजाम्बूनदजालशोभितम्
पताकिनं रत्नविभूषितध्वजं मनोजवाष्टाश्ववरैः सुयोजितम्

सुरासुराधृष्यम् असंगचारिणं रविप्रभं व्योमचरं समाहितम्
सतूणम् अष्टासिनिबद्धबन्धुरं यथाक्रमावेशितशक्तितोमरम्

विराजमानं प्रतिपूर्णवस्तुना सहेमदाम्ना शशिसूर्यवर्वसा
दिवाकराभं रथम् आस्थितस् ततः स निर्जगामामरतुल्यविक्रमः

स पूरयन् खं च महीं च साचलां तुरंगमतङ्गमहारथस्वनैः
बलैः समेतैः स हि तोरणस्थितं समर्थम् आसीनम् उपागमत् कपिम्

स तं समासाद्य हरिं हरीक्षणो युगान्तकालाग्निम् इव प्रजाक्षये
अवस्थितं विस्मितजातसंभ्रमः समैक्षताक्षो बहुमानचक्षुषा

स तस्य वेगं च कपेर् महात्मनः पराक्रमं चारिषु पार्थिवात्मजः
विचारयन् खं च बलं महाबलो हिमक्षये सूर्य इवाभिवर्धते

स जातमन्युः प्रसमीक्ष्य विक्रमं स्थिरः स्थितः संयति दुर्निवारणम्
समाहितात्मा हनुमन्तम् आहवे प्रचोदयाम् आस शरैस् त्रिभिः शितैः

ततः कपिं तं प्रसमीक्ष्य गर्वितं जितश्रमं शत्रुपराजयोर् जितम्
अवैक्षताक्षः समुदीर्णमानसः सबाणपाणिः प्रगृहीतकार्मुकः

स हेमनिष्काङ्गदचारुकुण्डलः समाससादाशु पराक्रमः कपिम्
तयोर् बभूवाप्रतिमः समागमः सुरासुराणाम् अपि संभ्रमप्रदः

ररास भूमिर् न तताप भानुमान् ववौ न वायुः प्रचचाल चाचलः
कपेः कुमारस्य च वीक्ष्य संयुगं ननाद च द्यौर् उदधिश् च चुक्षुभे

ततः स वीरः सुमुखान् पतत्रिणः सुवर्णपुङ्खान् सविषान् इवोरगान्
समाधिसंयोगविमोक्षतत्त्वविच् छरान् अथ त्रीन् कपिमूर्ध्न्य् अपातयत्

स तैः शरैर् मूर्ध्नि समं निपातितैः क्षरन्न् असृग्दिग्धविवृत्तलोचनः
नवोदितादित्यनिभः शरांशुमान् व्यराजतादित्य इवांशुमालिकः

ततः स पिङ्गाधिपमन्त्रिसत्तमः समीक्ष्य तं राजवरात्मजं रणे
उदग्रचित्रायुधचित्रकार्मुकं जहर्ष चापूर्यत चाहवोन्मुखः

स मन्दराग्रस्थ इवांशुमाली विवृद्धकोपो बलवीर्यसंयुतः
कुमारम् अक्षं सबलं सवाहनं ददाह नेत्राग्निमरीचिभिस् तदा

ततः स बाणासनशक्रकार्मुकः शरप्रवर्षो युधि राक्षसाम्बुदः
शरान् मुमोचाशु हरीश्वराचले बलाहको वृष्टिम् इवाचलोत्तमे

ततः कपिस् तं रणचण्डविक्रमं विवृद्धतेजोबलवीर्यसायकम्
कुमारम् अक्षं प्रसमीक्ष्य संयुगे ननाद हर्षाद् घनतुल्यविक्रमः

स बालभावाद् युधि वीर्यदर्पितः प्रवृद्धमन्युः क्षतजोपमेक्षणः
समाससादाप्रतिमं रणे कपिं गजो महाकूपम् इवावृतं तृणैः

स तेन बाणैः प्रसभं निपातितैश् चकार नादं घननादनिःस्वनः
समुत्पपाताशु नभः स मारुतिर् भुजोरुविक्षेपण घोरदर्शनः

समुत्पतन्तं समभिद्रवद् बली स राक्षसानां प्रवरः प्रतापवान्
रथी रथश्रेष्ठतमः किरञ् शरैः पयोधरः शैलम् इवाश्मवृष्टिभिः

स ताञ् शरांस् तस्य विमोक्षयन् कपिश् चचार वीरः पथि वायुसेविते
शरान्तरे मारुतवद् विनिष्पतन् मनोजवः संयति चण्डविक्रमः

तम् आत्तबाणासनम् आहवोन्मुखं खम् आस्तृणन्तं विविधैः शरोत्तमैः
अवैक्षताक्षं बहुमानचक्षुषा जगाम चिन्तां च स मारुतात्मजः

ततः शरैर् भिन्नभुजान्तरः कपिः कुमारवर्येण महात्मना नदन्
महाभुजः कर्मविशेषतत्त्वविद् विचिन्तयाम् आस रणे पराक्रमम्

अबालवद् बालदिवाकरप्रभः करोत्य् अयं कर्म महन् महाबलः
न चास्य सर्वाहवकर्मशोभिनः प्रमापणे मे मतिर् अत्र जायते

अयं महात्मा च महांश् च वीर्यतः समाहितश् चातिसहश् च संयुगे
असंशयं कर्मगुणोदयाद् अयं सनागयक्षैर् मुनिभिश् च पूजितः

पराक्रमोत्साहविवृद्धमानसः समीक्षते मां प्रमुखागतः स्थितः
पराक्रमो ह्य् अस्य मनांसि कम्पयेत् सुरासुराणाम् अपि शीघ्रकारिणः

न खल्व् अयं नाभिभवेद् उपेक्षितः पराक्रमो ह्य् अस्य रणे विवर्धते
प्रमापणं त्व् एव ममास्य रोचते न वर्धमानो ऽग्निर् उपेक्षितुं क्षमः

इति प्रवेगं तु परस्य तर्कयन् स्वकर्मयोगं च विधाय वीर्यवान्
चकार वेगं तु महाबलस् तदा मतिं च चक्रे ऽस्य वधे महाकपिः

स तस्य तान् अष्टहयान् महाजवान् समाहितान् भारसहान् विवर्तने
जघान वीरः पथि वायुसेविते तलप्रहालैः पवनात्मजः कपिः

ततस् तलेनाभिहतो महारथः स तस्य पिङ्गाधिपमन्त्रिनिर्जितः
स भग्ननीडः परिमुक्तकूबरः पपात भूमौ हतवाजिर् अम्बरात्

स तं परित्यज्य महारथो रथं सकार्मुकः खड्गधरः खम् उत्पतत्
तपोऽभियोगाद् ऋषिर् उग्रवीर्यवान् विहाय देहं मरुताम् इवालयम्

ततः कपिस् तं विचरन्तम् अम्बरे पतत्रिराजानिलसिद्धसेविते
समेत्य तं मारुतवेगविक्रमः क्रमेण जग्राह च पादयोर् दृढम्

स तं समाविध्य सहस्रशः कपिर् महोरगं गृह्य इवाण्डजेश्वरः
मुमोच वेगात् पितृतुल्यविक्रमो महीतले संयति वानरोत्तमः

स भग्नबाहूरुकटीशिरो धरः क्षरन्न् असृन् निर्मथितास्थिलोचनः
स भिन्नसंधिः प्रविकीर्णबन्धनो हतः क्षितौ वायुसुतेन राक्षसः

महाकपिर् भूमितले निपीड्य तं चकार रक्षोऽधिपतेर् महद् भयम्

महर्षिभिश् चक्रचरैर् महाव्रतैः समेत्य भूतैश् च सयक्षपन्नगैः
सुरैश् च सेन्द्रैर् भृशजातविस्मयैर् हते कुमारे स कपिर् निरीक्षितः

निहत्य तं वज्रसुतोपमप्रभं कुमारम् अक्षं क्षतजोपमेक्षणम्
तद् एव वीरो ऽभिजगाम तोरणं कृतक्षणः काल इव प्रजाक्षये