રામાયણ · અધ્યાય 5.045

સેનાપતીન્ પઞ્ચ સ તુ પ્રમાપિતાન્ હનૂમતા સાનુચરાન્ સવાહનાન્
સમીક્ષ્ય રાજા સમરોદ્ધતોન્મુખં કુમારમ્ અક્ષં પ્રસમૈક્ષતાક્ષતમ્

સ તસ્ય દૃષ્ટ્યર્પણસંપ્રચોદિતઃ પ્રતાપવાન્ કાઞ્ચનચિત્રકાર્મુકઃ
સમુત્પપાતાથ સદસ્ય્ ઉદીરિતો દ્વિજાતિમુખ્યૈર્ હવિષેવ પાવકઃ

તતો મહદ્ બાલદિવાકરપ્રભં પ્રતપ્તજામ્બૂનદજાલસંતતમ્
રથાં સમાસ્થાય યયૌ સ વીર્યવાન્ મહાહરિં તં પ્રતિ નૈરૃતર્ષભઃ

તતસ્ તપઃસંગ્રહસંચયાર્જિતં પ્રતપ્તજામ્બૂનદજાલશોભિતમ્
પતાકિનં રત્નવિભૂષિતધ્વજં મનોજવાષ્ટાશ્વવરૈઃ સુયોજિતમ્

સુરાસુરાધૃષ્યમ્ અસંગચારિણં રવિપ્રભં વ્યોમચરં સમાહિતમ્
સતૂણમ્ અષ્ટાસિનિબદ્ધબન્ધુરં યથાક્રમાવેશિતશક્તિતોમરમ્

વિરાજમાનં પ્રતિપૂર્ણવસ્તુના સહેમદામ્ના શશિસૂર્યવર્વસા
દિવાકરાભં રથમ્ આસ્થિતસ્ તતઃ સ નિર્જગામામરતુલ્યવિક્રમઃ

સ પૂરયન્ ખં ચ મહીં ચ સાચલાં તુરંગમતઙ્ગમહારથસ્વનૈઃ
બલૈઃ સમેતૈઃ સ હિ તોરણસ્થિતં સમર્થમ્ આસીનમ્ ઉપાગમત્ કપિમ્

સ તં સમાસાદ્ય હરિં હરીક્ષણો યુગાન્તકાલાગ્નિમ્ ઇવ પ્રજાક્ષયે
અવસ્થિતં વિસ્મિતજાતસંભ્રમઃ સમૈક્ષતાક્ષો બહુમાનચક્ષુષા

સ તસ્ય વેગં ચ કપેર્ મહાત્મનઃ પરાક્રમં ચારિષુ પાર્થિવાત્મજઃ
વિચારયન્ ખં ચ બલં મહાબલો હિમક્ષયે સૂર્ય ઇવાભિવર્ધતે

સ જાતમન્યુઃ પ્રસમીક્ષ્ય વિક્રમં સ્થિરઃ સ્થિતઃ સંયતિ દુર્નિવારણમ્
સમાહિતાત્મા હનુમન્તમ્ આહવે પ્રચોદયામ્ આસ શરૈસ્ ત્રિભિઃ શિતૈઃ

તતઃ કપિં તં પ્રસમીક્ષ્ય ગર્વિતં જિતશ્રમં શત્રુપરાજયોર્ જિતમ્
અવૈક્ષતાક્ષઃ સમુદીર્ણમાનસઃ સબાણપાણિઃ પ્રગૃહીતકાર્મુકઃ

સ હેમનિષ્કાઙ્ગદચારુકુણ્ડલઃ સમાસસાદાશુ પરાક્રમઃ કપિમ્
તયોર્ બભૂવાપ્રતિમઃ સમાગમઃ સુરાસુરાણામ્ અપિ સંભ્રમપ્રદઃ

રરાસ ભૂમિર્ ન તતાપ ભાનુમાન્ વવૌ ન વાયુઃ પ્રચચાલ ચાચલઃ
કપેઃ કુમારસ્ય ચ વીક્ષ્ય સંયુગં નનાદ ચ દ્યૌર્ ઉદધિશ્ ચ ચુક્ષુભે

તતઃ સ વીરઃ સુમુખાન્ પતત્રિણઃ સુવર્ણપુઙ્ખાન્ સવિષાન્ ઇવોરગાન્
સમાધિસંયોગવિમોક્ષતત્ત્વવિચ્ છરાન્ અથ ત્રીન્ કપિમૂર્ધ્ન્ય્ અપાતયત્

સ તૈઃ શરૈર્ મૂર્ધ્નિ સમં નિપાતિતૈઃ ક્ષરન્ન્ અસૃગ્દિગ્ધવિવૃત્તલોચનઃ
નવોદિતાદિત્યનિભઃ શરાંશુમાન્ વ્યરાજતાદિત્ય ઇવાંશુમાલિકઃ

તતઃ સ પિઙ્ગાધિપમન્ત્રિસત્તમઃ સમીક્ષ્ય તં રાજવરાત્મજં રણે
ઉદગ્રચિત્રાયુધચિત્રકાર્મુકં જહર્ષ ચાપૂર્યત ચાહવોન્મુખઃ

સ મન્દરાગ્રસ્થ ઇવાંશુમાલી વિવૃદ્ધકોપો બલવીર્યસંયુતઃ
કુમારમ્ અક્ષં સબલં સવાહનં દદાહ નેત્રાગ્નિમરીચિભિસ્ તદા

તતઃ સ બાણાસનશક્રકાર્મુકઃ શરપ્રવર્ષો યુધિ રાક્ષસામ્બુદઃ
શરાન્ મુમોચાશુ હરીશ્વરાચલે બલાહકો વૃષ્ટિમ્ ઇવાચલોત્તમે

તતઃ કપિસ્ તં રણચણ્ડવિક્રમં વિવૃદ્ધતેજોબલવીર્યસાયકમ્
કુમારમ્ અક્ષં પ્રસમીક્ષ્ય સંયુગે નનાદ હર્ષાદ્ ઘનતુલ્યવિક્રમઃ

સ બાલભાવાદ્ યુધિ વીર્યદર્પિતઃ પ્રવૃદ્ધમન્યુઃ ક્ષતજોપમેક્ષણઃ
સમાસસાદાપ્રતિમં રણે કપિં ગજો મહાકૂપમ્ ઇવાવૃતં તૃણૈઃ

સ તેન બાણૈઃ પ્રસભં નિપાતિતૈશ્ ચકાર નાદં ઘનનાદનિઃસ્વનઃ
સમુત્પપાતાશુ નભઃ સ મારુતિર્ ભુજોરુવિક્ષેપણ ઘોરદર્શનઃ

સમુત્પતન્તં સમભિદ્રવદ્ બલી સ રાક્ષસાનાં પ્રવરઃ પ્રતાપવાન્
રથી રથશ્રેષ્ઠતમઃ કિરઞ્ શરૈઃ પયોધરઃ શૈલમ્ ઇવાશ્મવૃષ્ટિભિઃ

સ તાઞ્ શરાંસ્ તસ્ય વિમોક્ષયન્ કપિશ્ ચચાર વીરઃ પથિ વાયુસેવિતે
શરાન્તરે મારુતવદ્ વિનિષ્પતન્ મનોજવઃ સંયતિ ચણ્ડવિક્રમઃ

તમ્ આત્તબાણાસનમ્ આહવોન્મુખં ખમ્ આસ્તૃણન્તં વિવિધૈઃ શરોત્તમૈઃ
અવૈક્ષતાક્ષં બહુમાનચક્ષુષા જગામ ચિન્તાં ચ સ મારુતાત્મજઃ

તતઃ શરૈર્ ભિન્નભુજાન્તરઃ કપિઃ કુમારવર્યેણ મહાત્મના નદન્
મહાભુજઃ કર્મવિશેષતત્ત્વવિદ્ વિચિન્તયામ્ આસ રણે પરાક્રમમ્

અબાલવદ્ બાલદિવાકરપ્રભઃ કરોત્ય્ અયં કર્મ મહન્ મહાબલઃ
ન ચાસ્ય સર્વાહવકર્મશોભિનઃ પ્રમાપણે મે મતિર્ અત્ર જાયતે

અયં મહાત્મા ચ મહાંશ્ ચ વીર્યતઃ સમાહિતશ્ ચાતિસહશ્ ચ સંયુગે
અસંશયં કર્મગુણોદયાદ્ અયં સનાગયક્ષૈર્ મુનિભિશ્ ચ પૂજિતઃ

પરાક્રમોત્સાહવિવૃદ્ધમાનસઃ સમીક્ષતે માં પ્રમુખાગતઃ સ્થિતઃ
પરાક્રમો હ્ય્ અસ્ય મનાંસિ કમ્પયેત્ સુરાસુરાણામ્ અપિ શીઘ્રકારિણઃ

ન ખલ્વ્ અયં નાભિભવેદ્ ઉપેક્ષિતઃ પરાક્રમો હ્ય્ અસ્ય રણે વિવર્ધતે
પ્રમાપણં ત્વ્ એવ મમાસ્ય રોચતે ન વર્ધમાનો ઽગ્નિર્ ઉપેક્ષિતું ક્ષમઃ

ઇતિ પ્રવેગં તુ પરસ્ય તર્કયન્ સ્વકર્મયોગં ચ વિધાય વીર્યવાન્
ચકાર વેગં તુ મહાબલસ્ તદા મતિં ચ ચક્રે ઽસ્ય વધે મહાકપિઃ

સ તસ્ય તાન્ અષ્ટહયાન્ મહાજવાન્ સમાહિતાન્ ભારસહાન્ વિવર્તને
જઘાન વીરઃ પથિ વાયુસેવિતે તલપ્રહાલૈઃ પવનાત્મજઃ કપિઃ

તતસ્ તલેનાભિહતો મહારથઃ સ તસ્ય પિઙ્ગાધિપમન્ત્રિનિર્જિતઃ
સ ભગ્નનીડઃ પરિમુક્તકૂબરઃ પપાત ભૂમૌ હતવાજિર્ અમ્બરાત્

સ તં પરિત્યજ્ય મહારથો રથં સકાર્મુકઃ ખડ્ગધરઃ ખમ્ ઉત્પતત્
તપોઽભિયોગાદ્ ઋષિર્ ઉગ્રવીર્યવાન્ વિહાય દેહં મરુતામ્ ઇવાલયમ્

તતઃ કપિસ્ તં વિચરન્તમ્ અમ્બરે પતત્રિરાજાનિલસિદ્ધસેવિતે
સમેત્ય તં મારુતવેગવિક્રમઃ ક્રમેણ જગ્રાહ ચ પાદયોર્ દૃઢમ્

સ તં સમાવિધ્ય સહસ્રશઃ કપિર્ મહોરગં ગૃહ્ય ઇવાણ્ડજેશ્વરઃ
મુમોચ વેગાત્ પિતૃતુલ્યવિક્રમો મહીતલે સંયતિ વાનરોત્તમઃ

સ ભગ્નબાહૂરુકટીશિરો ધરઃ ક્ષરન્ન્ અસૃન્ નિર્મથિતાસ્થિલોચનઃ
સ ભિન્નસંધિઃ પ્રવિકીર્ણબન્ધનો હતઃ ક્ષિતૌ વાયુસુતેન રાક્ષસઃ

મહાકપિર્ ભૂમિતલે નિપીડ્ય તં ચકાર રક્ષોઽધિપતેર્ મહદ્ ભયમ્

મહર્ષિભિશ્ ચક્રચરૈર્ મહાવ્રતૈઃ સમેત્ય ભૂતૈશ્ ચ સયક્ષપન્નગૈઃ
સુરૈશ્ ચ સેન્દ્રૈર્ ભૃશજાતવિસ્મયૈર્ હતે કુમારે સ કપિર્ નિરીક્ષિતઃ

નિહત્ય તં વજ્રસુતોપમપ્રભં કુમારમ્ અક્ષં ક્ષતજોપમેક્ષણમ્
તદ્ એવ વીરો ઽભિજગામ તોરણં કૃતક્ષણઃ કાલ ઇવ પ્રજાક્ષયે