रामायण · अध्याय 4.051

अथ तान् अब्रवीत् सर्वान् विश्रान्तान् हरियूथपान्
इदं वचनम् एकाग्रा तापसी धर्मचारिणी

वानरा यदि वः खेदः प्रनष्टः फलभक्षणात्
यदि चैतन् मया श्राव्यं श्रोतुम् इच्छामि कथ्यताम्

तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा हनुमान् मारुतात्मजः
आर्जवेन यथातत्त्वम् आख्यातुम् उपचक्रमे

राजा सर्वस्य लोकस्य महेन्द्रवरुणोपमः
रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डकावनम्

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया
तस्य भार्या जनस्थानाद् रावणेन हृता बलात्

वीरस् तस्य सखा राज्ञः सुग्रीवो नाम वानरः
राजा वानरमुख्यानां येन प्रस्थापिता वयम्

अगस्त्यचरिताम् आशां दक्षिणां यमरक्षिताम्
सहैभिर् वानरैर् मुख्यैर् अङ्गदप्रमुखैर् वयम्

रावणं सहिताः सर्वे राक्षसं कामरूपिणम्
सीतया सह वैदेह्या मार्गध्वम् इति चोदिताः

विचित्य तु वयं सर्वे समग्रां दक्षिणां दिशम्
बुभुक्षिताः परिश्रान्ता वृक्षमूलम् उपाश्रिताः

विवर्णवदनाः सर्वे सर्वे ध्यानपरायणाः
नाधिगच्छामहे पारं मग्नाश् चिन्तामहार्णवे

चारयन्तस् ततश् चक्षुर् दृष्टवन्तो महद् बिलम्
लतापादपसंछन्नं तिमिरेण समावृतम्

अस्माद् धंसा जलक्लिन्नाः पक्षैः सलिलरेणुभिः
कुरराः सारसाश् चैव निष्पतन्ति पतत्रिणः
साध्व् अत्र प्रविशामेति मया तूक्ताः प्लवंगमाः

तेषाम् अपि हि सर्वेषाम् अनुमानम् उपागतम्
गच्छामः प्रविशामेति भर्तृकार्यत्वरान्विताः

ततो गाढं निपतिता गृह्य हस्तौ परस्परम्
इदं प्रविष्टाः सहसा बिलं तिमिरसंवृतम्

एतन् नः कायम् एतेन कृत्येन वयम् आगताः
त्वां चैवोपगताः सर्वे परिद्यूना बुभुक्षिताः

आतिथ्यधर्मदत्तानि मूलानि च फलानि च
अस्माभिर् उपभुक्तानि बुभुक्षापरिपीडितैः

यत् त्वया रक्षिताः सर्वे म्रियमाणा बुभुक्षया
ब्रूहि प्रत्युपकारार्थं किं ते कुर्वन्तु वानराः

एवम् उक्ता तु सर्वज्ञा वानरैस् तैः स्वयंप्रभा
प्रत्युवाच ततः सर्वान् इदं वानरयूथपम्

सर्वेषां परितुष्टास्मि वानराणां तरस्विनाम्
चरन्त्या मम धर्मेण न कार्यम् इह केन चित्