રામાયણ · અધ્યાય 4.051

અથ તાન્ અબ્રવીત્ સર્વાન્ વિશ્રાન્તાન્ હરિયૂથપાન્
ઇદં વચનમ્ એકાગ્રા તાપસી ધર્મચારિણી

વાનરા યદિ વઃ ખેદઃ પ્રનષ્ટઃ ફલભક્ષણાત્
યદિ ચૈતન્ મયા શ્રાવ્યં શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ કથ્યતામ્

તસ્યાસ્ તદ્ વચનં શ્રુત્વા હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ
આર્જવેન યથાતત્ત્વમ્ આખ્યાતુમ્ ઉપચક્રમે

રાજા સર્વસ્ય લોકસ્ય મહેન્દ્રવરુણોપમઃ
રામો દાશરથિઃ શ્રીમાન્ પ્રવિષ્ટો દણ્ડકાવનમ્

લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા વૈદેહ્યા ચાપિ ભાર્યયા
તસ્ય ભાર્યા જનસ્થાનાદ્ રાવણેન હૃતા બલાત્

વીરસ્ તસ્ય સખા રાજ્ઞઃ સુગ્રીવો નામ વાનરઃ
રાજા વાનરમુખ્યાનાં યેન પ્રસ્થાપિતા વયમ્

અગસ્ત્યચરિતામ્ આશાં દક્ષિણાં યમરક્ષિતામ્
સહૈભિર્ વાનરૈર્ મુખ્યૈર્ અઙ્ગદપ્રમુખૈર્ વયમ્

રાવણં સહિતાઃ સર્વે રાક્ષસં કામરૂપિણમ્
સીતયા સહ વૈદેહ્યા માર્ગધ્વમ્ ઇતિ ચોદિતાઃ

વિચિત્ય તુ વયં સર્વે સમગ્રાં દક્ષિણાં દિશમ્
બુભુક્ષિતાઃ પરિશ્રાન્તા વૃક્ષમૂલમ્ ઉપાશ્રિતાઃ

વિવર્ણવદનાઃ સર્વે સર્વે ધ્યાનપરાયણાઃ
નાધિગચ્છામહે પારં મગ્નાશ્ ચિન્તામહાર્ણવે

ચારયન્તસ્ તતશ્ ચક્ષુર્ દૃષ્ટવન્તો મહદ્ બિલમ્
લતાપાદપસંછન્નં તિમિરેણ સમાવૃતમ્

અસ્માદ્ ધંસા જલક્લિન્નાઃ પક્ષૈઃ સલિલરેણુભિઃ
કુરરાઃ સારસાશ્ ચૈવ નિષ્પતન્તિ પતત્રિણઃ
સાધ્વ્ અત્ર પ્રવિશામેતિ મયા તૂક્તાઃ પ્લવંગમાઃ

તેષામ્ અપિ હિ સર્વેષામ્ અનુમાનમ્ ઉપાગતમ્
ગચ્છામઃ પ્રવિશામેતિ ભર્તૃકાર્યત્વરાન્વિતાઃ

તતો ગાઢં નિપતિતા ગૃહ્ય હસ્તૌ પરસ્પરમ્
ઇદં પ્રવિષ્ટાઃ સહસા બિલં તિમિરસંવૃતમ્

એતન્ નઃ કાયમ્ એતેન કૃત્યેન વયમ્ આગતાઃ
ત્વાં ચૈવોપગતાઃ સર્વે પરિદ્યૂના બુભુક્ષિતાઃ

આતિથ્યધર્મદત્તાનિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ
અસ્માભિર્ ઉપભુક્તાનિ બુભુક્ષાપરિપીડિતૈઃ

યત્ ત્વયા રક્ષિતાઃ સર્વે મ્રિયમાણા બુભુક્ષયા
બ્રૂહિ પ્રત્યુપકારાર્થં કિં તે કુર્વન્તુ વાનરાઃ

એવમ્ ઉક્તા તુ સર્વજ્ઞા વાનરૈસ્ તૈઃ સ્વયંપ્રભા
પ્રત્યુવાચ તતઃ સર્વાન્ ઇદં વાનરયૂથપમ્

સર્વેષાં પરિતુષ્ટાસ્મિ વાનરાણાં તરસ્વિનામ્
ચરન્ત્યા મમ ધર્મેણ ન કાર્યમ્ ઇહ કેન ચિત્