रामायण · अध्याय 4.023

ततः समुपजिघ्रन्ती कपिराजस्य तन्मुखम्
पतिं लोकाच् च्युतं तारा मृतं वचनम् अब्रवीत्

शेषे त्वं विषमे दुःखम् अकृत्वा वचनं मम
उपलोपचिते वीर सुदुःखे वसुधातले

मत्तः प्रियतरा नूनं वानरेन्द्र मही तव
शेषे हि तां परिष्वज्य मां च न प्रतिभाषसे

सुग्रीव एव विक्रान्तो वीर साहसिक प्रिय
ऋक्षवानरमुख्यास् त्वां बलिनं पर्युपासते

एषां विलपितं कृच्छ्रम् अङ्गदस्य च शोचतः
मम चेमां गिरं श्रुत्वा किं त्वं न प्रतिबुध्यसे

इदं तच् छूरशयनं यत्र शेषे हतो युधि
शायिता निहता यत्र त्वयैव रिपवः पुरा

विशुद्धसत्त्वाभिजन प्रिययुद्ध मम प्रिय
माम् अनाथां विहायैकां गतस् त्वम् असि मानद

शूराय न प्रदातव्या कन्या खलु विपश्चिता
शूरभार्यां हतां पश्य सद्यो मां विधवां कृताम्

अवभग्नश् च मे मानो भग्ना मे शाश्वती गतिः
अगाधे च निमग्नास्मि विपुले शोकसागरे

अश्मसारमयं नूनम् इदं मे हृदयं दृढम्
भर्तारं निहतं दृष्ट्वा यन् नाद्य शतधा गतम्

सुहृच् चैव हि भर्ता च प्रकृत्या च मम प्रियः
आहवे च पराक्रान्तः शूरः पञ्चत्वम् आगतः

पतिहीना तु या नारी कामं भवतु पुत्रिणी
धनधान्यैः सुपूर्णापि विधवेत्य् उच्यते बुधैः

स्वगात्रप्रभवे वीर शेषे रुधिरमण्डले
कृमिरागपरिस्तोमे त्वम् एवं शयने यथा

रेणुशोणितसंवीतं गात्रं तव समन्ततः
परिरब्धुं न शक्नोमि भुजाभ्यां प्लवगर्षभ

कृतकृत्यो ऽद्य सुग्रीवो वैरे ऽस्मिन्न् अतिदारुणे
यस्य रामविमुक्तेन हृतम् एकेषुणा भयम्

शरेण हृदि लग्नेन गात्रसंस्पर्शने तव
वार्यामि त्वां निरीक्षन्ती त्वयि पञ्चत्वम् आगते

उद्बबर्ह शरं नीलस् तस्य गात्रगतं तदा
गिरिगह्वरसंलीनं दीप्तम् आशीविषं यथा

तस्य निष्कृष्यमाणस्य बाणस्य च बभौ द्युतिः
अस्तमस्तकसंरुद्धो रश्मिर् दिनकराद् इव

पेतुः क्षतजधारास् तु व्रणेभ्यस् तस्य सर्वशः
ताम्रगैरिकसंपृक्ता धारा इव धराधरात्

अवकीर्णं विमार्जन्ती भर्तारं रणरेणुना
अस्रैर् नयनजैः शूरं सिषेचास्त्रसमाहतम्

रुधिरोक्षितसर्वाङ्गं दृष्ट्वा विनिहतं पतिम्
उवाच तारा पिङ्गाक्षं पुत्रम् अङ्गदम् अङ्गना

अवस्थां पश्चिमां पश्य पितुः पुत्र सुदारुणाम्
संप्रसक्तस्य वैरस्य गतो ऽन्तः पापकर्मणा

बालसूर्योदयतनुं प्रयान्तं यमसादनम्
अभिवादय राजानं पितरं पुत्र मानदम्

एवम् उक्तः समुत्थाय जग्राह चरणौ पितुः
भुजाभ्यां पीनवृताभ्याम् अङ्गदो ऽहम् इति ब्रुवन्

अभिवादयमानं त्वाम् अङ्गदं त्वं यथापुरा
दीर्घायुर् भव पुत्रेति किमर्थं नाभिभाषसे

अहं पुत्रसहाया त्वाम् उपासे गतचेतनम्
सिंहेन निहतं सद्यो गौः सवत्सेव गोवृषम्

इष्ट्वा संग्रामयज्ञेन नानाप्रहरणाम्भसा
अस्मिन्न् अवभृथे स्नातः कथं पत्न्या मया विना

या दत्ता देवराजेन तव तुष्टेन संयुगे
शातकुम्भमयीं मालां तां ते पश्यामि नेह किम्

राजश्रीर् न जहाति त्वां गतासुम् अपि मानद
सूर्यस्यावर्तमानस्य शैलराजम् इव प्रभा

न मे वचः पथ्यम् इदं त्वया कृतं न चास्मि शक्ता हि निवारणे तव
हता सपुत्रास्मि हतेन संयुगे सह त्वया श्रीर् विजहाति माम् इह