રામાયણ · અધ્યાય 4.023

તતઃ સમુપજિઘ્રન્તી કપિરાજસ્ય તન્મુખમ્
પતિં લોકાચ્ ચ્યુતં તારા મૃતં વચનમ્ અબ્રવીત્

શેષે ત્વં વિષમે દુઃખમ્ અકૃત્વા વચનં મમ
ઉપલોપચિતે વીર સુદુઃખે વસુધાતલે

મત્તઃ પ્રિયતરા નૂનં વાનરેન્દ્ર મહી તવ
શેષે હિ તાં પરિષ્વજ્ય માં ચ ન પ્રતિભાષસે

સુગ્રીવ એવ વિક્રાન્તો વીર સાહસિક પ્રિય
ઋક્ષવાનરમુખ્યાસ્ ત્વાં બલિનં પર્યુપાસતે

એષાં વિલપિતં કૃચ્છ્રમ્ અઙ્ગદસ્ય ચ શોચતઃ
મમ ચેમાં ગિરં શ્રુત્વા કિં ત્વં ન પ્રતિબુધ્યસે

ઇદં તચ્ છૂરશયનં યત્ર શેષે હતો યુધિ
શાયિતા નિહતા યત્ર ત્વયૈવ રિપવઃ પુરા

વિશુદ્ધસત્ત્વાભિજન પ્રિયયુદ્ધ મમ પ્રિય
મામ્ અનાથાં વિહાયૈકાં ગતસ્ ત્વમ્ અસિ માનદ

શૂરાય ન પ્રદાતવ્યા કન્યા ખલુ વિપશ્ચિતા
શૂરભાર્યાં હતાં પશ્ય સદ્યો માં વિધવાં કૃતામ્

અવભગ્નશ્ ચ મે માનો ભગ્ના મે શાશ્વતી ગતિઃ
અગાધે ચ નિમગ્નાસ્મિ વિપુલે શોકસાગરે

અશ્મસારમયં નૂનમ્ ઇદં મે હૃદયં દૃઢમ્
ભર્તારં નિહતં દૃષ્ટ્વા યન્ નાદ્ય શતધા ગતમ્

સુહૃચ્ ચૈવ હિ ભર્તા ચ પ્રકૃત્યા ચ મમ પ્રિયઃ
આહવે ચ પરાક્રાન્તઃ શૂરઃ પઞ્ચત્વમ્ આગતઃ

પતિહીના તુ યા નારી કામં ભવતુ પુત્રિણી
ધનધાન્યૈઃ સુપૂર્ણાપિ વિધવેત્ય્ ઉચ્યતે બુધૈઃ

સ્વગાત્રપ્રભવે વીર શેષે રુધિરમણ્ડલે
કૃમિરાગપરિસ્તોમે ત્વમ્ એવં શયને યથા

રેણુશોણિતસંવીતં ગાત્રં તવ સમન્તતઃ
પરિરબ્ધું ન શક્નોમિ ભુજાભ્યાં પ્લવગર્ષભ

કૃતકૃત્યો ઽદ્ય સુગ્રીવો વૈરે ઽસ્મિન્ન્ અતિદારુણે
યસ્ય રામવિમુક્તેન હૃતમ્ એકેષુણા ભયમ્

શરેણ હૃદિ લગ્નેન ગાત્રસંસ્પર્શને તવ
વાર્યામિ ત્વાં નિરીક્ષન્તી ત્વયિ પઞ્ચત્વમ્ આગતે

ઉદ્બબર્હ શરં નીલસ્ તસ્ય ગાત્રગતં તદા
ગિરિગહ્વરસંલીનં દીપ્તમ્ આશીવિષં યથા

તસ્ય નિષ્કૃષ્યમાણસ્ય બાણસ્ય ચ બભૌ દ્યુતિઃ
અસ્તમસ્તકસંરુદ્ધો રશ્મિર્ દિનકરાદ્ ઇવ

પેતુઃ ક્ષતજધારાસ્ તુ વ્રણેભ્યસ્ તસ્ય સર્વશઃ
તામ્રગૈરિકસંપૃક્તા ધારા ઇવ ધરાધરાત્

અવકીર્ણં વિમાર્જન્તી ભર્તારં રણરેણુના
અસ્રૈર્ નયનજૈઃ શૂરં સિષેચાસ્ત્રસમાહતમ્

રુધિરોક્ષિતસર્વાઙ્ગં દૃષ્ટ્વા વિનિહતં પતિમ્
ઉવાચ તારા પિઙ્ગાક્ષં પુત્રમ્ અઙ્ગદમ્ અઙ્ગના

અવસ્થાં પશ્ચિમાં પશ્ય પિતુઃ પુત્ર સુદારુણામ્
સંપ્રસક્તસ્ય વૈરસ્ય ગતો ઽન્તઃ પાપકર્મણા

બાલસૂર્યોદયતનું પ્રયાન્તં યમસાદનમ્
અભિવાદય રાજાનં પિતરં પુત્ર માનદમ્

એવમ્ ઉક્તઃ સમુત્થાય જગ્રાહ ચરણૌ પિતુઃ
ભુજાભ્યાં પીનવૃતાભ્યામ્ અઙ્ગદો ઽહમ્ ઇતિ બ્રુવન્

અભિવાદયમાનં ત્વામ્ અઙ્ગદં ત્વં યથાપુરા
દીર્ઘાયુર્ ભવ પુત્રેતિ કિમર્થં નાભિભાષસે

અહં પુત્રસહાયા ત્વામ્ ઉપાસે ગતચેતનમ્
સિંહેન નિહતં સદ્યો ગૌઃ સવત્સેવ ગોવૃષમ્

ઇષ્ટ્વા સંગ્રામયજ્ઞેન નાનાપ્રહરણામ્ભસા
અસ્મિન્ન્ અવભૃથે સ્નાતઃ કથં પત્ન્યા મયા વિના

યા દત્તા દેવરાજેન તવ તુષ્ટેન સંયુગે
શાતકુમ્ભમયીં માલાં તાં તે પશ્યામિ નેહ કિમ્

રાજશ્રીર્ ન જહાતિ ત્વાં ગતાસુમ્ અપિ માનદ
સૂર્યસ્યાવર્તમાનસ્ય શૈલરાજમ્ ઇવ પ્રભા

ન મે વચઃ પથ્યમ્ ઇદં ત્વયા કૃતં ન ચાસ્મિ શક્તા હિ નિવારણે તવ
હતા સપુત્રાસ્મિ હતેન સંયુગે સહ ત્વયા શ્રીર્ વિજહાતિ મામ્ ઇહ