रामायण · अध्याय 4.022

वीक्षमाणस् तु मन्दासुः सर्वतो मन्दम् उच्छ्वसन्
आदाव् एव तु सुग्रीवं ददर्श त्व् आत्मजाग्रतः

तं प्राप्तविजयं वाली सुग्रीवं प्लवगेश्वरम्
आभाष्य व्यक्तया वाचा सस्नेहम् इदम् अब्रवीत्

सुग्रीवदोषेण न मां गन्तुम् अर्हसि किल्बिषात्
कृष्यमाणं भविष्येण बुद्धिमोहेन मां बलात्

युगपद्विहितं तात न मन्ये सुखम् आवयोः
सौहार्दं भ्रातृयुक्तं हि तद् इदं जातम् अन्यथा

प्रतिपद्य त्वम् अद्यैव राज्यम् एषां वनौकसाम्
माम् अप्य् अद्यैव गच्छन्तं विद्धि वैवस्वतक्षयम्

जीवितं च हि राज्यं च श्रियं च विपुलाम् इमाम्
प्रजहाम्य् एष वै तूर्णं महच् चागर्हितं यशः

अस्यां त्व् अहम् अवस्थायां वीर वक्ष्यामि यद् वचः
यद्य् अप्य् असुकरं राजन् कर्तुम् एव तद् अर्हसि

सुखार्हं सुखसंवृद्धं बालम् एनम् अबालिशम्
बाष्पपूर्णमुखं पश्य भूमौ पतितम् अङ्गदम्

मम प्राणैः प्रियतरं पुत्रं पुत्रम् इवौरसं
मया हीनम् अहीनार्थं सर्वतः परिपालय

त्वम् अप्य् अस्य हि दाता च परित्राता च सर्वतः
भयेष्व् अभयदश् चैव यथाहं प्लवगेश्वर

एष तारात्मजः श्रीमांस् त्वया तुल्यपराक्रमः
रक्षसां तु वधे तेषाम् अग्रतस् ते भविष्यति

अनुरूपाणि कर्माणि विक्रम्य बलवान् रणे
करिष्यत्य् एष तारेयस् तरस्वी तरुणो ऽङ्गदः

सुषेणदुहिता चेयम् अर्थसूक्ष्मविनिश्चये
औत्पातिके च विविधे सर्वतः परिनिष्ठिता

यद् एषा साध्व् इति ब्रूयात् कार्यं तन् मुक्तसंशयम्
न हि तारामतं किं चिद् अन्यथा परिवर्तते

राघवस्य च ते कार्यं कर्तव्यम् अविशङ्कया
स्याद् अधर्मो ह्य् अकरणे त्वां च हिंस्याद् विमानितः

इमां च मालाम् आधत्स्व दिव्यां सुग्रीवकाञ्चनीम्
उदारा श्रीः स्थिता ह्य् अस्यां संप्रजह्यान् मृते मयि

इत्य् एवम् उक्तः सुग्रीवो वालिना भ्रातृसौहृदात्
हर्षं त्यक्त्वा पुनर् दीनो ग्रहग्रस्त इवोडुराट्

तद् वालिवचनाच् छान्तः कुर्वन् युक्तम् अतन्द्रितः
जग्राह सो ऽभ्यनुज्ञातो मालां तां चैव काञ्चनीम्

तां मालां काञ्चनीं दत्त्वा वाली दृष्ट्वात्मजं स्थितम्
संसिद्धः प्रेत्य भावाय स्नेहाद् अङ्गदम् अब्रवीत्

देशकालौ भजस्वाद्य क्षममाणः प्रियाप्रिये
सुखदुःखसहः काले सुग्रीववशगो भव

यथा हि त्वं महाबाहो लालितः सततं मया
न तथा वर्तमानं त्वां सुग्रीवो बहु मंस्यते

मास्यामित्रैर् गतं गच्छेर् मा शत्रुभिर् अरिंदम
भर्तुर् अर्थपरो दान्तः सुग्रीववशगो भव

न चातिप्रणयः कार्यः कर्तव्यो ऽप्रणयश् च ते
उभयं हि महादोषं तस्माद् अन्तरदृग् भव

इत्य् उक्त्वाथ विवृत्ताक्षः शरसंपीडितो भृशम्
विवृतैर् दशनैर् भीमैर् बभूवोत्क्रान्तजीवितः

हते तु वीरे प्लवगाधिपे तदा प्लवंगमास् तत्र न शर्म लेभिरे
वनेचराः सिंहयुते महावने यथा हि गावो निहते गवां पतौ

ततस् तु तारा व्यसनार्णव प्लुता मृतस्या भर्तुर् वदनं समीक्ष्य सा
जगाम भूमिं परिरभ्य वालिनं महाद्रुमं छिन्नम् इवाश्रिता लता