रामायण (दक्षिणी पाठ) · अध्याय 2.90

रामायण, अयोध्याकाण्ड, 90
तथा तत्रासतस् तस्य भरतस्योपयायिनः ।
सैन्यरेणुश् च शब्दश् च प्रादुरास्तां नभःस्पृशौ

एतस्मिन्न् अन्तरे त्रस्ताः शब्देन महता ततः ।
अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथा दुद्रुवुर् दिशः

स तं सैन्यसमुद्भूतं शब्दं शुश्रव राघवः ।
तांश् च विप्रद्रुतान् सर्वान् यूथपान् अन्ववैक्षत

तांश् च विद्रवतो दृष्ट्वा तं च श्रुत्वा स निःस्वनम् ।
उवाच रामः सौमित्रिं लक्ष्मणं दीप्ततेजसम्

हन्त लक्ष्मण पश्येह सुमित्रा सुप्रजास् त्वया ।
भीमस्तनितगम्भीरस् तुमुलः श्रूयते स्वनः

राजा वा राजमात्रो वा मृगयाम् अटते वने ।
अन्यद् वा श्वापदं किंचित् सौमित्रे ज्ञातुम् अर्हसि ।
सर्वम् एतद् यथातत्त्वम् अचिराज् ज्ञातुम् अर्हसि ॥ रम्स्_2,90.6* ॥
स लक्ष्मणः संत्वरितः सालम् आरुह्य पुष्पितम् ।
प्रेक्षमाणो दिशः सर्वाः पूर्वां दिशम् अवैक्षत

उदङ्मुखः प्रेक्षमाणो ददर्श महतीं चमूम् ।
रथाश्वगजसम्बाधां यत्तैर् युक्तां पदातिभिः

ताम् अश्वगजसम्पूर्णां रथध्वजविभूषिताम् ।
शशंस सेनां रामाय वचनं चेदम् अब्रवीत्

अग्निं संशमयत्व् आर्यः सीता च भजतां गुहाम् ।
सज्यं कुरुष्व चापं च शरांश् च कवचं तथा

तं रामः पुरुषव्याघ्रो लक्ष्मणं प्रत्युवाच ह ।
अङ्गावेक्षस्व सौमित्रे कस्यैतां मन्यसे चमूम्

एवम् उक्तस् तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यम् अब्रवीत् ।
दिधक्षन्न् इव तां सेनां रुषितः पावको यथा

सम्पन्नं राज्यम् इच्छंस् तु व्यक्तं प्राप्याभिषेचनम् ।
आवां हन्तुं समभ्येति कैकेय्या भरतः सुतः

एष वै सुमहाञ् श्रीमान् विटपी संप्रकाशते ।
विराजत्य् उद्गतस्कन्धः कोविदारध्वजो रथे

भजन्त्य् एते यथाकामम् अश्वान् आरुह्य शीघ्रगान् ।
एते भ्राजन्ति संहृष्टा गजान् आरुह्य सादिनः

गृहीतधनुषौ चावां गिरिं वीर श्रयावहे ।
अपि नौ वशम् आगच्छेत् कोविदारध्वजो रणे

अपि द्रक्ष्यामि भरतं यत्कृते व्यसनं महत् ।
त्वया राघव सम्प्राप्तं सीतया च मया तथा

यन्निमित्तं भवान् राज्याच् च्युतो राघव शाश्वतात् ।
सम्प्राप्तो ऽयम् अरिर् वीर भरतो वध्य एव मे

भरतस्य वधे दोषं नाहं पश्यामि राघव ।
पूर्वापकारिणां त्यागे न ह्य् अधर्मो विधीयते ।
एतस्मिन् निहते कृत्स्नाम् अनुशाधि वसुंधराम् ॥ रम्स्_2,90.19* ॥
अद्य पुत्रं हतं संख्ये कैकेयी राज्यकामुका ।
मया पश्येत् सुदुःखार्ता हस्तिभग्नम् इव द्रुमम्

कैकेयीं च वधिष्यामि सानुबन्धां सबान्धवाम् ।
कलुषेणाद्य महता मेदिनी परिमुच्यताम्

अद्येमं संयतं क्रोधम् असत्कारं च मानद ।
मोक्ष्यामि शत्रुसैन्येषु कक्षेष्व् इव हुताशनम्

अद्यैतच् चित्रकूटस्य काननं निशितैः शरैः ।
भिन्दञ् शत्रुशरीराणि करिष्ये शोणितोक्षितम्

शरैर् निर्भिन्नहृदयान् कुञ्जरांस् तुरगांस् तथा ।
श्वापदाः परिकर्षन्तु नरांश् च निहतान् मया

शराणां धनुषश् चाहम् अनृणो ऽस्मि महावने ।
ससैन्यं भरतं हत्वा भविष्यामि न संशयः