રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.90

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 90
તથા તત્રાસતસ્ તસ્ય ભરતસ્યોપયાયિનઃ ।
સૈન્યરેણુશ્ ચ શબ્દશ્ ચ પ્રાદુરાસ્તાં નભઃસ્પૃશૌ

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ત્રસ્તાઃ શબ્દેન મહતા તતઃ ।
અર્દિતા યૂથપા મત્તાઃ સયૂથા દુદ્રુવુર્ દિશઃ

સ તં સૈન્યસમુદ્ભૂતં શબ્દં શુશ્રવ રાઘવઃ ।
તાંશ્ ચ વિપ્રદ્રુતાન્ સર્વાન્ યૂથપાન્ અન્વવૈક્ષત

તાંશ્ ચ વિદ્રવતો દૃષ્ટ્વા તં ચ શ્રુત્વા સ નિઃસ્વનમ્ ।
ઉવાચ રામઃ સૌમિત્રિં લક્ષ્મણં દીપ્તતેજસમ્

હન્ત લક્ષ્મણ પશ્યેહ સુમિત્રા સુપ્રજાસ્ ત્વયા ।
ભીમસ્તનિતગમ્ભીરસ્ તુમુલઃ શ્રૂયતે સ્વનઃ

રાજા વા રાજમાત્રો વા મૃગયામ્ અટતે વને ।
અન્યદ્ વા શ્વાપદં કિંચિત્ સૌમિત્રે જ્ઞાતુમ્ અર્હસિ ।
સર્વમ્ એતદ્ યથાતત્ત્વમ્ અચિરાજ્ જ્ઞાતુમ્ અર્હસિ ॥ રમ્સ્_2,90.6* ॥
સ લક્ષ્મણઃ સંત્વરિતઃ સાલમ્ આરુહ્ય પુષ્પિતમ્ ।
પ્રેક્ષમાણો દિશઃ સર્વાઃ પૂર્વાં દિશમ્ અવૈક્ષત

ઉદઙ્મુખઃ પ્રેક્ષમાણો દદર્શ મહતીં ચમૂમ્ ।
રથાશ્વગજસમ્બાધાં યત્તૈર્ યુક્તાં પદાતિભિઃ

તામ્ અશ્વગજસમ્પૂર્ણાં રથધ્વજવિભૂષિતામ્ ।
શશંસ સેનાં રામાય વચનં ચેદમ્ અબ્રવીત્

અગ્નિં સંશમયત્વ્ આર્યઃ સીતા ચ ભજતાં ગુહામ્ ।
સજ્યં કુરુષ્વ ચાપં ચ શરાંશ્ ચ કવચં તથા

તં રામઃ પુરુષવ્યાઘ્રો લક્ષ્મણં પ્રત્યુવાચ હ ।
અઙ્ગાવેક્ષસ્વ સૌમિત્રે કસ્યૈતાં મન્યસે ચમૂમ્

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ રામેણ લક્ષ્મણો વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ।
દિધક્ષન્ન્ ઇવ તાં સેનાં રુષિતઃ પાવકો યથા

સમ્પન્નં રાજ્યમ્ ઇચ્છંસ્ તુ વ્યક્તં પ્રાપ્યાભિષેચનમ્ ।
આવાં હન્તું સમભ્યેતિ કૈકેય્યા ભરતઃ સુતઃ

એષ વૈ સુમહાઞ્ શ્રીમાન્ વિટપી સંપ્રકાશતે ।
વિરાજત્ય્ ઉદ્ગતસ્કન્ધઃ કોવિદારધ્વજો રથે

ભજન્ત્ય્ એતે યથાકામમ્ અશ્વાન્ આરુહ્ય શીઘ્રગાન્ ।
એતે ભ્રાજન્તિ સંહૃષ્ટા ગજાન્ આરુહ્ય સાદિનઃ

ગૃહીતધનુષૌ ચાવાં ગિરિં વીર શ્રયાવહે ।
અપિ નૌ વશમ્ આગચ્છેત્ કોવિદારધ્વજો રણે

અપિ દ્રક્ષ્યામિ ભરતં યત્કૃતે વ્યસનં મહત્ ।
ત્વયા રાઘવ સમ્પ્રાપ્તં સીતયા ચ મયા તથા

યન્નિમિત્તં ભવાન્ રાજ્યાચ્ ચ્યુતો રાઘવ શાશ્વતાત્ ।
સમ્પ્રાપ્તો ઽયમ્ અરિર્ વીર ભરતો વધ્ય એવ મે

ભરતસ્ય વધે દોષં નાહં પશ્યામિ રાઘવ ।
પૂર્વાપકારિણાં ત્યાગે ન હ્ય્ અધર્મો વિધીયતે ।
એતસ્મિન્ નિહતે કૃત્સ્નામ્ અનુશાધિ વસુંધરામ્ ॥ રમ્સ્_2,90.19* ॥
અદ્ય પુત્રં હતં સંખ્યે કૈકેયી રાજ્યકામુકા ।
મયા પશ્યેત્ સુદુઃખાર્તા હસ્તિભગ્નમ્ ઇવ દ્રુમમ્

કૈકેયીં ચ વધિષ્યામિ સાનુબન્ધાં સબાન્ધવામ્ ।
કલુષેણાદ્ય મહતા મેદિની પરિમુચ્યતામ્

અદ્યેમં સંયતં ક્રોધમ્ અસત્કારં ચ માનદ ।
મોક્ષ્યામિ શત્રુસૈન્યેષુ કક્ષેષ્વ્ ઇવ હુતાશનમ્

અદ્યૈતચ્ ચિત્રકૂટસ્ય કાનનં નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
ભિન્દઞ્ શત્રુશરીરાણિ કરિષ્યે શોણિતોક્ષિતમ્

શરૈર્ નિર્ભિન્નહૃદયાન્ કુઞ્જરાંસ્ તુરગાંસ્ તથા ।
શ્વાપદાઃ પરિકર્ષન્તુ નરાંશ્ ચ નિહતાન્ મયા

શરાણાં ધનુષશ્ ચાહમ્ અનૃણો ઽસ્મિ મહાવને ।
સસૈન્યં ભરતં હત્વા ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ