रामायण (दक्षिणी पाठ) · अध्याय 2.5

रामायण, अयोध्याकाण्ड, 5
संदिश्य रामं नृपतिः श्वोभाविन्य् अभिषेचने ।
पुरोहितं समाहूय वसिष्ठम् इदम् अब्रवीत्

गच्छोपवासं काकुत्स्थं कारयाद्य तपोधन ।
श्रीयशोराज्यलाभाय वध्वा सह यतव्रतम्

तथेति च स राजानम् उक्त्वा वेदविदां वरः ।
स्वयं वसिष्ठो भगवान् ययौ रामनिवेशनम्

स रामभवनं प्राप्य पाण्डुराभ्रघनप्रभम् ।
तिस्रः कक्ष्या रथेनैव विवेश मुनिसत्तमः

तम् आगतम् ऋषिं रामस् त्वरन्न् इव ससंभ्रमः ।
मानयिष्यन् स मानार्हं निश्चक्राम निवेशनात्

अभ्येत्य त्वरमाणश् च रथाभ्याशं मनीषिणः ।
ततो ऽवतारयामास परिगृह्य रथात् स्वयम्

स चैनं प्रश्रितं दृष्ट्वा सम्भाष्याभिप्रसाद्य च ।
प्रियार्हं हर्षयन् रामम् इत्य् उवाच पुरोहितः

प्रसन्नस् ते पिता राम यौवराज्यम् अवाप्स्यसि ।
उपवासं भवान् अद्य करोतु सह सीतया

प्रातस् त्वाम् अभिषेक्ता हि यौवराज्ये नराधिपः ।
पिता दशरथः प्रीत्या ययातिं नहुषो यथा

इत्य् उक्त्वा स तदा रामम् उपवासं यतव्रतम् ।
मन्त्रवत् कारयामास वैदेह्या सहितं मुनिः

ततो यथावद् रामेण स राज्ञो गुरुर् अर्चितः ।
अभ्यनुज्ञाप्य काकुत्स्थं ययौ रामनिवेशनात्

सुहृद्भिस् तत्र रामो ऽपि तान् अनुज्ञाप्य सर्वशः ।
सभाजितो विवेशाथ तान् अनुज्ञाप्य सर्वशः

हृष्टनारीनरयुतं रामवेश्म तदा बभौ ।
यथा मत्तद्विजगणं प्रफुल्लनलिनं सरः

स राजभवनप्रख्यात् तस्माद् रामनिवेशनात् ।
निर्गत्य ददृशे मार्गं वसिष्ठो जनसंवृतम्

वृन्दवृन्दैर् अयोध्यायां राजमार्गाः समन्ततः ।
बभूवुर् अभिसंबाधाः कुतूहलजनैर् वृताः

जनवृन्दोर्मिसंघर्षहर्षस्वनवतस् तदा ।
बभूव राजमार्गस्य सागरस्येव निस्वनः

सिक्तसंमृष्टरथ्या हि तद् अहर् वनमालिनी ।
आसीद् अयोध्या नगरी समुच्छ्रितगृहध्वजा

तदा ह्य् अयोध्यानिलयः सस्त्रीबालाबलो जनः ।
रामाभिषेकम् आकाङ्क्षन्न् आकाङ्क्षन्न् उदयं रवेः

प्रजालंकारभूतं च जनस्यानन्दवर्धनम् ।
उत्सुको ऽभूज् जनो द्रष्टुं तम् अयोध्यामहोत्सवम्

एवं तं जनसम्बाधं राजमार्गं पुरोहितः ।
व्यूहन्न् इव जनौघं तं शनै राजकुलं ययौ

सिताभ्रशिखरप्रख्यं प्रासादम् अधिरुह्य सः ।
समियाय नरेन्द्रेण शक्रेणेव बृहस्पतिः

तम् आगतम् अभिप्रेक्ष्य हित्वा राजासनं नृपः ।
पप्रच्छ स च तस्मै तत् कृतम् इत्य् अभ्यवेदयत्

गुरुणा त्व् अभ्यनुज्ञातो मनुजौघं विसृज्य तम् ।
विवेशान्तःपुरं राजा सिंहो गिरिगुहाम् इव

तद् अग्र्यवेषप्रमदाजनाकुलं महेन्द्रवेश्मप्रतिमं निवेशनम् ।
विदीपयंश् चारु विवेश पार्थिवः शशीव तारागणसंकुलं नभः