रामायण (दक्षिणी पाठ) · अध्याय 2.44

रामायण, अयोध्याकाण्ड, 44
विशालान् कोसलान् रम्यान् यात्वा लक्ष्मणपूर्वजः ।
आससाद महाबाहुः शृङ्गवेरपुरं प्रति

तत्र त्रिपथगां दिव्यां शिवतोयाम् अशैवलाम् ।
ददर्श राघवो गङ्गां पुण्याम् ऋषिनिषेविताम्

हंससारससंघुष्टां चक्रवाकोपकूजिताम् ।
शिशुमारैश् च नक्रैश् च भुजंगैश् च निषेविताम्

ताम् ऊर्मिकलिलावर्ताम् अन्ववेक्ष्य महारथः ।
सुमन्त्रम् अब्रवीत् सूतम् इहैवाद्य वसामहे

अविदूराद् अयं नद्या बहुपुष्पप्रवालवान् ।
सुमहान् इङ्गुदीवृक्षो वसामो ऽत्रैव सारथे

लक्षणश् च सुमन्त्रश् च बाढम् इत्य् एव राघवम् ।
उक्त्वा तम् इङ्गुदीवृक्षं तदोपययतुर् हयैः

रामो ऽभियाय तं रम्यं वृक्षम् इक्ष्वाकुनन्दनः ।
रथाद् अवातरत् तस्मात् सभार्यः सहलक्ष्मणः

सुमन्त्रो ऽप्य् अवतीर्यैव मोचयित्वा हयोत्तमान् ।
वृक्षमूलगतं रामम् उपतस्थे कृताञ्जलिः

तत्र राजा गुहो नाम रामस्यात्मसमः सखा ।
निषादजात्यो बलवान् स्थपतिश् चेति विश्रुतः

स श्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं रामं विषयम् आगतम् ।
वृद्धैः परिवृतो ऽमात्यैर् ज्ञातिभिश् चाप्य् उपागतः

ततो निषादाधिपतिं दृष्ट्वा दूराद् अवस्थितम् ।
सह सौमित्रिणा रामः समागच्छद् गुहेन सः

तम् आर्तः सम्परिष्वज्य गुहो राघवम् अब्रवीत् ।
यथायोध्या तथेदं ते राम किं करवाणि ते

ततो गुणवदन्नाद्यम् उपादाय पृथग्विधम् ।
अर्घ्यं चोपानयत् क्षिप्रं वाक्यं चेदम् उवाच ह

स्वागतं ते महाबाहो तवेयम् अखिला मही ।
वयं प्रेष्या भवान् भर्ता साधु राज्यं प्रशाधि नः

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यं चेदम् उपस्थितम् ।
शयनानि च मुख्यानि वाजिनां खादनं च ते

गुहम् एव ब्रुवाणं तं राघवः प्रत्युवाच ह ।
अर्चिताश् चैव हृष्टाश् च भवता सर्वथा वयम्

पद्भ्याम् अभिगमाच् चैव स्नेहसंदर्शनेन च ।
भुजाभ्यां साधुवृत्ताभ्यां पीडयन् वाक्यम् अब्रवीत्

दिष्ट्या त्वां गुह पश्यामि अरोगं सह बान्धवैः ।
अपि ते कुशलं राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च

यत् त्व् इदं भवता किंचित् प्रीत्या समुपकल्पितम् ।
सर्वं तद् अनुजानामि न हि वर्ते प्रतिग्रहे

कुशचीराजिनधरं फलमूलाशनं च माम् ।
विद्धि प्रणिहितं धर्मे तापसं वनगोचरम्

अश्वानां खादनेनाहम् अर्थी नान्येन केनचित् ।
एतावतात्रभवता भविष्यामि सुपूजितः

एते हि दयिता राज्ञः पितुर् दशरथस्य मे ।
एतैः सुविहितैर् अश्वैर् भविष्याम्य् अहम् अर्चितः

अश्वानां प्रतिपानं च खादनं चैव सो ऽन्वशात् ।
गुहस् तत्रैव पुरुषांस् त्वरितं दीयताम् इति

ततश् चीरोत्तरासङ्गः संध्याम् अन्वास्य पश्चिमाम् ।
जलम् एवाददे भोज्यं लक्ष्मणेनाहृतं स्वयम्

तस्य भूमौ शयानस्य पादौ प्रक्षाल्य लक्ष्मणः ।
सभार्यस्य ततो ऽभ्येत्य तस्थौ वृक्षम् उपाश्रितः

गुहो ऽपि सह सूतेन सौमित्रिम् अनुभाषयन् ।
अन्वजाग्रत् ततो रामम् अप्रमत्तो धनुर्धरः

तथा शयानस्य ततो ऽस्य धीमतो यशस्विनो दाशरथेर् महात्मनः ।
अदृष्टदुःखस्य सुखोचितस्य सा तदा व्यतीयाय चिरेण शर्वरी