રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.44

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 44
વિશાલાન્ કોસલાન્ રમ્યાન્ યાત્વા લક્ષ્મણપૂર્વજઃ ।
આસસાદ મહાબાહુઃ શૃઙ્ગવેરપુરં પ્રતિ

તત્ર ત્રિપથગાં દિવ્યાં શિવતોયામ્ અશૈવલામ્ ।
દદર્શ રાઘવો ગઙ્ગાં પુણ્યામ્ ઋષિનિષેવિતામ્

હંસસારસસંઘુષ્ટાં ચક્રવાકોપકૂજિતામ્ ।
શિશુમારૈશ્ ચ નક્રૈશ્ ચ ભુજંગૈશ્ ચ નિષેવિતામ્

તામ્ ઊર્મિકલિલાવર્તામ્ અન્વવેક્ષ્ય મહારથઃ ।
સુમન્ત્રમ્ અબ્રવીત્ સૂતમ્ ઇહૈવાદ્ય વસામહે

અવિદૂરાદ્ અયં નદ્યા બહુપુષ્પપ્રવાલવાન્ ।
સુમહાન્ ઇઙ્ગુદીવૃક્ષો વસામો ઽત્રૈવ સારથે

લક્ષણશ્ ચ સુમન્ત્રશ્ ચ બાઢમ્ ઇત્ય્ એવ રાઘવમ્ ।
ઉક્ત્વા તમ્ ઇઙ્ગુદીવૃક્ષં તદોપયયતુર્ હયૈઃ

રામો ઽભિયાય તં રમ્યં વૃક્ષમ્ ઇક્ષ્વાકુનન્દનઃ ।
રથાદ્ અવાતરત્ તસ્માત્ સભાર્યઃ સહલક્ષ્મણઃ

સુમન્ત્રો ઽપ્ય્ અવતીર્યૈવ મોચયિત્વા હયોત્તમાન્ ।
વૃક્ષમૂલગતં રામમ્ ઉપતસ્થે કૃતાઞ્જલિઃ

તત્ર રાજા ગુહો નામ રામસ્યાત્મસમઃ સખા ।
નિષાદજાત્યો બલવાન્ સ્થપતિશ્ ચેતિ વિશ્રુતઃ

સ શ્રુત્વા પુરુષવ્યાઘ્રં રામં વિષયમ્ આગતમ્ ।
વૃદ્ધૈઃ પરિવૃતો ઽમાત્યૈર્ જ્ઞાતિભિશ્ ચાપ્ય્ ઉપાગતઃ

તતો નિષાદાધિપતિં દૃષ્ટ્વા દૂરાદ્ અવસ્થિતમ્ ।
સહ સૌમિત્રિણા રામઃ સમાગચ્છદ્ ગુહેન સઃ

તમ્ આર્તઃ સમ્પરિષ્વજ્ય ગુહો રાઘવમ્ અબ્રવીત્ ।
યથાયોધ્યા તથેદં તે રામ કિં કરવાણિ તે

તતો ગુણવદન્નાદ્યમ્ ઉપાદાય પૃથગ્વિધમ્ ।
અર્ઘ્યં ચોપાનયત્ ક્ષિપ્રં વાક્યં ચેદમ્ ઉવાચ હ

સ્વાગતં તે મહાબાહો તવેયમ્ અખિલા મહી ।
વયં પ્રેષ્યા ભવાન્ ભર્તા સાધુ રાજ્યં પ્રશાધિ નઃ

ભક્ષ્યં ભોજ્યં ચ પેયં ચ લેહ્યં ચેદમ્ ઉપસ્થિતમ્ ।
શયનાનિ ચ મુખ્યાનિ વાજિનાં ખાદનં ચ તે

ગુહમ્ એવ બ્રુવાણં તં રાઘવઃ પ્રત્યુવાચ હ ।
અર્ચિતાશ્ ચૈવ હૃષ્ટાશ્ ચ ભવતા સર્વથા વયમ્

પદ્ભ્યામ્ અભિગમાચ્ ચૈવ સ્નેહસંદર્શનેન ચ ।
ભુજાભ્યાં સાધુવૃત્તાભ્યાં પીડયન્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્

દિષ્ટ્યા ત્વાં ગુહ પશ્યામિ અરોગં સહ બાન્ધવૈઃ ।
અપિ તે કુશલં રાષ્ટ્રે મિત્રેષુ ચ ધનેષુ ચ

યત્ ત્વ્ ઇદં ભવતા કિંચિત્ પ્રીત્યા સમુપકલ્પિતમ્ ।
સર્વં તદ્ અનુજાનામિ ન હિ વર્તે પ્રતિગ્રહે

કુશચીરાજિનધરં ફલમૂલાશનં ચ મામ્ ।
વિદ્ધિ પ્રણિહિતં ધર્મે તાપસં વનગોચરમ્

અશ્વાનાં ખાદનેનાહમ્ અર્થી નાન્યેન કેનચિત્ ।
એતાવતાત્રભવતા ભવિષ્યામિ સુપૂજિતઃ

એતે હિ દયિતા રાજ્ઞઃ પિતુર્ દશરથસ્ય મે ।
એતૈઃ સુવિહિતૈર્ અશ્વૈર્ ભવિષ્યામ્ય્ અહમ્ અર્ચિતઃ

અશ્વાનાં પ્રતિપાનં ચ ખાદનં ચૈવ સો ઽન્વશાત્ ।
ગુહસ્ તત્રૈવ પુરુષાંસ્ ત્વરિતં દીયતામ્ ઇતિ

તતશ્ ચીરોત્તરાસઙ્ગઃ સંધ્યામ્ અન્વાસ્ય પશ્ચિમામ્ ।
જલમ્ એવાદદે ભોજ્યં લક્ષ્મણેનાહૃતં સ્વયમ્

તસ્ય ભૂમૌ શયાનસ્ય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય લક્ષ્મણઃ ।
સભાર્યસ્ય તતો ઽભ્યેત્ય તસ્થૌ વૃક્ષમ્ ઉપાશ્રિતઃ

ગુહો ઽપિ સહ સૂતેન સૌમિત્રિમ્ અનુભાષયન્ ।
અન્વજાગ્રત્ તતો રામમ્ અપ્રમત્તો ધનુર્ધરઃ

તથા શયાનસ્ય તતો ઽસ્ય ધીમતો યશસ્વિનો દાશરથેર્ મહાત્મનઃ ।
અદૃષ્ટદુઃખસ્ય સુખોચિતસ્ય સા તદા વ્યતીયાય ચિરેણ શર્વરી