रामायण (दक्षिणी पाठ) · अध्याय 2.27

रामायण, अयोध्याकाण्ड, 27
सान्त्व्यमाना तु रामेण मैथिली जनकात्मजा ।
वनवासनिमित्ताय भर्तारम् इदम् अब्रवीत्

सा तम् उत्तमसंविग्ना सीता विपुलवक्षसम् ।
प्रणयाच् चाभिमानाच् च परिचिक्षेप राघवम्

किं त्वामन्यत वैदेहः पिता मे मिथिलाधिपः ।
राम जामातरं प्राप्य स्त्रियं पुरुषविग्रहम्

अनृतं बललोको ऽयम् अज्ञानाद् यद्धि वक्ष्यति ।
तेजो नास्ति परं रामे तपतीव दिवाकरे

किं हि कृत्वा विषण्णस् त्वं कुतो वा भयम् अस्ति ते ।
यत् परित्यक्तुकामस् त्वं माम् अनन्यपरायणाम्

द्युमत्सेनसुतं वीर सत्यवन्तम् अनुव्रताम् ।
सावित्रीम् इव मां विद्धि त्वम् आत्मवशवर्तिनीम्

न त्व् अहं मनसाप्य् अन्यं द्रष्टास्मि त्वदृते ऽनघ ।
त्वया राघव गच्छेयं यथान्या कुलपांसनी

स्वयं तु भार्यां कौमारीं चिरम् अध्युषितां सतीम् ।
शैलूष इव मां राम परेभ्यो दातुम् इच्छसि

स माम् अनादाय वनं न त्वं प्रस्थातुम् अर्हसि ।
तपो वा यदि वारण्यं स्वर्गो वा स्यात् सह त्वया

न च मे भविता तत्र कश्चित् पथि परिश्रमः ।
पृष्ठतस् तव गच्छन्त्या विहारशयनेष्व् अपि

कुशकाशशरेषीका ये च कण्टकिनो द्रुमाः ।
तूलाजिनसमस्पर्शा मार्गे मम सह त्वया

महावातसमुद्धूतं यन् माम् अवकरिष्यति ।
रजो रमण तन् मन्ये परार्ध्यम् इव चन्दनम्

शाद्वलेषु यद् आसिष्ये वनान्ते वनगोचरा ।
कुथास्तरणतल्पेषु किं स्यात् सुखतरं ततः

पत्त्रं मूलं फलं यत् त्वम् अल्पं वा यदि वा बहु ।
दास्यसि स्वयम् आहृत्य तन् मे ऽमृतरसोपमम्

न मातुर् न पितुस् तत्र स्मरिष्यामि न वेश्मनः ।
आर्तवान्य् उपभुञ्जाना पुष्पाणि च फलानि च

न च तत्र गतः किंचिद् द्रष्टुम् अर्हसि विप्रियम् ।
मत्कृते न च ते शोको न भविष्यामि दुर्भरा

यस् त्वया सह स स्वर्गो निरयो यस् त्वया विना ।
इति जानन् परां प्रीतिं गच्छ राम मया सह

अथ माम् एवम् अव्यग्रां वनं नैव नयिष्यसि ।
विषम् अद्यैव पास्यामि मा विशं द्विषतां वशम्

पश्चाद् अपि हि दुःखेन मम नैवास्ति जीवितम् ।
उज्झितायास् त्वया नाथ तदैव मरणं वरम्

इदं हि सहितुं शोकं मुहूर्तम् अपि नोत्सहे ।
किं पुनर् दशवर्षाणि त्रीणि चैकं च दुःखिता

इति सा शोकसंतप्ता विलप्य करुणं बहु ।
चुक्रोश पतिम् आयस्ता भृशम् आलिङ्ग्य सस्वरम्

सा विद्धा बहुभिर् वाक्यैर् दिग्धैर् इव गजाङ्गना ।
चिरसंनियतं बाष्पं मुमोचाग्निम् इवारणिः

तस्याः स्फटिकसंकाशं वारि संतापसम्भवम् ।
नेत्राभ्यां परिसुस्राव पङ्कजाभ्याम् इवोदकम्

तां परिष्वज्य बाहुभ्यां विसंज्ञाम् इव दुःखिताम् ।
उवाच वचनं रामः परिविश्वासयंस् तदा

न देवि तव दुःखेन स्वर्गम् अप्य् अभिरोचये ।
न हि मे ऽस्ति भयं किंचित् स्वयम्भोर् इव सर्वतः

तव सर्वम् अभिप्रायम् अविज्ञाय शुभानने ।
वासं न रोचये ऽरण्ये शक्तिमान् अपि रक्षणे

यत् सृष्टासि मया सार्धं वनवासाय मैथिलि ।
न विहातुं मया शक्या कीर्तिर् आत्मवता यथा

धर्मस् तु गजनासोरु सद्भिर् आचरितः पुरा ।
तं चाहम् अनुवर्ते ऽद्य यथा सूर्यं सुवर्चला

एष धर्मस् तु सुश्रोणि पितुर् मातुश् च वश्यता ।
अतश् चाज्ञां व्यतिक्रम्य नाहं जीवितुम् उत्सहे

स मां पिता यथा शास्ति सत्यधर्मपथे स्थितः ।
तथा वर्तितुम् इच्छामि स हि धर्मः सनातनः ।
अनुगच्छस्व मां भीरु सहधर्मचरी भव ॥ रम्स्_2,27.30* ॥
ब्राह्मणेभ्यश् च रत्नानि भिक्षुकेभ्यश् च भोजनम् ।
देहि चाशंसमानेभ्यः संत्वरस्व च माचिरम्

अनुकूलं तु सा भर्तुर् ज्ञात्वा गमनम् आत्मनः ।
क्षिप्रं प्रमुदिता देवी दातुम् एवोपचक्रमे

ततः प्रहृष्टा परिपूर्णमानसा यशस्विनी भर्तुर् अवेक्ष्य भाषितम् ।
धनानि रत्नानि च दातुम् अङ्गना प्रचक्रमे धर्मभृतां मनस्विनी