રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.27

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 27
સાન્ત્વ્યમાના તુ રામેણ મૈથિલી જનકાત્મજા ।
વનવાસનિમિત્તાય ભર્તારમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

સા તમ્ ઉત્તમસંવિગ્ના સીતા વિપુલવક્ષસમ્ ।
પ્રણયાચ્ ચાભિમાનાચ્ ચ પરિચિક્ષેપ રાઘવમ્

કિં ત્વામન્યત વૈદેહઃ પિતા મે મિથિલાધિપઃ ।
રામ જામાતરં પ્રાપ્ય સ્ત્રિયં પુરુષવિગ્રહમ્

અનૃતં બલલોકો ઽયમ્ અજ્ઞાનાદ્ યદ્ધિ વક્ષ્યતિ ।
તેજો નાસ્તિ પરં રામે તપતીવ દિવાકરે

કિં હિ કૃત્વા વિષણ્ણસ્ ત્વં કુતો વા ભયમ્ અસ્તિ તે ।
યત્ પરિત્યક્તુકામસ્ ત્વં મામ્ અનન્યપરાયણામ્

દ્યુમત્સેનસુતં વીર સત્યવન્તમ્ અનુવ્રતામ્ ।
સાવિત્રીમ્ ઇવ માં વિદ્ધિ ત્વમ્ આત્મવશવર્તિનીમ્

ન ત્વ્ અહં મનસાપ્ય્ અન્યં દ્રષ્ટાસ્મિ ત્વદૃતે ઽનઘ ।
ત્વયા રાઘવ ગચ્છેયં યથાન્યા કુલપાંસની

સ્વયં તુ ભાર્યાં કૌમારીં ચિરમ્ અધ્યુષિતાં સતીમ્ ।
શૈલૂષ ઇવ માં રામ પરેભ્યો દાતુમ્ ઇચ્છસિ

સ મામ્ અનાદાય વનં ન ત્વં પ્રસ્થાતુમ્ અર્હસિ ।
તપો વા યદિ વારણ્યં સ્વર્ગો વા સ્યાત્ સહ ત્વયા

ન ચ મે ભવિતા તત્ર કશ્ચિત્ પથિ પરિશ્રમઃ ।
પૃષ્ઠતસ્ તવ ગચ્છન્ત્યા વિહારશયનેષ્વ્ અપિ

કુશકાશશરેષીકા યે ચ કણ્ટકિનો દ્રુમાઃ ।
તૂલાજિનસમસ્પર્શા માર્ગે મમ સહ ત્વયા

મહાવાતસમુદ્ધૂતં યન્ મામ્ અવકરિષ્યતિ ।
રજો રમણ તન્ મન્યે પરાર્ધ્યમ્ ઇવ ચન્દનમ્

શાદ્વલેષુ યદ્ આસિષ્યે વનાન્તે વનગોચરા ।
કુથાસ્તરણતલ્પેષુ કિં સ્યાત્ સુખતરં તતઃ

પત્ત્રં મૂલં ફલં યત્ ત્વમ્ અલ્પં વા યદિ વા બહુ ।
દાસ્યસિ સ્વયમ્ આહૃત્ય તન્ મે ઽમૃતરસોપમમ્

ન માતુર્ ન પિતુસ્ તત્ર સ્મરિષ્યામિ ન વેશ્મનઃ ।
આર્તવાન્ય્ ઉપભુઞ્જાના પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ

ન ચ તત્ર ગતઃ કિંચિદ્ દ્રષ્ટુમ્ અર્હસિ વિપ્રિયમ્ ।
મત્કૃતે ન ચ તે શોકો ન ભવિષ્યામિ દુર્ભરા

યસ્ ત્વયા સહ સ સ્વર્ગો નિરયો યસ્ ત્વયા વિના ।
ઇતિ જાનન્ પરાં પ્રીતિં ગચ્છ રામ મયા સહ

અથ મામ્ એવમ્ અવ્યગ્રાં વનં નૈવ નયિષ્યસિ ।
વિષમ્ અદ્યૈવ પાસ્યામિ મા વિશં દ્વિષતાં વશમ્

પશ્ચાદ્ અપિ હિ દુઃખેન મમ નૈવાસ્તિ જીવિતમ્ ।
ઉજ્ઝિતાયાસ્ ત્વયા નાથ તદૈવ મરણં વરમ્

ઇદં હિ સહિતું શોકં મુહૂર્તમ્ અપિ નોત્સહે ।
કિં પુનર્ દશવર્ષાણિ ત્રીણિ ચૈકં ચ દુઃખિતા

ઇતિ સા શોકસંતપ્તા વિલપ્ય કરુણં બહુ ।
ચુક્રોશ પતિમ્ આયસ્તા ભૃશમ્ આલિઙ્ગ્ય સસ્વરમ્

સા વિદ્ધા બહુભિર્ વાક્યૈર્ દિગ્ધૈર્ ઇવ ગજાઙ્ગના ।
ચિરસંનિયતં બાષ્પં મુમોચાગ્નિમ્ ઇવારણિઃ

તસ્યાઃ સ્ફટિકસંકાશં વારિ સંતાપસમ્ભવમ્ ।
નેત્રાભ્યાં પરિસુસ્રાવ પઙ્કજાભ્યામ્ ઇવોદકમ્

તાં પરિષ્વજ્ય બાહુભ્યાં વિસંજ્ઞામ્ ઇવ દુઃખિતામ્ ।
ઉવાચ વચનં રામઃ પરિવિશ્વાસયંસ્ તદા

ન દેવિ તવ દુઃખેન સ્વર્ગમ્ અપ્ય્ અભિરોચયે ।
ન હિ મે ઽસ્તિ ભયં કિંચિત્ સ્વયમ્ભોર્ ઇવ સર્વતઃ

તવ સર્વમ્ અભિપ્રાયમ્ અવિજ્ઞાય શુભાનને ।
વાસં ન રોચયે ઽરણ્યે શક્તિમાન્ અપિ રક્ષણે

યત્ સૃષ્ટાસિ મયા સાર્ધં વનવાસાય મૈથિલિ ।
ન વિહાતું મયા શક્યા કીર્તિર્ આત્મવતા યથા

ધર્મસ્ તુ ગજનાસોરુ સદ્ભિર્ આચરિતઃ પુરા ।
તં ચાહમ્ અનુવર્તે ઽદ્ય યથા સૂર્યં સુવર્ચલા

એષ ધર્મસ્ તુ સુશ્રોણિ પિતુર્ માતુશ્ ચ વશ્યતા ।
અતશ્ ચાજ્ઞાં વ્યતિક્રમ્ય નાહં જીવિતુમ્ ઉત્સહે

સ માં પિતા યથા શાસ્તિ સત્યધર્મપથે સ્થિતઃ ।
તથા વર્તિતુમ્ ઇચ્છામિ સ હિ ધર્મઃ સનાતનઃ ।
અનુગચ્છસ્વ માં ભીરુ સહધર્મચરી ભવ ॥ રમ્સ્_2,27.30* ॥
બ્રાહ્મણેભ્યશ્ ચ રત્નાનિ ભિક્ષુકેભ્યશ્ ચ ભોજનમ્ ।
દેહિ ચાશંસમાનેભ્યઃ સંત્વરસ્વ ચ માચિરમ્

અનુકૂલં તુ સા ભર્તુર્ જ્ઞાત્વા ગમનમ્ આત્મનઃ ।
ક્ષિપ્રં પ્રમુદિતા દેવી દાતુમ્ એવોપચક્રમે

તતઃ પ્રહૃષ્ટા પરિપૂર્ણમાનસા યશસ્વિની ભર્તુર્ અવેક્ષ્ય ભાષિતમ્ ।
ધનાનિ રત્નાનિ ચ દાતુમ્ અઙ્ગના પ્રચક્રમે ધર્મભૃતાં મનસ્વિની