रामायण (दक्षिणी पाठ) · अध्याय 2.109

रामायण, अयोध्याकाण्ड, 109
राघवस् त्व् अपयातेषु तपस्विषु विचिन्तयन् ।
न तत्रारोचयद् वासं कारणैर् बहुभिस् तदा

इह मे भरतो दृष्टो मातरश् च सनागराः ।
सा च मे स्मृतिर् अन्वेति तान् नित्यम् अनुशोचतः

स्कन्धावारनिवेशेन तेन तस्य महात्मनः ।
हयहस्तिकरीषैश् च उपमर्दः कृतो भृशम्

तस्माद् अन्यत्र गच्छाम इति संचिन्त्य राघवः ।
प्रातिष्ठत स वैदेह्या लक्ष्मणेन च संगतः

सो ऽत्रेर् आश्रमम् आसाद्य तं ववन्दे महायशाः ।
तं चापि भगवान् अत्रिः पुत्रवत् प्रत्यपद्यत

स्वयम् आतिथ्यम् आदिश्य सर्वम् अस्य सुसत्कृतम् ।
सौमित्रिं च महाभागां सीतां च समसान्त्वयत्

पत्नीं च समनुप्राप्तां वृद्धाम् आमन्त्र्य सत्कृताम् ।
सान्त्वयामास धर्मज्ञः सर्वभूतहिते रतः

अनसूयां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीम् ।
प्रतिगृह्णीष्व वैदेहीम् अब्रवीद् ऋषिसत्तमः

रामाय चाचचक्षे तां तापसीं धर्मचारिणीम् ।
दश वर्षाण्य् अनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम्

यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता ।
उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश् चाप्य् अलंकृता

दशवर्षसहस्राणि यया तप्तं महत् तपः ।
अनसूयाव्रतैस् तात प्रत्यूहाश् च निबर्हिताः

देवकार्यनिमित्तं च यया संत्वरमाणया ।
दशरात्रं कृत्वा रात्रिः सेयं मातेव ते ऽनघ

ताम् इमां सर्वभूतानां नमस्कार्यां यशस्विनीम् ।
अभिगच्छतु वैदेही वृद्धाम् अक्रोधनां सदा

एवं ब्रुवाणं तम् ऋषिं तथेत्य् उक्त्वा स राघवः ।
सीताम् उवाच धर्मज्ञाम् इदं वचनम् उत्तमम्

राजपुत्रि श्रुतं त्व् एतन् मुनेर् अस्य समीरितम् ।
श्रेयोऽर्थम् आत्मनः शीघ्रम् अभिगच्छ तपस्विनीम्

अनसूयेति या लोके कर्मभिः ख्यातिम् आगता ।
तां शीघ्रम् अभिगच्छ त्वम् अभिगम्यां तपस्विनीम्

सीता त्व् एतद् वचः श्रुत्वा राघवस्य हितैषिणी ।
ताम् अत्रिपत्नीं धर्मज्ञाम् अभिचक्राम मैथिली

शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डुरमूर्धजाम् ।
सततं वेपमानाङ्गीं प्रवाते कदली यथा

तां तु सीता महाभागाम् अनसूयां पतिव्रताम् ।
अभ्यवादयद् अव्यग्रा स्वं नाम समुदाहरत्

अभिवाद्य च वैदेही तापसीं ताम् अनिन्दिताम् ।
बद्धाञ्जलिपुटा हृष्टा पर्यपृच्छद् अनामयम्

ततः सीतां महाभागां दृष्ट्वा तां धर्मचारिणीम् ।
सान्त्वयन्त्य् अब्रवीद् धृष्टा दिष्ट्या धर्मम् अवेक्षसे

त्यक्त्वा ज्ञातिजनं सीते मानम् ऋद्धिं च मानिनि ।
अवरुद्धं वने रामं दिष्ट्या त्वम् अनुगच्छसि

नगरस्थो वनस्थो वा पापो वा यदि वाशुभः ।
यासां स्त्रीणां प्रियो भर्ता तासां लोका महोदयाः

दुःशीलः कामवृत्तो वा धनैर् वा परिवर्जितः ।
स्त्रीणाम् आर्यस्वभावानां परमं दैवतं पतिः

नातो विशिष्टं पश्यामि बान्धवं विमृशन्त्य् अहम् ।
सर्वत्र योग्यं वैदेहि तपः कृतम् इवाव्ययम्

न त्व् एवम् अवगच्छन्ति गुणदोषम् असत्स्त्रियः ।
कामवक्तव्यहृदया भर्तृनाथाश् चरन्ति याः

प्राप्नुवन्त्य् अयशश् चैव धर्मभ्रंशं च मैथिलि ।
अकार्यवशम् आपन्नाः स्त्रियो याः खलु तद्विधाः

त्वद्विधास् तु गुणैर् युक्ता दृष्टलोकपरावराः ।
स्त्रियः स्वर्गे चरिष्यन्ति यथा पुण्यकृतस् तथा