રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.109

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 109
રાઘવસ્ ત્વ્ અપયાતેષુ તપસ્વિષુ વિચિન્તયન્ ।
ન તત્રારોચયદ્ વાસં કારણૈર્ બહુભિસ્ તદા

ઇહ મે ભરતો દૃષ્ટો માતરશ્ ચ સનાગરાઃ ।
સા ચ મે સ્મૃતિર્ અન્વેતિ તાન્ નિત્યમ્ અનુશોચતઃ

સ્કન્ધાવારનિવેશેન તેન તસ્ય મહાત્મનઃ ।
હયહસ્તિકરીષૈશ્ ચ ઉપમર્દઃ કૃતો ભૃશમ્

તસ્માદ્ અન્યત્ર ગચ્છામ ઇતિ સંચિન્ત્ય રાઘવઃ ।
પ્રાતિષ્ઠત સ વૈદેહ્યા લક્ષ્મણેન ચ સંગતઃ

સો ઽત્રેર્ આશ્રમમ્ આસાદ્ય તં વવન્દે મહાયશાઃ ।
તં ચાપિ ભગવાન્ અત્રિઃ પુત્રવત્ પ્રત્યપદ્યત

સ્વયમ્ આતિથ્યમ્ આદિશ્ય સર્વમ્ અસ્ય સુસત્કૃતમ્ ।
સૌમિત્રિં ચ મહાભાગાં સીતાં ચ સમસાન્ત્વયત્

પત્નીં ચ સમનુપ્રાપ્તાં વૃદ્ધામ્ આમન્ત્ર્ય સત્કૃતામ્ ।
સાન્ત્વયામાસ ધર્મજ્ઞઃ સર્વભૂતહિતે રતઃ

અનસૂયાં મહાભાગાં તાપસીં ધર્મચારિણીમ્ ।
પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ વૈદેહીમ્ અબ્રવીદ્ ઋષિસત્તમઃ

રામાય ચાચચક્ષે તાં તાપસીં ધર્મચારિણીમ્ ।
દશ વર્ષાણ્ય્ અનાવૃષ્ટ્યા દગ્ધે લોકે નિરન્તરમ્

યયા મૂલફલે સૃષ્ટે જાહ્નવી ચ પ્રવર્તિતા ।
ઉગ્રેણ તપસા યુક્તા નિયમૈશ્ ચાપ્ય્ અલંકૃતા

દશવર્ષસહસ્રાણિ યયા તપ્તં મહત્ તપઃ ।
અનસૂયાવ્રતૈસ્ તાત પ્રત્યૂહાશ્ ચ નિબર્હિતાઃ

દેવકાર્યનિમિત્તં ચ યયા સંત્વરમાણયા ।
દશરાત્રં કૃત્વા રાત્રિઃ સેયં માતેવ તે ઽનઘ

તામ્ ઇમાં સર્વભૂતાનાં નમસ્કાર્યાં યશસ્વિનીમ્ ।
અભિગચ્છતુ વૈદેહી વૃદ્ધામ્ અક્રોધનાં સદા

એવં બ્રુવાણં તમ્ ઋષિં તથેત્ય્ ઉક્ત્વા સ રાઘવઃ ।
સીતામ્ ઉવાચ ધર્મજ્ઞામ્ ઇદં વચનમ્ ઉત્તમમ્

રાજપુત્રિ શ્રુતં ત્વ્ એતન્ મુનેર્ અસ્ય સમીરિતમ્ ।
શ્રેયોઽર્થમ્ આત્મનઃ શીઘ્રમ્ અભિગચ્છ તપસ્વિનીમ્

અનસૂયેતિ યા લોકે કર્મભિઃ ખ્યાતિમ્ આગતા ।
તાં શીઘ્રમ્ અભિગચ્છ ત્વમ્ અભિગમ્યાં તપસ્વિનીમ્

સીતા ત્વ્ એતદ્ વચઃ શ્રુત્વા રાઘવસ્ય હિતૈષિણી ।
તામ્ અત્રિપત્નીં ધર્મજ્ઞામ્ અભિચક્રામ મૈથિલી

શિથિલાં વલિતાં વૃદ્ધાં જરાપાણ્ડુરમૂર્ધજામ્ ।
સતતં વેપમાનાઙ્ગીં પ્રવાતે કદલી યથા

તાં તુ સીતા મહાભાગામ્ અનસૂયાં પતિવ્રતામ્ ।
અભ્યવાદયદ્ અવ્યગ્રા સ્વં નામ સમુદાહરત્

અભિવાદ્ય ચ વૈદેહી તાપસીં તામ્ અનિન્દિતામ્ ।
બદ્ધાઞ્જલિપુટા હૃષ્ટા પર્યપૃચ્છદ્ અનામયમ્

તતઃ સીતાં મહાભાગાં દૃષ્ટ્વા તાં ધર્મચારિણીમ્ ।
સાન્ત્વયન્ત્ય્ અબ્રવીદ્ ધૃષ્ટા દિષ્ટ્યા ધર્મમ્ અવેક્ષસે

ત્યક્ત્વા જ્ઞાતિજનં સીતે માનમ્ ઋદ્ધિં ચ માનિનિ ।
અવરુદ્ધં વને રામં દિષ્ટ્યા ત્વમ્ અનુગચ્છસિ

નગરસ્થો વનસ્થો વા પાપો વા યદિ વાશુભઃ ।
યાસાં સ્ત્રીણાં પ્રિયો ભર્તા તાસાં લોકા મહોદયાઃ

દુઃશીલઃ કામવૃત્તો વા ધનૈર્ વા પરિવર્જિતઃ ।
સ્ત્રીણામ્ આર્યસ્વભાવાનાં પરમં દૈવતં પતિઃ

નાતો વિશિષ્ટં પશ્યામિ બાન્ધવં વિમૃશન્ત્ય્ અહમ્ ।
સર્વત્ર યોગ્યં વૈદેહિ તપઃ કૃતમ્ ઇવાવ્યયમ્

ન ત્વ્ એવમ્ અવગચ્છન્તિ ગુણદોષમ્ અસત્સ્ત્રિયઃ ।
કામવક્તવ્યહૃદયા ભર્તૃનાથાશ્ ચરન્તિ યાઃ

પ્રાપ્નુવન્ત્ય્ અયશશ્ ચૈવ ધર્મભ્રંશં ચ મૈથિલિ ।
અકાર્યવશમ્ આપન્નાઃ સ્ત્રિયો યાઃ ખલુ તદ્વિધાઃ

ત્વદ્વિધાસ્ તુ ગુણૈર્ યુક્તા દૃષ્ટલોકપરાવરાઃ ।
સ્ત્રિયઃ સ્વર્ગે ચરિષ્યન્તિ યથા પુણ્યકૃતસ્ તથા