रामायण (दक्षिणी पाठ) · अध्याय 2.106

रामायण, अयोध्याकाण्ड, 106
स्निग्धगम्भीरघोषेण स्यन्दनेनोपयान् प्रभुः ।
अयोध्यां भरतः क्षिप्रं प्रविवेश महायशाः

बिडालोलूकचरिताम् आलीननरवारणाम् ।
तिमिराभ्याहतां कालीम् अप्रकाशां निशाम् इव

राहुशत्रोः प्रियां पत्नीं श्रिया प्रज्वलितप्रभाम् ।
ग्रहेणाभ्युत्थितेनैकां रोहिणीम् इव पीडिताम्

अल्पोष्णक्षुब्धसलिलां घर्मोत्तप्तविहंगमाम् ।
लीनमीनझषग्राहां कृशां गिरिनदीम् इव

विधूमाम् इव हेमाभाम् अध्वराग्निसमुत्थिताम् ।
हविरभ्युक्षितां पश्चाच् छिखां विप्रलयं गताम्

विध्वस्तकवचां रुग्णगजवाजिरथध्वजाम् ।
हतप्रवीराम् आपन्नां चमूम् इव महाहवे

सफेनां सस्वनां भूत्वा सागरस्य समुत्थिताम् ।
प्रशान्तमारुतोद्धूतां जलोर्मिम् इव निःस्वनाम्

त्यक्तां यज्ञायुधैः सर्वैर् अभिरूपैश् च याजकैः ।
सुत्याकाले विनिर्वृत्ते वेदिं गतरवाम् इव

गोष्ठमध्ये स्थिताम् आर्ताम् अचरन्तीं नवं तृणम् ।
गोवृषेण परित्यक्तां गवां पत्नीम् इवोत्सुकाम्

प्रभाकरालैः सुस्निग्धैः प्रज्वलद्भिर् इवोत्तमैः ।
वियुक्तां मणिभिर् जात्यैर् नवां मुक्तावलीम् इव

सहसा चलितां स्थानान् महीं पुण्यक्षयाद् गताम् ।
संहृतद्युतिविस्तारां ताराम् इव दिवश् च्युताम्

पुष्पनद्धां वसन्तान्ते मत्तभ्रमरशालिनीम् ।
द्रुतदावाग्निविप्रुष्टां क्लान्तां वनलताम् इव

संमूढनिगमां सर्वां संक्षिप्तविपणापणाम् ।
प्रच्छन्नशशिनक्षत्रां द्याम् इवाम्बुधरैर् वृताम्

क्षीणपानोत्तमैर् भिन्नैः शरावैर् अभिसंवृताम् ।
हतशौण्डाम् इवाकाशे पानभूमिम् असंस्कृताम्

वृक्णभूमितलां निम्नां वृक्णपात्रैः समावृताम् ।
उपयुक्तोदकां भग्नां प्रपां निपतिताम् इव

विपुलां विततां चैव युक्तपाशां तरस्विनाम् ।
भूमौ बाणैर् विनिष्कृत्तां पतितां ज्याम् इवायुधात्

सहसा युद्धशौण्डेन हयारोहेण वाहिताम् ।
निक्षिप्तभाण्डाम् उत्सृष्टां किशोरीम् इव दुर्बलाम्

प्रावृषि प्रविगाढायां प्रविष्टस्याभ्रमण्डलम् ।
प्रच्छन्नां नीलजीमूतैर् भास्करस्य प्रभाम् इव

भरतस् तु रथस्थः सञ् श्रीमान् दशरथात्मजः ।
वाहयन्तं रथश्रेष्ठं सारथिं वाक्यम् अब्रवीत्

किं नु खल्व् अद्य गम्भीरो मूर्छितो न निशम्यते ।
यथापुरम् अयोध्यायां गीतवादित्रनिःस्वनः

वारुणीमदगन्धाश् च माल्यगन्धश् च मूर्छितः ।
धूपितागरुगन्धश् च न प्रवाति समन्ततः

यानप्रवरघोषश् च स्निग्धश् च हयनिःस्वनः ।
प्रमत्तगजनादश् च महांश् च रथनिःस्वनः ।
नेदानीं श्रूयते पुर्याम् अस्यां रामे विवासिते ॥ रम्स्_2,106.22* ॥
तरुणैश् चारुवेषैश् च नरैर् उन्नतगामिभिः ।
संपतद्भिर् अयोध्यायां न विभान्ति महापथाः

एवं बहुविधं जल्पन् विवेश वसतिं पितुः ।
तेन हीनां नरेन्द्रेण सिंहहीनां गुहाम् इव