રામાયણ (દક્ષિણી પાઠ) · અધ્યાય 2.106

રામાયણ, અયોધ્યાકાણ્ડ, 106
સ્નિગ્ધગમ્ભીરઘોષેણ સ્યન્દનેનોપયાન્ પ્રભુઃ ।
અયોધ્યાં ભરતઃ ક્ષિપ્રં પ્રવિવેશ મહાયશાઃ

બિડાલોલૂકચરિતામ્ આલીનનરવારણામ્ ।
તિમિરાભ્યાહતાં કાલીમ્ અપ્રકાશાં નિશામ્ ઇવ

રાહુશત્રોઃ પ્રિયાં પત્નીં શ્રિયા પ્રજ્વલિતપ્રભામ્ ।
ગ્રહેણાભ્યુત્થિતેનૈકાં રોહિણીમ્ ઇવ પીડિતામ્

અલ્પોષ્ણક્ષુબ્ધસલિલાં ઘર્મોત્તપ્તવિહંગમામ્ ।
લીનમીનઝષગ્રાહાં કૃશાં ગિરિનદીમ્ ઇવ

વિધૂમામ્ ઇવ હેમાભામ્ અધ્વરાગ્નિસમુત્થિતામ્ ।
હવિરભ્યુક્ષિતાં પશ્ચાચ્ છિખાં વિપ્રલયં ગતામ્

વિધ્વસ્તકવચાં રુગ્ણગજવાજિરથધ્વજામ્ ।
હતપ્રવીરામ્ આપન્નાં ચમૂમ્ ઇવ મહાહવે

સફેનાં સસ્વનાં ભૂત્વા સાગરસ્ય સમુત્થિતામ્ ।
પ્રશાન્તમારુતોદ્ધૂતાં જલોર્મિમ્ ઇવ નિઃસ્વનામ્

ત્યક્તાં યજ્ઞાયુધૈઃ સર્વૈર્ અભિરૂપૈશ્ ચ યાજકૈઃ ।
સુત્યાકાલે વિનિર્વૃત્તે વેદિં ગતરવામ્ ઇવ

ગોષ્ઠમધ્યે સ્થિતામ્ આર્તામ્ અચરન્તીં નવં તૃણમ્ ।
ગોવૃષેણ પરિત્યક્તાં ગવાં પત્નીમ્ ઇવોત્સુકામ્

પ્રભાકરાલૈઃ સુસ્નિગ્ધૈઃ પ્રજ્વલદ્ભિર્ ઇવોત્તમૈઃ ।
વિયુક્તાં મણિભિર્ જાત્યૈર્ નવાં મુક્તાવલીમ્ ઇવ

સહસા ચલિતાં સ્થાનાન્ મહીં પુણ્યક્ષયાદ્ ગતામ્ ।
સંહૃતદ્યુતિવિસ્તારાં તારામ્ ઇવ દિવશ્ ચ્યુતામ્

પુષ્પનદ્ધાં વસન્તાન્તે મત્તભ્રમરશાલિનીમ્ ।
દ્રુતદાવાગ્નિવિપ્રુષ્ટાં ક્લાન્તાં વનલતામ્ ઇવ

સંમૂઢનિગમાં સર્વાં સંક્ષિપ્તવિપણાપણામ્ ।
પ્રચ્છન્નશશિનક્ષત્રાં દ્યામ્ ઇવામ્બુધરૈર્ વૃતામ્

ક્ષીણપાનોત્તમૈર્ ભિન્નૈઃ શરાવૈર્ અભિસંવૃતામ્ ।
હતશૌણ્ડામ્ ઇવાકાશે પાનભૂમિમ્ અસંસ્કૃતામ્

વૃક્ણભૂમિતલાં નિમ્નાં વૃક્ણપાત્રૈઃ સમાવૃતામ્ ।
ઉપયુક્તોદકાં ભગ્નાં પ્રપાં નિપતિતામ્ ઇવ

વિપુલાં વિતતાં ચૈવ યુક્તપાશાં તરસ્વિનામ્ ।
ભૂમૌ બાણૈર્ વિનિષ્કૃત્તાં પતિતાં જ્યામ્ ઇવાયુધાત્

સહસા યુદ્ધશૌણ્ડેન હયારોહેણ વાહિતામ્ ।
નિક્ષિપ્તભાણ્ડામ્ ઉત્સૃષ્ટાં કિશોરીમ્ ઇવ દુર્બલામ્

પ્રાવૃષિ પ્રવિગાઢાયાં પ્રવિષ્ટસ્યાભ્રમણ્ડલમ્ ।
પ્રચ્છન્નાં નીલજીમૂતૈર્ ભાસ્કરસ્ય પ્રભામ્ ઇવ

ભરતસ્ તુ રથસ્થઃ સઞ્ શ્રીમાન્ દશરથાત્મજઃ ।
વાહયન્તં રથશ્રેષ્ઠં સારથિં વાક્યમ્ અબ્રવીત્

કિં નુ ખલ્વ્ અદ્ય ગમ્ભીરો મૂર્છિતો ન નિશમ્યતે ।
યથાપુરમ્ અયોધ્યાયાં ગીતવાદિત્રનિઃસ્વનઃ

વારુણીમદગન્ધાશ્ ચ માલ્યગન્ધશ્ ચ મૂર્છિતઃ ।
ધૂપિતાગરુગન્ધશ્ ચ ન પ્રવાતિ સમન્તતઃ

યાનપ્રવરઘોષશ્ ચ સ્નિગ્ધશ્ ચ હયનિઃસ્વનઃ ।
પ્રમત્તગજનાદશ્ ચ મહાંશ્ ચ રથનિઃસ્વનઃ ।
નેદાનીં શ્રૂયતે પુર્યામ્ અસ્યાં રામે વિવાસિતે ॥ રમ્સ્_2,106.22* ॥
તરુણૈશ્ ચારુવેષૈશ્ ચ નરૈર્ ઉન્નતગામિભિઃ ।
સંપતદ્ભિર્ અયોધ્યાયાં ન વિભાન્તિ મહાપથાઃ

એવં બહુવિધં જલ્પન્ વિવેશ વસતિં પિતુઃ ।
તેન હીનાં નરેન્દ્રેણ સિંહહીનાં ગુહામ્ ઇવ