पराशरधर्मसंहिता · अध्याय 8

गवां बन्धनयोक्त्रेषु भवेन् मृत्युर् अकामतः ।
अकामकृतपापस्य प्रायश्चित्तं कथं भवेत् ॥

वेदवेदाङ्गविदुषां धर्मशास्त्रं विजानताम् ।
स्वकर्मरतविप्राणां स्वकं पापं निवेदयेत् ॥

सावित्र्याश् चापि गायत्र्याः संध्योपास्त्यग्निकार्ययोः ।
अज्ञानात् कृषिकर्तारो ब्राह्मणा नामधारकाः ॥

अव्रतानाम् अमन्त्राणां जातिमात्रोपजीविनाम् ।
सहस्रशः समेतानां परिषत्त्वं न विद्यते ॥

यद् वदन्ति तमोमूढा मूर्खा धर्मम् अतद्विदः ।
तत् पापं शतधा भूत्वा तद्वक्तॄन् अधिगच्छति ॥

अज्ञात्वा धर्मशास्त्राणि प्रायश्चित्तं ददाति यः ।
प्रायश्चित्ती भवेत् पूतः किल्बिषं पर्षदि व्रजेत् ॥

चत्वारो वा त्रयो वापि यं ब्रूयुर् वेदपारगाः ।
स धर्मेति विज्ञेयो नेतरैस् तु सहस्रशः ॥

प्रमाणमार्गं मार्गन्तो ये धर्मं प्रवदन्ति वै ।
तेषाम् उद्विजते पापं सद्भूतगुणवादिनाम् ॥

यथाश्मनि स्थितं तोयं मारुतार्केण शुध्यति ।
एवं परिषदादेशान् नाशयेत् तस्य दुष्कृतम् ॥

नैव गच्छति कर्तारं नैव गच्छति पर्षदम् ।
मारुतार्कादिसम्योगात् पापं नश्यति तोयवत् ॥

चत्वारो वा त्रयो वापि वेदवन्तो ऽग्निहोत्रिणः ।
ब्राह्मणानां समर्था ये परिषत् साभिधीयते ॥

अनाहिताग्नयो ये ऽन्ये वेदवेदाङ्गपारगाः ।
पञ्च त्रयो वा धर्मज्ञाः परिषत् सा प्रकीर्तिता ॥

मुनीनाम् आत्मविद्यानां द्विजानां यज्ञयाजिनाम् ।
वेदव्रतेषु स्नातानाम् एको ऽपि परिषद् भवेत् ॥

पञ्च पूर्वं मया प्रोक्तास् तेषां चासंभवे त्रयः ।
स्ववृत्तिपरितुष्टो ये परिषत् सा प्रकीर्तिता ॥

अत ऊर्ध्वं तु ये विप्राः केवलं नामधारकाः ।
परिषत्त्वं न तेष्व् अस्ति सहस्रगुणितेष्व् अपि ॥

यथा काष्ठमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः ।
ब्राह्मणस् त्व् अनधीयानस् त्रयस् ते नामधारकाः ॥

ग्रामस्थानं यथा शून्यं यथा कूपस् तु निर्जलः ।
यथा हुतम् अनग्नौ च अमन्त्रो ब्राह्मणस् तथा ॥

यथा षण्ढो ऽफलः स्त्रीषु यथा गौर् ऊषराफला ।
यथा चाज्ञे ऽफलं दानं तथा विप्रो ऽनृचो ऽफलः ॥

चित्रकर्म यथानेकैर् अङ्गैर् उन्मील्यते शनैः ।
ब्राह्मण्यम् अपि तद्वद् धि संस्कारैर् मन्त्रपुर्वकैः ॥

प्रायश्चित्तं प्रयच्छन्ति ये द्विजा नामधारकाः ।
ते द्विजा पापकर्माणः समेता नरकं ययुः ॥

ये पठन्ति द्विजा वेदं पञ्चयज्ञरताश् च ये ।
त्रैलोक्यं तारयन्त्य् एते पञ्चेन्द्रियरता अपि ॥

संप्रणीतः श्मशानेषु दीप्तो ऽग्निः सर्वभक्षकः ।
एवं च वेदविद् विप्रः सर्वभक्षो ऽपि दैवतम् ॥

अमेध्यानि तु सर्वाणि प्रक्षिप्यन्ते यथोदके ।
तथैव किल्बिषं सर्वं प्रक्षिपेच् च द्विजानले ॥

गायत्रीरहितो विप्रः शूद्राद् अप्य् अशुचिर् भवेत् ।
गायत्रीब्रह्मतत्त्वज्ञाः संपूज्यन्ते जनैर् द्विजाः ॥

दुःशीलो ऽपि द्विजः पूज्यो न तु शूद्रो जितेन्द्रियः ।
कः परित्यज्य गां दुष्टां दुहेच् छीलवतीं खरीम् ॥

धर्मशास्त्ररथारूढा वेदखड्गधरा द्विजाः ।
क्रीडार्थम् अपि यद् ब्रूयुः स धर्मः परमः स्मृतः ॥

चातुर्वेद्यो विकल्पी च अङ्गविद् धर्मपाठकः ।
त्रयश् च आश्रमो मुख्याः पर्षद् एषा दशावरा ॥

राज्ञश् चानुमते स्थित्वा प्रायश्चित्तम् विनिर्दिशेत् ।
स्वयम् एव न कर्तव्यं कर्तव्या स्वल्पनिष्कृतिः ॥

ब्राह्मणांस् तान् अतिक्रम्य राजा कर्तुं यद् इच्छति ।
तत् पापं शतधा भूत्वा राजानम् अनुगच्छति ॥

प्रायश्चित्तं सदा दद्याद् देवतायतनाग्रतः ।
आत्मकृच्छ्रं ततः कृत्वा जपेद् वै वेदमातरम् ॥

सशिखं वपनं कृत्वा त्रिसंध्यम् अवगाहनम् ।
गवां मध्ये वसेद् रात्रौ दिवा गाश् चाप्य् अनुव्रजेत् ॥

उष्णे वर्षति शीते वा मारुते वाति वा भृशम् ।
न कुर्वीतात्मनस् त्राणं गोर् अकृत्वा तु शक्तितः ॥

आत्मनो यदि वान्येषां गृहे क्षेत्रे खले ऽथ वा ।
भक्षयन्तीं न कथयेत् पिबन्तं चैव वत्सकम् ॥

पिबन्तीषु पिबेत् तोयं संविशन्तीषु संविशेत् ।
पतितां पङ्कमग्नां वा सर्वप्राणैः समुद्धरेत् ॥

ब्राह्मणार्थे गवार्थे वा यस् तु प्राणान् परित्यजेत् ।
मुच्यते ब्रह्महत्याया गोप्ता गोर् ब्राह्मणस्य च ॥

गोवधस्यानुरूपेण प्राजापत्यं विनिर्दिशेत् ।
प्राजापत्यं ततः कृच्छ्रं विभजेत् तच् चतुर्विधम् ॥

एकाहम् एकभक्ताशी एकाहं नक्तभोजनः ।
अयाचिताश्य् एकम् अहर् एकाहं मारुताशनः ॥

दिनद्वयं चैकभक्तो द्विदिनं चैकभोजनः ।
दिनद्वयम् अयाची स्याद् द्विदिनं मारुताशनः ॥

त्रिदिनं चैकभक्ताशी त्रिदिनं नक्तभोजनः ।
दिनत्रयम् अयाची स्यात् त्रिदिनं मारुताशनः ॥

चतुरहं चैकभक्ताशी चतुरहं नक्तभोजनः ।
चतुर्दिनम् अयाची स्याच् चतुरहं मारुताशनः ॥

प्रायश्चित्ते ततश् चीर्णे कुर्याद् ब्राह्मणभोजनम् ।
विप्राणां दक्षिणां दद्यात् पवित्राणि जपेद् द्विजः ॥

ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु गोघ्नः शुद्धो न संशयः ॥