પરાશરધર્મસંહિતા · અધ્યાય 8

ગવાં બન્ધનયોક્ત્રેષુ ભવેન્ મૃત્યુર્ અકામતઃ ।
અકામકૃતપાપસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં કથં ભવેત્ ॥

વેદવેદાઙ્ગવિદુષાં ધર્મશાસ્ત્રં વિજાનતામ્ ।
સ્વકર્મરતવિપ્રાણાં સ્વકં પાપં નિવેદયેત્ ॥

સાવિત્ર્યાશ્ ચાપિ ગાયત્ર્યાઃ સંધ્યોપાસ્ત્યગ્નિકાર્યયોઃ ।
અજ્ઞાનાત્ કૃષિકર્તારો બ્રાહ્મણા નામધારકાઃ ॥

અવ્રતાનામ્ અમન્ત્રાણાં જાતિમાત્રોપજીવિનામ્ ।
સહસ્રશઃ સમેતાનાં પરિષત્ત્વં ન વિદ્યતે ॥

યદ્ વદન્તિ તમોમૂઢા મૂર્ખા ધર્મમ્ અતદ્વિદઃ ।
તત્ પાપં શતધા ભૂત્વા તદ્વક્તૄન્ અધિગચ્છતિ ॥

અજ્ઞાત્વા ધર્મશાસ્ત્રાણિ પ્રાયશ્ચિત્તં દદાતિ યઃ ।
પ્રાયશ્ચિત્તી ભવેત્ પૂતઃ કિલ્બિષં પર્ષદિ વ્રજેત્ ॥

ચત્વારો વા ત્રયો વાપિ યં બ્રૂયુર્ વેદપારગાઃ ।
સ ધર્મેતિ વિજ્ઞેયો નેતરૈસ્ તુ સહસ્રશઃ ॥

પ્રમાણમાર્ગં માર્ગન્તો યે ધર્મં પ્રવદન્તિ વૈ ।
તેષામ્ ઉદ્વિજતે પાપં સદ્ભૂતગુણવાદિનામ્ ॥

યથાશ્મનિ સ્થિતં તોયં મારુતાર્કેણ શુધ્યતિ ।
એવં પરિષદાદેશાન્ નાશયેત્ તસ્ય દુષ્કૃતમ્ ॥

નૈવ ગચ્છતિ કર્તારં નૈવ ગચ્છતિ પર્ષદમ્ ।
મારુતાર્કાદિસમ્યોગાત્ પાપં નશ્યતિ તોયવત્ ॥

ચત્વારો વા ત્રયો વાપિ વેદવન્તો ઽગ્નિહોત્રિણઃ ।
બ્રાહ્મણાનાં સમર્થા યે પરિષત્ સાભિધીયતે ॥

અનાહિતાગ્નયો યે ઽન્યે વેદવેદાઙ્ગપારગાઃ ।
પઞ્ચ ત્રયો વા ધર્મજ્ઞાઃ પરિષત્ સા પ્રકીર્તિતા ॥

મુનીનામ્ આત્મવિદ્યાનાં દ્વિજાનાં યજ્ઞયાજિનામ્ ।
વેદવ્રતેષુ સ્નાતાનામ્ એકો ઽપિ પરિષદ્ ભવેત્ ॥

પઞ્ચ પૂર્વં મયા પ્રોક્તાસ્ તેષાં ચાસંભવે ત્રયઃ ।
સ્વવૃત્તિપરિતુષ્ટો યે પરિષત્ સા પ્રકીર્તિતા ॥

અત ઊર્ધ્વં તુ યે વિપ્રાઃ કેવલં નામધારકાઃ ।
પરિષત્ત્વં ન તેષ્વ્ અસ્તિ સહસ્રગુણિતેષ્વ્ અપિ ॥

યથા કાષ્ઠમયો હસ્તી યથા ચર્મમયો મૃગઃ ।
બ્રાહ્મણસ્ ત્વ્ અનધીયાનસ્ ત્રયસ્ તે નામધારકાઃ ॥

ગ્રામસ્થાનં યથા શૂન્યં યથા કૂપસ્ તુ નિર્જલઃ ।
યથા હુતમ્ અનગ્નૌ ચ અમન્ત્રો બ્રાહ્મણસ્ તથા ॥

યથા ષણ્ઢો ઽફલઃ સ્ત્રીષુ યથા ગૌર્ ઊષરાફલા ।
યથા ચાજ્ઞે ઽફલં દાનં તથા વિપ્રો ઽનૃચો ઽફલઃ ॥

ચિત્રકર્મ યથાનેકૈર્ અઙ્ગૈર્ ઉન્મીલ્યતે શનૈઃ ।
બ્રાહ્મણ્યમ્ અપિ તદ્વદ્ ધિ સંસ્કારૈર્ મન્ત્રપુર્વકૈઃ ॥

પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રયચ્છન્તિ યે દ્વિજા નામધારકાઃ ।
તે દ્વિજા પાપકર્માણઃ સમેતા નરકં યયુઃ ॥

યે પઠન્તિ દ્વિજા વેદં પઞ્ચયજ્ઞરતાશ્ ચ યે ।
ત્રૈલોક્યં તારયન્ત્ય્ એતે પઞ્ચેન્દ્રિયરતા અપિ ॥

સંપ્રણીતઃ શ્મશાનેષુ દીપ્તો ઽગ્નિઃ સર્વભક્ષકઃ ।
એવં ચ વેદવિદ્ વિપ્રઃ સર્વભક્ષો ઽપિ દૈવતમ્ ॥

અમેધ્યાનિ તુ સર્વાણિ પ્રક્ષિપ્યન્તે યથોદકે ।
તથૈવ કિલ્બિષં સર્વં પ્રક્ષિપેચ્ ચ દ્વિજાનલે ॥

ગાયત્રીરહિતો વિપ્રઃ શૂદ્રાદ્ અપ્ય્ અશુચિર્ ભવેત્ ।
ગાયત્રીબ્રહ્મતત્ત્વજ્ઞાઃ સંપૂજ્યન્તે જનૈર્ દ્વિજાઃ ॥

દુઃશીલો ઽપિ દ્વિજઃ પૂજ્યો ન તુ શૂદ્રો જિતેન્દ્રિયઃ ।
કઃ પરિત્યજ્ય ગાં દુષ્ટાં દુહેચ્ છીલવતીં ખરીમ્ ॥

ધર્મશાસ્ત્રરથારૂઢા વેદખડ્ગધરા દ્વિજાઃ ।
ક્રીડાર્થમ્ અપિ યદ્ બ્રૂયુઃ સ ધર્મઃ પરમઃ સ્મૃતઃ ॥

ચાતુર્વેદ્યો વિકલ્પી ચ અઙ્ગવિદ્ ધર્મપાઠકઃ ।
ત્રયશ્ ચ આશ્રમો મુખ્યાઃ પર્ષદ્ એષા દશાવરા ॥

રાજ્ઞશ્ ચાનુમતે સ્થિત્વા પ્રાયશ્ચિત્તમ્ વિનિર્દિશેત્ ।
સ્વયમ્ એવ ન કર્તવ્યં કર્તવ્યા સ્વલ્પનિષ્કૃતિઃ ॥

બ્રાહ્મણાંસ્ તાન્ અતિક્રમ્ય રાજા કર્તું યદ્ ઇચ્છતિ ।
તત્ પાપં શતધા ભૂત્વા રાજાનમ્ અનુગચ્છતિ ॥

પ્રાયશ્ચિત્તં સદા દદ્યાદ્ દેવતાયતનાગ્રતઃ ।
આત્મકૃચ્છ્રં તતઃ કૃત્વા જપેદ્ વૈ વેદમાતરમ્ ॥

સશિખં વપનં કૃત્વા ત્રિસંધ્યમ્ અવગાહનમ્ ।
ગવાં મધ્યે વસેદ્ રાત્રૌ દિવા ગાશ્ ચાપ્ય્ અનુવ્રજેત્ ॥

ઉષ્ણે વર્ષતિ શીતે વા મારુતે વાતિ વા ભૃશમ્ ।
ન કુર્વીતાત્મનસ્ ત્રાણં ગોર્ અકૃત્વા તુ શક્તિતઃ ॥

આત્મનો યદિ વાન્યેષાં ગૃહે ક્ષેત્રે ખલે ઽથ વા ।
ભક્ષયન્તીં ન કથયેત્ પિબન્તં ચૈવ વત્સકમ્ ॥

પિબન્તીષુ પિબેત્ તોયં સંવિશન્તીષુ સંવિશેત્ ।
પતિતાં પઙ્કમગ્નાં વા સર્વપ્રાણૈઃ સમુદ્ધરેત્ ॥

બ્રાહ્મણાર્થે ગવાર્થે વા યસ્ તુ પ્રાણાન્ પરિત્યજેત્ ।
મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યાયા ગોપ્તા ગોર્ બ્રાહ્મણસ્ય ચ ॥

ગોવધસ્યાનુરૂપેણ પ્રાજાપત્યં વિનિર્દિશેત્ ।
પ્રાજાપત્યં તતઃ કૃચ્છ્રં વિભજેત્ તચ્ ચતુર્વિધમ્ ॥

એકાહમ્ એકભક્તાશી એકાહં નક્તભોજનઃ ।
અયાચિતાશ્ય્ એકમ્ અહર્ એકાહં મારુતાશનઃ ॥

દિનદ્વયં ચૈકભક્તો દ્વિદિનં ચૈકભોજનઃ ।
દિનદ્વયમ્ અયાચી સ્યાદ્ દ્વિદિનં મારુતાશનઃ ॥

ત્રિદિનં ચૈકભક્તાશી ત્રિદિનં નક્તભોજનઃ ।
દિનત્રયમ્ અયાચી સ્યાત્ ત્રિદિનં મારુતાશનઃ ॥

ચતુરહં ચૈકભક્તાશી ચતુરહં નક્તભોજનઃ ।
ચતુર્દિનમ્ અયાચી સ્યાચ્ ચતુરહં મારુતાશનઃ ॥

પ્રાયશ્ચિત્તે તતશ્ ચીર્ણે કુર્યાદ્ બ્રાહ્મણભોજનમ્ ।
વિપ્રાણાં દક્ષિણાં દદ્યાત્ પવિત્રાણિ જપેદ્ દ્વિજઃ ॥

બ્રાહ્મણાન્ ભોજયિત્વા તુ ગોઘ્નઃ શુદ્ધો ન સંશયઃ ॥