मोक्षोपायटीका · अध्याय 4.4

श्6: श्रीवसिष्ठः इन्द्रियग्रामसङ्ग्रामसेतुना भवसागरः ।
तीर्यते नेतरेणेह केनचिन् नाम कर्मणा ॥

शास्त्रसत्सङ्गमाभ्यासैः सविवेको जितेन्द्रियः ।
अत्यन्ताभावम् एवास्य दृश्यौघस्यावगच्छति ॥

एतत् ते कथितं सर्वं स्वरूपं रूपिणां वर ।
संसारसागरश्रेण्यो यथायान्ति प्रयान्ति च ॥

बहुनात्र किम् उक्तेन मनः कर्मद्रुमाङ्कुरम् न्17, श्1, श्3, श्6: °आङ्कुरः ।
तस्मिंश् छिन्ने जगच्छाखश् छिन्नः कर्मतरुर् भवेत् ॥

मनः सर्वम् इदं राम तस्मिन्न् अन्तश् चिकित्सिते ।
चिकित्सितो ःयं सकलो जन्मजालमयो भवः ॥

तद् एतज् जायते लोके मनो मललवाकुलम् ।
मनसो व्यतिरेकेण देहः क्व किल दृश्यते ॥

दृश्यात्यन्तासम्भवनम् ऋते नान्येन हेतुना ।
मनःपिशाचः श्6: °शाचः; न्17: °शाच प्रशमं याति कल्पशतैर् अपि ॥

एतच् च सम्भवत्य् एव मनोव्याधिचिकित्सने ।
दृश्यात्यन्तासम्भवात्म परमौषधम् उत्तमम् ॥

मनो मोहम् उपादत्ते म्रियते जायते पुनः ।
कस्यचित् तु प्रसादेन बध्यते मुच्यते पुनः ॥

स्फुरतीत्थं जगत् सर्वं चित्ते मननमन्थरे ।
शून्य एवाम्बरे स्फारे गन्धर्वाणाम् पुरं यथा ॥

मनसीदं जगत् कृत्स्नं स्फारं स्फुरति चास्ति च ।
पुष्पगुच्छ इवामोदस् तत्स्थस् तस्माद् इवेतरः ॥

यथा तिलकणे तैलं गुणो गुणिनि वा यथा ।
यथा धर्मिणि वा धर्मस् तथेदम् मनसि स्थितम् ॥

यथाम्भसि तरङ्गौघ इन्दौ द्वीन्दुभ्रमो यथा ।
मृगतृष्णा यथा तापे संसारश् चित्तके तथा ॥

रश्मिजालं यथा सूर्ये यथालोकश् न्17: °आल्(ए)*ओ*° च तेजसि ।
यथौष्ण्यं चित्रभानौ न्17: °और्ष्ण्यं °(म्)*भ्*आनौ च मनसीदं तथा जगत् ॥

शैत्यं यथैव तुहिने यथा नभसि शून्यता ।
यथा चञ्चलता वायौ मनसीदं तथा जगत् ॥

मनो जगज् जगद् अखिलं तथा मनः परस्परं त्व् अविरहितं सदैव हि ।
तयोर् द्वयोर् मनसि निरन्तरं क्षते क्षतं जगन् न तु जगति क्षते मनः ॥