मोक्षोपाय · अध्याय 6.180

निराशवासनापास्तसमस्तभववासनः ।
उत्थाय गच्छ प्रकृतेर् अस्या मङ्किर् इवाङ्कतः ॥

मङ्किनामाभवत् पूर्वं ब्राह्मणस् संशितव्रतः ।
स कथं शृणु निर्वाणम् आप्तवान् मद्विबोधतः ॥

अहं कदाचिद् आकाशकोशाद् अवनिम् आगतः ।
भवत्पितामहार्थेन केनाप्य् उपनिमन्त्रितः ॥

विहरन् भूतलं गच्छंस् त्वत्पितामहपत्तनम् ।
प्राप्तो ऽस्मि काम् अप्य् आदीर्घाम् अरण्यानीं महातपाम् ॥

पांसुप्रतर्दगहनां प्रकचत्तप्तसैकताम् ।
अदृष्टपारपर्यन्तां क्वचिद् ग्रामकलाञ्छिताम् ॥

अक्षुब्धखानिलालोकजलभूशान्तिशालिनीम् ।
ततां शून्यां महारम्भां ब्रह्मसत्ताम् इवामलाम् ॥

अविद्याम् इव सम्मोहमृगतृष्णागतभ्रमाम् ।
जाड्यदाम् आततां शून्यां दिग्दाहमिहिकाकुलाम् ॥

अथ तस्याम् अरण्यान्यां यावत् प्रविहराम्य् अहम् ।
तावत् पश्यामि पुरतो वदन्तं पथिकं श्रमात् ॥

अहो नु परिखेदाय प्रौढप्रायातपो रविः ।
परितापाय पापो ऽयं दुर्जनेनेव सङ्गमः ॥

सङ्गलन्तीव मर्माणि स्फुरतीवाग्निर् आतपे ।
सङ्कुचत्पल्लवापीडास् ताम्यन्ति वनराजयः ॥

तावत् तद् एतम् अग्रस्थं ग्रामकं प्रविशाम्य् अहम् ।
श्रमम् अत्रापनीयाशु वहाम्य् अध्वानम् आशुगः ॥

इति सञ्चिन्त्य सो ऽग्रस्थं किरातग्रामकं यदा ।
प्रवेष्टुम् इच्छति तदा मया प्रोक्त इदं वचः ॥

अपरिज्ञात नीराग मार्गमित्र शुभाकृते ।
मरुमार्गमहारण्यपान्थ स्वागतम् अस्तु ते ॥

चिरं मनुष्यदेशे ऽस्मिन् निर्जनग्रामधन्वनि ।
नागराध्वग विश्रान्तिं विश्रान्तो ऽपि न लप्स्यसे ॥

श्रमो विश्रमणेनैव वर्धते पामरास्पदे ।
तृड् वै लवणपानेन भूय एवाभिवर्धते ॥

एते ग्रामैकशरणाḫ पल्लवस्पन्दभीरवः ।
अयथायथसञ्चारा हरिणा इव जन्तवः ॥

न स्फुरन्ति विचारेषु न ज्वलन्त्य् अनुभूतिषु ।
न त्रसन्ति दुराचाराद् अश्मयन्त्रमया इव ॥

कामार्थरागविद्वेषपरिनिष्ठितपौरुषाः ।
कर्मण्य् आपातमधुरे रमन्ते दग्धबुद्धयः ॥

आभिजात्योन्नतोदारा शीतला रसशालिनी ।
नेह विश्वसिति प्रज्ञा मेघमाला मराव् इव ॥

वरम् अन्धगुहाहित्वं शिलान्तẖ कीटता वरम् ।
वरं मरौ पङ्गुमृगो न ग्राम्यजनसङ्गमः ॥

निमेषास्वादमधुराẖ क्षणान्तरविरागिणः ।
मारणैकान्तनिरता ग्राम्या विषकणा इव ॥

वान्ति भस्मकणाकीर्णा जीर्णास् संशीर्णसद्मसु ।
तृणपर्णवनव्यग्रा ग्राम्यावकरवायवः ॥

एवम् उक्तेन तेनाहम् इदम् उक्तस् तदानघ ।
मद्वाक्येन समाश्वस्य स्नातेनेवामृताम्भसा ॥

भगवन् को ऽसि पूर्णात्मा महात्मा कथम् आत्मवान् ।
पश्यन्न् अनाकुलो लोकं ग्रामयात्राम् इवाध्वगः ॥

किं त्वया पीतम् अमृतं किं त्वं सम्राड् विराड् अथ ।
सर्वार्थरिक्तो ऽपि चिरं सुपूर्ण इव राजसे ॥

शून्यो ऽसि परिपूर्णो ऽसि घूर्णसीव स्थिरो ऽसि च ।
न सर्वम् असि सर्वं च न किञ्चित् किञ्चिद् एव वा ॥

उपशान्तं च कान्तं च दीप्तम् अप्रतिघाति च ।
निभृतं चोर्जितं चेदं रूपं किम् इति ते मुने ॥

भूसंस्थो ऽपि समस्तानां लोकानाम् उपरीव खे ।
संस्थितो ऽसि निरास्थो ऽसि घनास्थो ऽसि च लक्ष्यसे ॥

प्रसृतं च पदार्थेषु न पदार्थात्म चास्ति च ।
तवेन्दोर् इव शुद्धस्य मनो ऽमृतमयं स्थितम् ॥

कलावान् अकलङ्को ऽन्तश्शीतलो भासुरस् समः ।
रसायनपरापूर्णḫ पूर्णेन्दुर् इव राजसे ॥

त्वदिच्छायत्तसदसद्भावं पश्यामि ते चिति ।
संसारमण्डलम् इदं स्थितं फलम् इवाङ्कुरे ॥

अहं तावद् अयं विप्रश् शाण्डिल्यकुलसम्भवः ।
मङ्किर् नाम महाभाग तीर्थयात्राप्रसङ्गतः ॥

गत्वा सुदूरम् अध्वानं दृष्ट्वा तीर्थानि सम्प्रति ।
चिरकालेन सदनम् आत्मीयं गन्तुम् उद्यतः ॥

न च मे गन्तुम् उद्योगो विरक्तमनसो गृहम् ।
दृष्ट्वा तडित्प्रकाशानि भूतानि भुवनोदरे ॥

भगवन् मह्यम् आत्मानं कथयेहानुकम्पया ।
गम्भीराणि प्रसन्नानि साधुचेतस्सरांसि हि ॥

दर्शनाद् एव मित्रत्वं कुर्वतां महतां पुरः ।
कमलानीव भूतानि विकसन्त्य् आश्वसन्ति च ॥

ममेमं च मनोमोहं संसारभ्रमसम्भवम् ।
मन्ये हातुं समर्थस् त्वं सत्त्वबोधानुकम्पनैः ॥

वसिष्ठो ऽस्मि महाबुद्धे मुनिर् अस्मि नभोगृहः ।
केनाप्य् अर्थेन राजर्षेर् इमं मार्गम् उपस्थितः ॥

मा गा विषादं पन्थानम् आगतो ऽसि मनीषिणाम् ।
प्रायḫ प्राप्तो ऽसि संसारसागरस्यापरं तटम् ॥

वैराग्यविभवोदारा मतिर् उक्तिर् अपीदृशी ।
आकृतिश् शान्तरूपा च न भवत्य् अमहात्मनः ॥

मणिर् मधुरकाषेण यथैति विमलात्मताम् ।
तथा कषायपाकेन चित्तम् एति विवेकिताम् ॥

किं ज्ञातुम् इच्छसि कथं संसारं हातुम् इच्छसि ।
उपदिष्टम् अहं मन्ये सम्पादयसि कर्मभिः ॥

विमलवासन उन्नतमानसḫ परिविविक्तमतिर् जनचेतसाम् ।
पदम् अशोकम् अलं खलु युज्यसे जगति नेतुम् इतीदम् इहोच्यते ॥