મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.180

નિરાશવાસનાપાસ્તસમસ્તભવવાસનઃ ।
ઉત્થાય ગચ્છ પ્રકૃતેર્ અસ્યા મઙ્કિર્ ઇવાઙ્કતઃ ॥

મઙ્કિનામાભવત્ પૂર્વં બ્રાહ્મણસ્ સંશિતવ્રતઃ ।
સ કથં શૃણુ નિર્વાણમ્ આપ્તવાન્ મદ્વિબોધતઃ ॥

અહં કદાચિદ્ આકાશકોશાદ્ અવનિમ્ આગતઃ ।
ભવત્પિતામહાર્થેન કેનાપ્ય્ ઉપનિમન્ત્રિતઃ ॥

વિહરન્ ભૂતલં ગચ્છંસ્ ત્વત્પિતામહપત્તનમ્ ।
પ્રાપ્તો ઽસ્મિ કામ્ અપ્ય્ આદીર્ઘામ્ અરણ્યાનીં મહાતપામ્ ॥

પાંસુપ્રતર્દગહનાં પ્રકચત્તપ્તસૈકતામ્ ।
અદૃષ્ટપારપર્યન્તાં ક્વચિદ્ ગ્રામકલાઞ્છિતામ્ ॥

અક્ષુબ્ધખાનિલાલોકજલભૂશાન્તિશાલિનીમ્ ।
તતાં શૂન્યાં મહારમ્ભાં બ્રહ્મસત્તામ્ ઇવામલામ્ ॥

અવિદ્યામ્ ઇવ સમ્મોહમૃગતૃષ્ણાગતભ્રમામ્ ।
જાડ્યદામ્ આતતાં શૂન્યાં દિગ્દાહમિહિકાકુલામ્ ॥

અથ તસ્યામ્ અરણ્યાન્યાં યાવત્ પ્રવિહરામ્ય્ અહમ્ ।
તાવત્ પશ્યામિ પુરતો વદન્તં પથિકં શ્રમાત્ ॥

અહો નુ પરિખેદાય પ્રૌઢપ્રાયાતપો રવિઃ ।
પરિતાપાય પાપો ઽયં દુર્જનેનેવ સઙ્ગમઃ ॥

સઙ્ગલન્તીવ મર્માણિ સ્ફુરતીવાગ્નિર્ આતપે ।
સઙ્કુચત્પલ્લવાપીડાસ્ તામ્યન્તિ વનરાજયઃ ॥

તાવત્ તદ્ એતમ્ અગ્રસ્થં ગ્રામકં પ્રવિશામ્ય્ અહમ્ ।
શ્રમમ્ અત્રાપનીયાશુ વહામ્ય્ અધ્વાનમ્ આશુગઃ ॥

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય સો ઽગ્રસ્થં કિરાતગ્રામકં યદા ।
પ્રવેષ્ટુમ્ ઇચ્છતિ તદા મયા પ્રોક્ત ઇદં વચઃ ॥

અપરિજ્ઞાત નીરાગ માર્ગમિત્ર શુભાકૃતે ।
મરુમાર્ગમહારણ્યપાન્થ સ્વાગતમ્ અસ્તુ તે ॥

ચિરં મનુષ્યદેશે ઽસ્મિન્ નિર્જનગ્રામધન્વનિ ।
નાગરાધ્વગ વિશ્રાન્તિં વિશ્રાન્તો ઽપિ ન લપ્સ્યસે ॥

શ્રમો વિશ્રમણેનૈવ વર્ધતે પામરાસ્પદે ।
તૃડ્ વૈ લવણપાનેન ભૂય એવાભિવર્ધતે ॥

એતે ગ્રામૈકશરણાḫ પલ્લવસ્પન્દભીરવઃ ।
અયથાયથસઞ્ચારા હરિણા ઇવ જન્તવઃ ॥

ન સ્ફુરન્તિ વિચારેષુ ન જ્વલન્ત્ય્ અનુભૂતિષુ ।
ન ત્રસન્તિ દુરાચારાદ્ અશ્મયન્ત્રમયા ઇવ ॥

કામાર્થરાગવિદ્વેષપરિનિષ્ઠિતપૌરુષાઃ ।
કર્મણ્ય્ આપાતમધુરે રમન્તે દગ્ધબુદ્ધયઃ ॥

આભિજાત્યોન્નતોદારા શીતલા રસશાલિની ।
નેહ વિશ્વસિતિ પ્રજ્ઞા મેઘમાલા મરાવ્ ઇવ ॥

વરમ્ અન્ધગુહાહિત્વં શિલાન્તẖ કીટતા વરમ્ ।
વરં મરૌ પઙ્ગુમૃગો ન ગ્રામ્યજનસઙ્ગમઃ ॥

નિમેષાસ્વાદમધુરાẖ ક્ષણાન્તરવિરાગિણઃ ।
મારણૈકાન્તનિરતા ગ્રામ્યા વિષકણા ઇવ ॥

વાન્તિ ભસ્મકણાકીર્ણા જીર્ણાસ્ સંશીર્ણસદ્મસુ ।
તૃણપર્ણવનવ્યગ્રા ગ્રામ્યાવકરવાયવઃ ॥

એવમ્ ઉક્તેન તેનાહમ્ ઇદમ્ ઉક્તસ્ તદાનઘ ।
મદ્વાક્યેન સમાશ્વસ્ય સ્નાતેનેવામૃતામ્ભસા ॥

ભગવન્ કો ઽસિ પૂર્ણાત્મા મહાત્મા કથમ્ આત્મવાન્ ।
પશ્યન્ન્ અનાકુલો લોકં ગ્રામયાત્રામ્ ઇવાધ્વગઃ ॥

કિં ત્વયા પીતમ્ અમૃતં કિં ત્વં સમ્રાડ્ વિરાડ્ અથ ।
સર્વાર્થરિક્તો ઽપિ ચિરં સુપૂર્ણ ઇવ રાજસે ॥

શૂન્યો ઽસિ પરિપૂર્ણો ઽસિ ઘૂર્ણસીવ સ્થિરો ઽસિ ચ ।
ન સર્વમ્ અસિ સર્વં ચ ન કિઞ્ચિત્ કિઞ્ચિદ્ એવ વા ॥

ઉપશાન્તં ચ કાન્તં ચ દીપ્તમ્ અપ્રતિઘાતિ ચ ।
નિભૃતં ચોર્જિતં ચેદં રૂપં કિમ્ ઇતિ તે મુને ॥

ભૂસંસ્થો ઽપિ સમસ્તાનાં લોકાનામ્ ઉપરીવ ખે ।
સંસ્થિતો ઽસિ નિરાસ્થો ઽસિ ઘનાસ્થો ઽસિ ચ લક્ષ્યસે ॥

પ્રસૃતં ચ પદાર્થેષુ ન પદાર્થાત્મ ચાસ્તિ ચ ।
તવેન્દોર્ ઇવ શુદ્ધસ્ય મનો ઽમૃતમયં સ્થિતમ્ ॥

કલાવાન્ અકલઙ્કો ઽન્તશ્શીતલો ભાસુરસ્ સમઃ ।
રસાયનપરાપૂર્ણḫ પૂર્ણેન્દુર્ ઇવ રાજસે ॥

ત્વદિચ્છાયત્તસદસદ્ભાવં પશ્યામિ તે ચિતિ ।
સંસારમણ્ડલમ્ ઇદં સ્થિતં ફલમ્ ઇવાઙ્કુરે ॥

અહં તાવદ્ અયં વિપ્રશ્ શાણ્ડિલ્યકુલસમ્ભવઃ ।
મઙ્કિર્ નામ મહાભાગ તીર્થયાત્રાપ્રસઙ્ગતઃ ॥

ગત્વા સુદૂરમ્ અધ્વાનં દૃષ્ટ્વા તીર્થાનિ સમ્પ્રતિ ।
ચિરકાલેન સદનમ્ આત્મીયં ગન્તુમ્ ઉદ્યતઃ ॥

ન ચ મે ગન્તુમ્ ઉદ્યોગો વિરક્તમનસો ગૃહમ્ ।
દૃષ્ટ્વા તડિત્પ્રકાશાનિ ભૂતાનિ ભુવનોદરે ॥

ભગવન્ મહ્યમ્ આત્માનં કથયેહાનુકમ્પયા ।
ગમ્ભીરાણિ પ્રસન્નાનિ સાધુચેતસ્સરાંસિ હિ ॥

દર્શનાદ્ એવ મિત્રત્વં કુર્વતાં મહતાં પુરઃ ।
કમલાનીવ ભૂતાનિ વિકસન્ત્ય્ આશ્વસન્તિ ચ ॥

મમેમં ચ મનોમોહં સંસારભ્રમસમ્ભવમ્ ।
મન્યે હાતું સમર્થસ્ ત્વં સત્ત્વબોધાનુકમ્પનૈઃ ॥

વસિષ્ઠો ઽસ્મિ મહાબુદ્ધે મુનિર્ અસ્મિ નભોગૃહઃ ।
કેનાપ્ય્ અર્થેન રાજર્ષેર્ ઇમં માર્ગમ્ ઉપસ્થિતઃ ॥

મા ગા વિષાદં પન્થાનમ્ આગતો ઽસિ મનીષિણામ્ ।
પ્રાયḫ પ્રાપ્તો ઽસિ સંસારસાગરસ્યાપરં તટમ્ ॥

વૈરાગ્યવિભવોદારા મતિર્ ઉક્તિર્ અપીદૃશી ।
આકૃતિશ્ શાન્તરૂપા ચ ન ભવત્ય્ અમહાત્મનઃ ॥

મણિર્ મધુરકાષેણ યથૈતિ વિમલાત્મતામ્ ।
તથા કષાયપાકેન ચિત્તમ્ એતિ વિવેકિતામ્ ॥

કિં જ્ઞાતુમ્ ઇચ્છસિ કથં સંસારં હાતુમ્ ઇચ્છસિ ।
ઉપદિષ્ટમ્ અહં મન્યે સમ્પાદયસિ કર્મભિઃ ॥

વિમલવાસન ઉન્નતમાનસḫ પરિવિવિક્તમતિર્ જનચેતસામ્ ।
પદમ્ અશોકમ્ અલં ખલુ યુજ્યસે જગતિ નેતુમ્ ઇતીદમ્ ઇહોચ્યતે ॥