मोक्षोपाय · अध्याय 4.9

तस्मिंस् तदा वर्तमाने घोरे समरसम्भ्रमे ।
देवासुरशरीरेषु पतत्स्व् अद्रिदलेष्व् इव ॥

वहत्स्व् असृक्प्रवाहेषु गङ्गापूरेष्व् इवाम्बरात् ।
दाम्नि वेष्टितदेवौघे मुक्तक्ष्वेडाघनारवे ॥

व्याले निजकराकृष्टिपिष्टसर्वसुरालये ।
कटे कठिनसंरम्भसङ्गराच्छादितामरे ॥

ऐरावणे क्षीणमदे पलायनपरायणे ।
प्रवृद्धे दानवानीके मध्याह्न इव भास्करे ॥

पतितार्धायुधाङ्गानि प्रस्रवद्रुधिराणि च ।
पयांसीव विसेतूनि देवसैन्यानि दुद्रुवुः ॥

दामव्यालकटास् तानि चिरम् अन्तर्हितान्य् अपि ।
अनुजग्मुर् लसन्नादम् इन्धनानीव पावकाः ॥

अन्विष्टान् अपि यत्नेन नालभन्तासुरास् सुरान् ।
घनजालवनोड्डीनान् सिंहा हरिणकान् इव ॥

अलब्धेष्व् अमरौघेषु दामव्यालकटास् तदा ।
जग्मुः पातालकोशस्थं प्रभुं प्रमुदिताशयाः ॥

अथ देवा विषण्णास् ते क्षणम् आश्वस्य वै ययुः ।
जयोपायाय विजिता ब्रह्माणम् अमितौजसम् ॥

तेषाम् आविरभूद् ब्रह्मा रक्तरक्ताननश्रियाम् ।
सायं रक्तीकृताम्बूनाम् अब्धीनाम् इव चन्द्रमाः ॥

प्रणम्य ते सुरास् तस्मै तम् अर्थं शम्बरेरितम् ।
सम्यक् प्रकथयाम् आसुर् दामव्यालकटक्रमम् ॥

तम् आकर्ण्याखिलं ब्रह्मा विचार्य च विचारवित् ।
उवाचेदं सुरानीकम् आश्वासनकरं वचः ॥

हन्त वर्षसहस्रान्ते शम्बरेण हरेः क्रमात् ।
मर्तव्यम् अमरेशस्य तत्कालं सम्प्रतीक्ष्यताम् ॥

दामव्यालकटान् एतान् अद्य त्व् अमरसत्तमाः ।
योधयन्तः पलायध्वं मायायुद्धेन दानवान् ॥

युद्धाभ्यासवशाद् एषां मकुराणाम् इवाशये ।
अहङ्कारचमत्कारः प्रतिबिम्बम् उपैष्यति ॥

गृहीतवासनास् त्व् एते दामव्यालकटास् सुराः ।
सुजया वो भविष्यन्ति जाललग्नाः खगा इव ॥

अद्य त्व् अवासना एते सुखदुःखविवर्जिताः ।
धैर्येणारीन् विनिघ्नन्तो देवदुर्जयतां गताः ॥

वासनातन्तुबद्धा ये आशापाशवशीकृताः ।
वश्यतां यान्ति ते लोके रज्जुबद्धाः खगा इव ॥

ये हि निर्वासना धीरास् सर्वत्रासक्तबुद्धयः ।
न हृष्यन्ति न कुप्यन्ति दुर्जयास् ते महाधियः ॥

यस्यान्तर्वासनारज्ज्वा ग्रन्थिबन्धश् शरीरिणः ।
महान् अपि बहुज्ञो ऽपि स बालेनापि जीयते ॥

अयं सो ऽहम् इदं मे तद् इत्य् आकलितकल्पनः ।
आपदां पात्रताम् एति पयसाम् इव सागरः ॥

इयन्मात्रपरिच्छिन्नो येनात्माभव्यभावितः ।
स सर्वज्ञो ऽपि सर्वत्र परां कृपणतां गतः ॥

अनन्तस्याप्रमेयस्य येनेयत्ता प्रकल्पिता ।
आत्मतत्त्वस्य तेनात्मा स्वात्मनैवावशीकृतः ॥

आत्मनो व्यतिरिक्तं यत् किञ्चिद् अस्ति जगत्त्रये ।
तत्रोपादेयभावेन बद्धा भवति भावना ॥

आस्थामात्रम् अनन्तानां दुःखानां कारणं विदुः ।
अनास्थामात्रम् अभितस् सुखानां कारणं विदुः ॥

दामव्यालकटा यावद् अनास्था भावसंस्थितौ ।
तावन् न नाम जेया वो मषकाणाम् इवानिलाः ॥

अन्तर्वासनया जन्तुर् दीनताम् अनुयातया ।
जितो भवत्य् अन्यथा तु मषको ऽप्य् अमराचलः ॥

विद्यते वासना यत्र तत्र चायाति दीनता ।
गुणागुणानुविद्धत्वं सतो दृष्टं हि नासतः ॥

अयं सो ऽहं ममेदं चेत्य् एवम् अन्तस् स्ववासनाम् ।
यथा दामादयश् शक्र भावयन्ति तथा कुरु ॥

या या जनस्य विपदो भावाभावदशाश् च याः ।
तृष्णाकरञ्जवल्ल्यास् ता मञ्जर्यः कटुकोमलाः ॥

वासनातन्तुबद्धो ऽयं लोको विपरिवर्तते ।
सा सुवृद्धातिदुःखाय सुखायोच्छेदम् आगता ॥

धीरो ऽप्य् अतिबहुज्ञो ऽपि कुलजो ऽपि महान् अपि ।
तृष्णया बध्यते जन्तुस् सिंहश् शृङ्खलया यथा ॥

देहपादपसंस्थस्य हृदयालयशायिनः ।
तृष्णा चित्तखगस्यास्य वागुरा परिकल्पिता ॥

दीनो वासनया लोकः कृतान्तेनापकृष्यते ।
रज्ज्वेव बालेन खगो विवशो ऽनिशम् उच्छ्वसन् ॥

अलम् आयुधभारेण सङ्गरभ्रमणेन च ।
वासनां सविपर्यासां युक्त्यैव त्वं रिपोः कुरु ॥

अन्तरक्षुभिते धैर्ये रिपोर् अमरनायकाः ।
न शस्त्राणि न शास्त्राणि न चास्त्राणि जयन्ति वः ॥

दामव्यालकटास् त्व् एते युद्धाभ्यासवशेन च ।
अहङ्कारमयीम् अन्तस् ते ग्रहीष्यन्ति वासनाम् ॥

यदि ते यन्त्रपुरुषाश् शम्बरेण विनिर्मिताः ।
वासनां नाश्रयिष्यन्ति यास्यन्ति तद् अजय्यताम् ॥

तत् तावद् युक्तियुद्धेन तान् प्रबोधयतामराः ।
यावद् अभ्यासवशतो भविष्यन्ति सवासनाः ॥

ततो वध्या भविष्यन्ति भवतां बद्धभावनाः ।
तृष्णाप्रोताशया लोके न केचन नपेलवाः ॥

समविषमम् इदं जगत् समग्रं समुपगतं स्थिरतां स्ववासनातः ।
चलति च लहरीभरो यथाब्धाव् अत इह सैव चिकित्स्यतां प्रयाता ॥