મોક્ષોપાય · અધ્યાય 4.9

તસ્મિંસ્ તદા વર્તમાને ઘોરે સમરસમ્ભ્રમે ।
દેવાસુરશરીરેષુ પતત્સ્વ્ અદ્રિદલેષ્વ્ ઇવ ॥

વહત્સ્વ્ અસૃક્પ્રવાહેષુ ગઙ્ગાપૂરેષ્વ્ ઇવામ્બરાત્ ।
દામ્નિ વેષ્ટિતદેવૌઘે મુક્તક્ષ્વેડાઘનારવે ॥

વ્યાલે નિજકરાકૃષ્ટિપિષ્ટસર્વસુરાલયે ।
કટે કઠિનસંરમ્ભસઙ્ગરાચ્છાદિતામરે ॥

ઐરાવણે ક્ષીણમદે પલાયનપરાયણે ।
પ્રવૃદ્ધે દાનવાનીકે મધ્યાહ્ન ઇવ ભાસ્કરે ॥

પતિતાર્ધાયુધાઙ્ગાનિ પ્રસ્રવદ્રુધિરાણિ ચ ।
પયાંસીવ વિસેતૂનિ દેવસૈન્યાનિ દુદ્રુવુઃ ॥

દામવ્યાલકટાસ્ તાનિ ચિરમ્ અન્તર્હિતાન્ય્ અપિ ।
અનુજગ્મુર્ લસન્નાદમ્ ઇન્ધનાનીવ પાવકાઃ ॥

અન્વિષ્ટાન્ અપિ યત્નેન નાલભન્તાસુરાસ્ સુરાન્ ।
ઘનજાલવનોડ્ડીનાન્ સિંહા હરિણકાન્ ઇવ ॥

અલબ્ધેષ્વ્ અમરૌઘેષુ દામવ્યાલકટાસ્ તદા ।
જગ્મુઃ પાતાલકોશસ્થં પ્રભું પ્રમુદિતાશયાઃ ॥

અથ દેવા વિષણ્ણાસ્ તે ક્ષણમ્ આશ્વસ્ય વૈ યયુઃ ।
જયોપાયાય વિજિતા બ્રહ્માણમ્ અમિતૌજસમ્ ॥

તેષામ્ આવિરભૂદ્ બ્રહ્મા રક્તરક્તાનનશ્રિયામ્ ।
સાયં રક્તીકૃતામ્બૂનામ્ અબ્ધીનામ્ ઇવ ચન્દ્રમાઃ ॥

પ્રણમ્ય તે સુરાસ્ તસ્મૈ તમ્ અર્થં શમ્બરેરિતમ્ ।
સમ્યક્ પ્રકથયામ્ આસુર્ દામવ્યાલકટક્રમમ્ ॥

તમ્ આકર્ણ્યાખિલં બ્રહ્મા વિચાર્ય ચ વિચારવિત્ ।
ઉવાચેદં સુરાનીકમ્ આશ્વાસનકરં વચઃ ॥

હન્ત વર્ષસહસ્રાન્તે શમ્બરેણ હરેઃ ક્રમાત્ ।
મર્તવ્યમ્ અમરેશસ્ય તત્કાલં સમ્પ્રતીક્ષ્યતામ્ ॥

દામવ્યાલકટાન્ એતાન્ અદ્ય ત્વ્ અમરસત્તમાઃ ।
યોધયન્તઃ પલાયધ્વં માયાયુદ્ધેન દાનવાન્ ॥

યુદ્ધાભ્યાસવશાદ્ એષાં મકુરાણામ્ ઇવાશયે ।
અહઙ્કારચમત્કારઃ પ્રતિબિમ્બમ્ ઉપૈષ્યતિ ॥

ગૃહીતવાસનાસ્ ત્વ્ એતે દામવ્યાલકટાસ્ સુરાઃ ।
સુજયા વો ભવિષ્યન્તિ જાલલગ્નાઃ ખગા ઇવ ॥

અદ્ય ત્વ્ અવાસના એતે સુખદુઃખવિવર્જિતાઃ ।
ધૈર્યેણારીન્ વિનિઘ્નન્તો દેવદુર્જયતાં ગતાઃ ॥

વાસનાતન્તુબદ્ધા યે આશાપાશવશીકૃતાઃ ।
વશ્યતાં યાન્તિ તે લોકે રજ્જુબદ્ધાઃ ખગા ઇવ ॥

યે હિ નિર્વાસના ધીરાસ્ સર્વત્રાસક્તબુદ્ધયઃ ।
ન હૃષ્યન્તિ ન કુપ્યન્તિ દુર્જયાસ્ તે મહાધિયઃ ॥

યસ્યાન્તર્વાસનારજ્જ્વા ગ્રન્થિબન્ધશ્ શરીરિણઃ ।
મહાન્ અપિ બહુજ્ઞો ઽપિ સ બાલેનાપિ જીયતે ॥

અયં સો ઽહમ્ ઇદં મે તદ્ ઇત્ય્ આકલિતકલ્પનઃ ।
આપદાં પાત્રતામ્ એતિ પયસામ્ ઇવ સાગરઃ ॥

ઇયન્માત્રપરિચ્છિન્નો યેનાત્માભવ્યભાવિતઃ ।
સ સર્વજ્ઞો ઽપિ સર્વત્ર પરાં કૃપણતાં ગતઃ ॥

અનન્તસ્યાપ્રમેયસ્ય યેનેયત્તા પ્રકલ્પિતા ।
આત્મતત્ત્વસ્ય તેનાત્મા સ્વાત્મનૈવાવશીકૃતઃ ॥

આત્મનો વ્યતિરિક્તં યત્ કિઞ્ચિદ્ અસ્તિ જગત્ત્રયે ।
તત્રોપાદેયભાવેન બદ્ધા ભવતિ ભાવના ॥

આસ્થામાત્રમ્ અનન્તાનાં દુઃખાનાં કારણં વિદુઃ ।
અનાસ્થામાત્રમ્ અભિતસ્ સુખાનાં કારણં વિદુઃ ॥

દામવ્યાલકટા યાવદ્ અનાસ્થા ભાવસંસ્થિતૌ ।
તાવન્ ન નામ જેયા વો મષકાણામ્ ઇવાનિલાઃ ॥

અન્તર્વાસનયા જન્તુર્ દીનતામ્ અનુયાતયા ।
જિતો ભવત્ય્ અન્યથા તુ મષકો ઽપ્ય્ અમરાચલઃ ॥

વિદ્યતે વાસના યત્ર તત્ર ચાયાતિ દીનતા ।
ગુણાગુણાનુવિદ્ધત્વં સતો દૃષ્ટં હિ નાસતઃ ॥

અયં સો ઽહં મમેદં ચેત્ય્ એવમ્ અન્તસ્ સ્વવાસનામ્ ।
યથા દામાદયશ્ શક્ર ભાવયન્તિ તથા કુરુ ॥

યા યા જનસ્ય વિપદો ભાવાભાવદશાશ્ ચ યાઃ ।
તૃષ્ણાકરઞ્જવલ્લ્યાસ્ તા મઞ્જર્યઃ કટુકોમલાઃ ॥

વાસનાતન્તુબદ્ધો ઽયં લોકો વિપરિવર્તતે ।
સા સુવૃદ્ધાતિદુઃખાય સુખાયોચ્છેદમ્ આગતા ॥

ધીરો ઽપ્ય્ અતિબહુજ્ઞો ઽપિ કુલજો ઽપિ મહાન્ અપિ ।
તૃષ્ણયા બધ્યતે જન્તુસ્ સિંહશ્ શૃઙ્ખલયા યથા ॥

દેહપાદપસંસ્થસ્ય હૃદયાલયશાયિનઃ ।
તૃષ્ણા ચિત્તખગસ્યાસ્ય વાગુરા પરિકલ્પિતા ॥

દીનો વાસનયા લોકઃ કૃતાન્તેનાપકૃષ્યતે ।
રજ્જ્વેવ બાલેન ખગો વિવશો ઽનિશમ્ ઉચ્છ્વસન્ ॥

અલમ્ આયુધભારેણ સઙ્ગરભ્રમણેન ચ ।
વાસનાં સવિપર્યાસાં યુક્ત્યૈવ ત્વં રિપોઃ કુરુ ॥

અન્તરક્ષુભિતે ધૈર્યે રિપોર્ અમરનાયકાઃ ।
ન શસ્ત્રાણિ ન શાસ્ત્રાણિ ન ચાસ્ત્રાણિ જયન્તિ વઃ ॥

દામવ્યાલકટાસ્ ત્વ્ એતે યુદ્ધાભ્યાસવશેન ચ ।
અહઙ્કારમયીમ્ અન્તસ્ તે ગ્રહીષ્યન્તિ વાસનામ્ ॥

યદિ તે યન્ત્રપુરુષાશ્ શમ્બરેણ વિનિર્મિતાઃ ।
વાસનાં નાશ્રયિષ્યન્તિ યાસ્યન્તિ તદ્ અજય્યતામ્ ॥

તત્ તાવદ્ યુક્તિયુદ્ધેન તાન્ પ્રબોધયતામરાઃ ।
યાવદ્ અભ્યાસવશતો ભવિષ્યન્તિ સવાસનાઃ ॥

તતો વધ્યા ભવિષ્યન્તિ ભવતાં બદ્ધભાવનાઃ ।
તૃષ્ણાપ્રોતાશયા લોકે ન કેચન નપેલવાઃ ॥

સમવિષમમ્ ઇદં જગત્ સમગ્રં સમુપગતં સ્થિરતાં સ્વવાસનાતઃ ।
ચલતિ ચ લહરીભરો યથાબ્ધાવ્ અત ઇહ સૈવ ચિકિત્સ્યતાં પ્રયાતા ॥