भाषा

ENहिગુ
ग्रंथ पाठ

लीलावती · श्लोक 23-47

23

मूलम् %चतुर्णाम् च तथा %नवानाम् पूर्वम् कृतानाम् च सखे कृतीनाम्।
पृथक् पृथक् वर्ग-पदानि @विद्धि बुद्धेस् विवृद्धिस् यदि ते अत्र जाता॥[उपजाति]

24

सम-%त्रि-घातस् च घनस् प्रदिष्टस् स्थाप्यस् घनस् अन्त्यस्य ततस् अन्त्य-वर्गस्।
आदि-%त्रि-निघ्नस् ततस् आदि-वर्गस् %त्रि-अन्त्य-आहतस् अथ आदि-घनस् च सर्वे॥[उपजाति]

25

स्थान-अन्तरत्वेन युतास् घनस् @स्यात् @प्रकल्प्य तद्-खण्ड-#युगम् ततस् अन्त्यम्।
एवम् मुहुस् वर्ग-घन-प्रसिद्धौ आद्य-अङ्कतस् वा विधिस् एषस् कार्यस्॥[उपजाति]

26

खण्डाभ्याम् वा आहतस् राशिस् %त्रि-घ्नस् खण्ड-घन-ऐक्य-युक्।
वर्ग-मूल-घनस् स्व-घ्नस् वर्ग-राशेस् घनस् @भवेत्॥[श्लोक]

27

नव-घनम् %त्रि-घनस्य घनम् तथा @कथय %पञ्च-घनस्य घनम् च मे।
घन-पदम् च ततस् अपि घनात् सखे यदि घने @अस्ति घना भवतस् मतिस्॥[द्रुतविलम्बित]

28

आद्यम् घन-स्थानम् अथ अघने %द्वे पुनर् तथा अन्त्यात् घनतस् @विशोध्य।
घनम् पृथक्-स्थम् पदम् अस्य @कृत्वा %त्रि-घ्न्या तद्-आद्यम् @विभजेत् फलम् तु॥[उपजाति]

29

पङ्क्त्याम् @न्यसेत् तद्-कृतिम् अन्त्य-निघ्नीम् %त्रि-घ्नीम् @त्यजेत् तद्-%प्रथमात् फलस्य।
घनम् तद्-आद्यात् घन-मूलम् एवम् पङ्क्तिस् @भवेत् एवम् अतस् पुनर् च॥[उपजाति]
अत्र पूर्व-घनानाम् मूल-अर्थम् न्यासस् 729। 19683। 1953125। क्रमेण लब्धानि मूलानि 9। 27। 125॥ इति घन-मूलम्॥ इति परिकर्म-%अष्टकम्॥

30

अन्योन्य-हार-अभिहतौ हर-अंशौ राश्योस् सम-छेद-विधानम् एवम्।
मिथस् हराभ्याम् अपवर्तिताभ्याम् यत् वा हर-अंशौ सुधिया अत्र गुण्यौ॥[उपजाति]

31

रूप-%त्रयम् %पञ्च-लवस् %त्रि-भागस् योग-अर्थम् एतान् @वद तुल्य-हारान्।
%त्रिषष्टि-भागस् च %चतुर्दश-अंशस् सम-छिदौ मित्र वियोजन-अर्थम्॥ [उपजाति]

33

द्रम्म-%अर्ध-%त्रि-लव-%द्वयस्य सुमते #पाद-%त्रयम् यत् @भवेत् तत् %पञ्च-अंशक-%षोडश-अंश-#चरणस् संप्रार्थितेन अर्थिने।
दत्तस् येन वराटकास् कति कदर्येण अर्पितास् तेन मे @ब्रूहि त्वम् यदि @वेत्सि वत्स गणिते जातिम् प्रभाग-अभिधाम्॥ [शार्दूलविक्रीडित]

34

छेद-घ्न-रूपेषु लवास् धन-ऋणम् %एकस्य भागास् अधिक-ऊनकास् चेद्॥ [उपजाति-च्द्; अब्=32]
स्व-अंश-अधिक-ऊनस् खलु यत्र तत्र भाग-अनुबन्धे च लव-अपवाहे।
तल-स्थ-हारेण हरम् @निहन्यात् स्व-अंश-अधिक-ऊनेन तु तेन भागान्॥ [उपजाति]

35

स-#अङ्घ्रि %द्वयम् %त्रयम् वि-#अङ्घ्रि कीदृश् @ब्रूहि सवर्णितम्।
@जानासि अंश-अनुबन्धम् चेद् तथा भाग-अपवाहनम्॥

36

#अङ्घ्रिस् स्व-%त्रि-अंश-युक्तस् सस् निज-#दल-युतस् कीदृशस् कीदृशौ %द्वौ %त्रि-अंशौ स्व-%अष्ट-अंश-हीनौ तद्-अनु च रहितौ तौ %त्रिभिस् %सप्त-भागैस्।
%अर्धम् स्व-%अष्ट-अंश-हीनम् %नवभिस् अथ युतम् %सप्तम-अंशैस् स्वकीयैस् कीदृश् @स्यात् @ब्रूहि @वेत्सि त्वम् इह यदि सखे अंश-अनुबन्ध-अपवाहौ॥ [स्रग्धरा]

38

%पञ्च-अंअ-#पाद-%त्रि-लव-%अर्ध-%षष्ठान् %एकी-कृतान् @ब्रूहि सखे मम एतान्।
एभिस् च भागैस् अथ वर्जितानाम् किम् @स्यात् %त्रयाणाम् @कथय आशु शेषम्॥ [इन्द्रवज्रा]

40

स-%त्रि-अंश-रूप-%द्वितयेन निघ्नम् स-%सप्तम-अंश-%द्वितयम् @भवेत् किम्।
%अर्धम् %त्रि-भागेन हतम् च @विद्धि दक्षस् @असि भिन्ने गुणना-विधौ चेद्॥ [उपजाति]

42

स-%त्रि-अंश-रूप-%द्वितयेन %पञ्च %त्रि-अंशेन %षष्ठम् @वद मे @विभज्य।
दर्भीय-गर्भ-अग्र-सु-तीक्ष्ण-बुद्धिस् चेद् @अस्ति ते भिन्न-हृतौ समर्था॥ [इन्द्रवज्रा]

44

स-%अर्ध-%त्रयाणाम् @कथय आशु वर्गम् वर्गात् ततस् वर्ग-पदम् च मित्र।
घनम् च मूलम् च घनात् ततस् अपि @जानासि चेद् वर्ग-घनौ विभिन्नौ॥ [उपजाति]
न्यासस् 3_1_2। छेद-घ्न-रूपे कृते जातम् 7_2। अस्य वर्गस् 49_4। अतस् मूलम् 7_2। घनस् 343_8। अस्य मूलम् 7_2॥ इति भिन्न-परिकर्म-%अष्टकम्॥

45

योगे #खम् क्षेप-समम् वर्ग-आदौ #खम् #ख-भाजितस् राशिस्।
#ख-हरस् @स्यात् #ख-गुणस् #खम् #ख-गुणस् चिन्त्यस् च शेष-विधौ॥ [आर्या]

46

#शून्ये गुणके जाते #खम् हारस् चेद् पुनर् तदा राशिस्।
अविकृतस् एव ज्ञेयस् तथा एव #खेन ऊनितस् च युतस्॥ [आर्या]

47

#खम् %पञ्च-युक् @भवति किम् @वद खस्य वर्गम् मूलम् घनम् घन-पदम् #ख-गुणास् च %पञ्च।
#खेन उद्धृतास् %दश च कस् %ख-गुणस् निज-%अर्ध-युक्तस् %त्रिभिस् च गुणितस् स्व-हतस् %त्रिषष्टिस्॥ [वसन्ततिलका]
न्यासस् 0। एतत् %पञ्च-युतम् जातम् 5। #खस्य वर्गस् 0। मूलम् 0। घनम् 0। घन-मूलम् 0॥ न्यासस् 5। एते #खेन गुणितास् जातास् 0॥ न्यासस् 10। एते #ख-भक्तास् 10_0॥ अज्ञातस् राशिस् तस्य गुणस् 0। स्व-%अर्धम् क्षेपस् 1_2। गुणस् 3। हरस् 0। दृश्यम् 63। ततस् वक्ष्यमाणेन विलोम-विधिना इष्ट-कर्मणा वा लब्धस् राशिस् 14॥ अस्य गणितस्य ग्रह-गणिते

मूल पाठ: Līlāvatī · Edition: the following two editions: 1) Lilavati, ed with Ganesa's Buddhivilasini and Mahidhara's Lilavativivarana by V.G. Apate. Anandasrama Sanskrit Series 107. Poona 1937. This edition is denoted by 'ApaTe.'; 2) Lilavati, ed with Sankara's Kriyakramakari by K.V.Sarma. Hoshiarpur 1975. This edition is denoted by 'zarma.' · Data entry T. Hayashi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc