લીલાવતી · શ્લોક 23-47

મૂલમ્ %ચતુર્ણામ્ ચ તથા %નવાનામ્ પૂર્વમ્ કૃતાનામ્ ચ સખે કૃતીનામ્।
પૃથક્ પૃથક્ વર્ગ-પદાનિ @વિદ્ધિ બુદ્ધેસ્ વિવૃદ્ધિસ્ યદિ તે અત્ર જાતા॥[ઉપજાતિ]

સમ-%ત્રિ-ઘાતસ્ ચ ઘનસ્ પ્રદિષ્ટસ્ સ્થાપ્યસ્ ઘનસ્ અન્ત્યસ્ય તતસ્ અન્ત્ય-વર્ગસ્।
આદિ-%ત્રિ-નિઘ્નસ્ તતસ્ આદિ-વર્ગસ્ %ત્રિ-અન્ત્ય-આહતસ્ અથ આદિ-ઘનસ્ ચ સર્વે॥[ઉપજાતિ]

સ્થાન-અન્તરત્વેન યુતાસ્ ઘનસ્ @સ્યાત્ @પ્રકલ્પ્ય તદ્-ખણ્ડ-#યુગમ્ તતસ્ અન્ત્યમ્।
એવમ્ મુહુસ્ વર્ગ-ઘન-પ્રસિદ્ધૌ આદ્ય-અઙ્કતસ્ વા વિધિસ્ એષસ્ કાર્યસ્॥[ઉપજાતિ]

ખણ્ડાભ્યામ્ વા આહતસ્ રાશિસ્ %ત્રિ-ઘ્નસ્ ખણ્ડ-ઘન-ઐક્ય-યુક્।
વર્ગ-મૂલ-ઘનસ્ સ્વ-ઘ્નસ્ વર્ગ-રાશેસ્ ઘનસ્ @ભવેત્॥[શ્લોક]

નવ-ઘનમ્ %ત્રિ-ઘનસ્ય ઘનમ્ તથા @કથય %પઞ્ચ-ઘનસ્ય ઘનમ્ ચ મે।
ઘન-પદમ્ ચ તતસ્ અપિ ઘનાત્ સખે યદિ ઘને @અસ્તિ ઘના ભવતસ્ મતિસ્॥[દ્રુતવિલમ્બિત]

આદ્યમ્ ઘન-સ્થાનમ્ અથ અઘને %દ્વે પુનર્ તથા અન્ત્યાત્ ઘનતસ્ @વિશોધ્ય।
ઘનમ્ પૃથક્-સ્થમ્ પદમ્ અસ્ય @કૃત્વા %ત્રિ-ઘ્ન્યા તદ્-આદ્યમ્ @વિભજેત્ ફલમ્ તુ॥[ઉપજાતિ]

પઙ્ક્ત્યામ્ @ન્યસેત્ તદ્-કૃતિમ્ અન્ત્ય-નિઘ્નીમ્ %ત્રિ-ઘ્નીમ્ @ત્યજેત્ તદ્-%પ્રથમાત્ ફલસ્ય।
ઘનમ્ તદ્-આદ્યાત્ ઘન-મૂલમ્ એવમ્ પઙ્ક્તિસ્ @ભવેત્ એવમ્ અતસ્ પુનર્ ચ॥[ઉપજાતિ]
અત્ર પૂર્વ-ઘનાનામ્ મૂલ-અર્થમ્ ન્યાસસ્ 729। 19683। 1953125। ક્રમેણ લબ્ધાનિ મૂલાનિ 9। 27। 125॥ ઇતિ ઘન-મૂલમ્॥ ઇતિ પરિકર્મ-%અષ્ટકમ્॥

અન્યોન્ય-હાર-અભિહતૌ હર-અંશૌ રાશ્યોસ્ સમ-છેદ-વિધાનમ્ એવમ્।
મિથસ્ હરાભ્યામ્ અપવર્તિતાભ્યામ્ યત્ વા હર-અંશૌ સુધિયા અત્ર ગુણ્યૌ॥[ઉપજાતિ]

રૂપ-%ત્રયમ્ %પઞ્ચ-લવસ્ %ત્રિ-ભાગસ્ યોગ-અર્થમ્ એતાન્ @વદ તુલ્ય-હારાન્।
%ત્રિષષ્ટિ-ભાગસ્ ચ %ચતુર્દશ-અંશસ્ સમ-છિદૌ મિત્ર વિયોજન-અર્થમ્॥ [ઉપજાતિ]

દ્રમ્મ-%અર્ધ-%ત્રિ-લવ-%દ્વયસ્ય સુમતે #પાદ-%ત્રયમ્ યત્ @ભવેત્ તત્ %પઞ્ચ-અંશક-%ષોડશ-અંશ-#ચરણસ્ સંપ્રાર્થિતેન અર્થિને।
દત્તસ્ યેન વરાટકાસ્ કતિ કદર્યેણ અર્પિતાસ્ તેન મે @બ્રૂહિ ત્વમ્ યદિ @વેત્સિ વત્સ ગણિતે જાતિમ્ પ્રભાગ-અભિધામ્॥ [શાર્દૂલવિક્રીડિત]

છેદ-ઘ્ન-રૂપેષુ લવાસ્ ધન-ઋણમ્ %એકસ્ય ભાગાસ્ અધિક-ઊનકાસ્ ચેદ્॥ [ઉપજાતિ-ચ્દ્; અબ્=32]
સ્વ-અંશ-અધિક-ઊનસ્ ખલુ યત્ર તત્ર ભાગ-અનુબન્ધે ચ લવ-અપવાહે।
તલ-સ્થ-હારેણ હરમ્ @નિહન્યાત્ સ્વ-અંશ-અધિક-ઊનેન તુ તેન ભાગાન્॥ [ઉપજાતિ]

સ-#અઙ્ઘ્રિ %દ્વયમ્ %ત્રયમ્ વિ-#અઙ્ઘ્રિ કીદૃશ્ @બ્રૂહિ સવર્ણિતમ્।
@જાનાસિ અંશ-અનુબન્ધમ્ ચેદ્ તથા ભાગ-અપવાહનમ્॥

#અઙ્ઘ્રિસ્ સ્વ-%ત્રિ-અંશ-યુક્તસ્ સસ્ નિજ-#દલ-યુતસ્ કીદૃશસ્ કીદૃશૌ %દ્વૌ %ત્રિ-અંશૌ સ્વ-%અષ્ટ-અંશ-હીનૌ તદ્-અનુ ચ રહિતૌ તૌ %ત્રિભિસ્ %સપ્ત-ભાગૈસ્।
%અર્ધમ્ સ્વ-%અષ્ટ-અંશ-હીનમ્ %નવભિસ્ અથ યુતમ્ %સપ્તમ-અંશૈસ્ સ્વકીયૈસ્ કીદૃશ્ @સ્યાત્ @બ્રૂહિ @વેત્સિ ત્વમ્ ઇહ યદિ સખે અંશ-અનુબન્ધ-અપવાહૌ॥ [સ્રગ્ધરા]

%પઞ્ચ-અંઅ-#પાદ-%ત્રિ-લવ-%અર્ધ-%ષષ્ઠાન્ %એકી-કૃતાન્ @બ્રૂહિ સખે મમ એતાન્।
એભિસ્ ચ ભાગૈસ્ અથ વર્જિતાનામ્ કિમ્ @સ્યાત્ %ત્રયાણામ્ @કથય આશુ શેષમ્॥ [ઇન્દ્રવજ્રા]

સ-%ત્રિ-અંશ-રૂપ-%દ્વિતયેન નિઘ્નમ્ સ-%સપ્તમ-અંશ-%દ્વિતયમ્ @ભવેત્ કિમ્।
%અર્ધમ્ %ત્રિ-ભાગેન હતમ્ ચ @વિદ્ધિ દક્ષસ્ @અસિ ભિન્ને ગુણના-વિધૌ ચેદ્॥ [ઉપજાતિ]

સ-%ત્રિ-અંશ-રૂપ-%દ્વિતયેન %પઞ્ચ %ત્રિ-અંશેન %ષષ્ઠમ્ @વદ મે @વિભજ્ય।
દર્ભીય-ગર્ભ-અગ્ર-સુ-તીક્ષ્ણ-બુદ્ધિસ્ ચેદ્ @અસ્તિ તે ભિન્ન-હૃતૌ સમર્થા॥ [ઇન્દ્રવજ્રા]

સ-%અર્ધ-%ત્રયાણામ્ @કથય આશુ વર્ગમ્ વર્ગાત્ તતસ્ વર્ગ-પદમ્ ચ મિત્ર।
ઘનમ્ ચ મૂલમ્ ચ ઘનાત્ તતસ્ અપિ @જાનાસિ ચેદ્ વર્ગ-ઘનૌ વિભિન્નૌ॥ [ઉપજાતિ]
ન્યાસસ્ 3_1_2। છેદ-ઘ્ન-રૂપે કૃતે જાતમ્ 7_2। અસ્ય વર્ગસ્ 49_4। અતસ્ મૂલમ્ 7_2। ઘનસ્ 343_8। અસ્ય મૂલમ્ 7_2॥ ઇતિ ભિન્ન-પરિકર્મ-%અષ્ટકમ્॥

યોગે #ખમ્ ક્ષેપ-સમમ્ વર્ગ-આદૌ #ખમ્ #ખ-ભાજિતસ્ રાશિસ્।
#ખ-હરસ્ @સ્યાત્ #ખ-ગુણસ્ #ખમ્ #ખ-ગુણસ્ ચિન્ત્યસ્ ચ શેષ-વિધૌ॥ [આર્યા]

#શૂન્યે ગુણકે જાતે #ખમ્ હારસ્ ચેદ્ પુનર્ તદા રાશિસ્।
અવિકૃતસ્ એવ જ્ઞેયસ્ તથા એવ #ખેન ઊનિતસ્ ચ યુતસ્॥ [આર્યા]

#ખમ્ %પઞ્ચ-યુક્ @ભવતિ કિમ્ @વદ ખસ્ય વર્ગમ્ મૂલમ્ ઘનમ્ ઘન-પદમ્ #ખ-ગુણાસ્ ચ %પઞ્ચ।
#ખેન ઉદ્ધૃતાસ્ %દશ ચ કસ્ %ખ-ગુણસ્ નિજ-%અર્ધ-યુક્તસ્ %ત્રિભિસ્ ચ ગુણિતસ્ સ્વ-હતસ્ %ત્રિષષ્ટિસ્॥ [વસન્તતિલકા]
ન્યાસસ્ 0। એતત્ %પઞ્ચ-યુતમ્ જાતમ્ 5। #ખસ્ય વર્ગસ્ 0। મૂલમ્ 0। ઘનમ્ 0। ઘન-મૂલમ્ 0॥ ન્યાસસ્ 5। એતે #ખેન ગુણિતાસ્ જાતાસ્ 0॥ ન્યાસસ્ 10। એતે #ખ-ભક્તાસ્ 10_0॥ અજ્ઞાતસ્ રાશિસ્ તસ્ય ગુણસ્ 0। સ્વ-%અર્ધમ્ ક્ષેપસ્ 1_2। ગુણસ્ 3। હરસ્ 0। દૃશ્યમ્ 63। તતસ્ વક્ષ્યમાણેન વિલોમ-વિધિના ઇષ્ટ-કર્મણા વા લબ્ધસ્ રાશિસ્ 14॥ અસ્ય ગણિતસ્ય ગ્રહ-ગણિતે