कामसूत्र · अध्याय 2.6

राग-काले विशालयन्त्य् एव जघनं मृगी संविशेद् उच्चरते.

अवह्रासयन्तीव हस्तिनी नीच-रते.

न्याय्यो यत्र योगस् तत्र समपृष्ठम्.

आभ्यां बडवा व्याख्याता.

तत्र जघनेन नायकं प्रतिगृह्णीयात्.

अपद्रव्याणि च स:विशेषं नीचरते.

[1] उत्फुल्लकं [2] विजृम्भितकम् [3] इन्द्राणिकं चेति त्रितयं मृग्याः प्रायेण.

शिरो विनिपात्योर्ध्वं जघनम् [1] उत्फुल्लकम्.

तत्रापसारं दद्यात्.

अ:नीचे सक्थिनी((19)) तिर्यग् अवसज्य प्रतीछेद् इति [2] विजृम्भितकम्.

पार्श्वयोः समम् ऊरू विन्यस्य पार्श्वयोर् जानुनी निदध्याद् इत्य् अभ्यास-योगाद् [3] इन्द्राणी.

तयोच्चतर-रतस्यापि परिग्रहः.

संपुटेन प्रतिग्रहो नीच-रते.

एतेन नीच-तर-रते ऽपि हस्तिन्याः.

[1] संपुटकं [2] पीडितकं [3] वेष्टितकं [4] बाडवकम् इति.

ऋजु-प्रसारिताव् उभाव् अप्य् उभयोः चरनाव् इति [1] संपुटः.

स द्वि-विधः ण् पार्श्व-संपुट उत्तान-संपुटाश् च. तथा कर्म-योगात्.

पार्श्वेण तु शयानो दक्षिणेन नारीम् अधिशयीतेति सार्वत्रिकम् एतत्.

संपुटक-प्रयुक्त-यन्त्रेणैव दृढम् ऊरू पीडयेद् इति [2] पीडितकम्.

ऊरू व्यत्यस्येद् इति [3] वेष्टितकम्.

बडवेव निष्ठुरम् अवगृह्णीयाद् इति [4] बाडवकम् आभ्यासिकम्.

तद् आन्ध्रीषु प्रायेण. इति संवेशन-प्रकारा बाभ्रवीयाः.

सौवर्णनाभास् तु.

उभाव् अप्य् ऊरू ऊर्ध्वाव् इति तद् भुग्नकम्((20)).

चरणाव् ऊर्ध्वं नायको ऽस्या धारयेद् इति जृम्भितकम्.

तत्-कुञ्चिताव् उत्पीडितकम्.

तद् एकस्मिन् प्रसारिते ऽर्ध-पीडितकम्.

नायकस्यांस एको द्वितीयकः प्रसारित इति पुनः पुनर् व्यत्यासेन वेणु-दारितकम्.

एकः शिरस उपरि गच्छेद् द्वितीयः प्रसारित इति शूलचितकम् आभ्यासिकम्.

संकुचितौ स्वस्ति-देशे निदध्याद् इति कार्कटकम्.

ऊर्ध्वाव् ऊरू व्यत्यस्येद् इति पीडितकम्.

जङ्घा-व्यत्यासेन पद्मासनवत्.

पृष्ठं परिष्वजमानायाः पराङ्मुखेण परावृत्तकम् आभ्यासिकम्..2.6.34 जले च संविष्टोपविष्ट-स्थितात्मकांश् चित्रान् योगान् उपलक्षयेत्. तथा सु:करत्वाद् इति सुवर्णनाभः.

वार्तं तु तत्. शिष्टैर् अपस्मृतत्वाद् इति वात्स्यायनः.
सेच्तिओन् (प्रकरण)14

अथ चित्र-रतानि.

ऊर्ध्व-स्थितयोर् यूनोः परस्परापाश्रययोः कुड्य-स्तम्भापाश्रितयोर् वा स्थित-रतम्.

कुड्यापाश्रितस्य कण्ठावसक्त-बाहु-पाशायास् तद्-धस्त-पञ्जरोपविष्टाया ऊरु-पाशेन जघनम् अभिवेष्टयन्त्या कुड्ये चरण-क्रमेण वलन्त्या अवलम्बितकं रतम्.

भूमौ वा चतुष्पदवद् आस्थिताया वृषलीलयावस्कन्दनं धेनुकम्.

तत्र पृष्ठम् उरः-कर्माणि लभते.

एतेनैव योगेन शौनम् ऐणेयं छागलं गर्दभाक्रान्तं मार्जार-ललितकं व्याघ्रावस्कन्दनं गजोपमर्दितं वराह-घृष्टकं तुरगाधिरूढकम् इति यत्र यत्र विशेषो योगो ऽ:पूर्वस् तत् तद् उपलक्षयेत्.

मिश्री-कृत-सद्भावाभ्यां द्वाभ्यां सह संघाटकं रतम्.

बह्वीभिश् च सह गो-यूथिकम्.

वारि-क्रीडितकं छागलम् ऐणेयम् इति तत्-कर्मानुकृति-योगात्.

ग्रामनारी-विषये((21)) स्त्रीराज्ये च बाह्लीके बहवो युवानो ऽन्तःपुर-स:धर्माण एकैकस्याः परिग्रह-भूताः.

तेषाम् एकैकशो युगपच् च यथा:सात्म्यं यथा:योगं च रञ्जयेयुः.

एको धारयेद् एनाम् अन्यो निषेवेत. अन्यो जघनं मुखम् अन्यो मध्यम् अन्य इति वारं वारेण व्यतिकरेण चानुतिष्ठेयुः.

एतया गोष्ठी-परिग्रहा वेश्या राज-योषा-परिग्राहश् च व्याख्यातः.

अधोरतं पायाव् अपि दाक्षिणत्यानाम्. इति चित्र-रतानि.

पुरुषोपसृप्तकानि पुरुषायिते वक्ष्यामः.

भवतश् चात्र श्लोकौ
पशूनां मृग-जातीनां पतङ्गानां च विभ्रमैः. तैस् तैर् उपायैश् चित्तज्ञो रति-योगान् विवर्धयेत्..

तत्-सात्म्याद् देश-सात्म्याच् च तैस् तैर् भावैः प्रयोजितैः. स्त्रीणां स्नेहश् च रागश् च बहुमानश् च जायते..