जातकमाला · अध्याय 26

ध्यानप्रदीपभासा लब्धालोको ऽपि नैति निर्वाणम् ।
यद् बोधिं प्राप्तुमनास् तत् सत्त्वहितानुबन्धाय ॥

विभवे सति जायते मदः सति तस्मिन् प्रशमः कुतो भवेत्
असति प्रशमे गतत्रपो मलिनं कर्म समीहते जनः ॥

मुहुर् अप्रियसंप्रयोगदुःखं मुहुर् आधिः प्रियविप्रयोगकाले
द्रविणार्जनखिन्नमानसानां यदि वाञ्छा विफला ततो विषादः ॥

गृहिणाम् इति नित्यम् आकुलानां स्वजनस्नेहनिबद्धमानसानाम्
सुखम् इत्य् अफलाभिमानभाजां तनुर् अप्य् अस्ति न निर्वृतिर् गृहेषु ॥

गृहसंज्ञकम् इत्य् अपास्य कष्टं त्वरितं बन्धनम् एतद् आत्मकामः
तपसाम् अभिवृद्धये वनान्तं प्रशमस्थानम् अहं ततः श्रयिष्ये ॥

ध्यानैकतानमनसा विजितेन्द्रियेण संतोषलाभसुखिना करुणान्वितेन
यस् तेन संश्रित उदारधिया द्विजेन मेने मुदेव स तरुस् तरुतां कृतार्थाम् ॥

तृणास्तरणम् आस्तीर्य नासाप्राहितलोचनः
दध्यौ स ध्यायिनाम् अग्र्यो ध्येयम् एकाग्रमानसः ॥

वीर्यपारमितामार्ग वाहनोपचितश्रमम्
ध्यानपारमिता धीरं व्यशिश्रमद् इवाथ तम् ॥

कामेभ्यो ऽकुशलेभ्यश् च धर्मेभ्यो ऽवस्थितं पृथक्
सवितर्कविचारं च विशुद्धात्मा विवेकजम् ॥

कृतप्रीतिसुखास्वादम् आस्वादितशमामृतः
स लेभे प्रथमं ध्यानं ध्याता मार्गस्य लब्धये ॥

अवितर्काविचारं च विचारकुशलस् ततः
सो ऽध्यात्मसंप्रसादाच् च द्वितीयं ध्यानम् आददे ॥

विरज्य च शनैः प्रीतेः स्मृतिमान् समुपेक्षकः
धीरः कायसुखास्वादी तृतीयं ध्यानम् आप सः ॥

उपेक्षापरिशुद्धं च प्रहाणात् सुखदुःखयोः
विरागाच् च ततः प्रीतेश् चतुर्थं ध्यानम् आययौ ॥

मृगाः कपोताः शिखिनश् चकोराः भद्राशया व्यालमृगाश् च ते ते
विहृत्य शिष्या इव काननान्ते विशश्रमुस् तस्य समीपम् एत्य ॥

ततः कपोतीतनुपिञ्छसंकुले तदङ्गसंपीडनसंभृतोष्मणि
कुलायके ऽण्डानि विपाटलाङ्गकाः कपोतपोताः परिभिद्य निर्ययुः ॥

विलोक्य शावान् अथ तान् कपोतिका मुहुर् जिघत्साविवृताग्रतुण्डकान्
अचिन्तयित्वा महतीं निजां क्षुधं प्रियङ्गुनीवारफलैः पुपोष सा ॥

कपोतकास् ते प्रभवत्तनूरुहा गृहीतबीजाम् अवलोक्य मातरम्
मुहुर् मुखानि प्रच(2)लाग्रपक्षकाः प्रसारयाम् आसुर् उदीरितस्वराः ॥

ध्यानावसानसमये ऽथ समित्फलार्थं शान्तेन्द्रियो जिगमिषुः स मुनिर् वनान्तम्
दृष्ट्वा गृहीततृणवृक्षफलां कपोतीं तस्थौ कुलायवति मूर्ध्नि निलीयमानाम् ॥

अनीक्षमाणाद्य कपोतपोतकान् इमान् प्रकाशीकृतताम्रतालुकान्
निलीय वृक्षेषु शुचा मुहुर् मुहुर् नभः समुत्पत्य परिभ्रमिष्यति ॥

अहो जन्मशतभ्रान्ति वासनैषानुवर्तते
तिरश्चाम् अप्य् अपत्येषु संरूढो यद् अपह्नवः ॥

यदि न स्युर् अपत्यानि मित्रं वा बन्धुर् एव वा
स्वताक्षः स्यात् स्वताभावान् निर्बीजो ऽपह्नवः कुतः ॥

असत्य् अपह्नवे चेतः परिवृण्वन्ति नाधयः
असत्स्व् आधिषु निःसङ्गः सुखम् आस्ते शमान्वितः ॥

उत्पाद्यापत्यसंज्ञानि दुःखानि क्लेशमोहितः
खेदम् एति जनो मूढः पश्चात्तापेन तापितः ॥

अनस्य् अनिच्छन्न् अपि गौर् बलीयसा यथा बलाच् छाकटिकेन योज्यते
शुभाशुभेनैष कुबुद्धिर् अस्यते तथा भवोदन्वति कर्मणा जनः ॥

तस्मात् कपोतशिशवो न भवन्ति यावद् अस्मज्जटालयगताः प्रविरूढपक्षाः
ध्यानामृतोपचितचित्तशरीरतुष्टिः तिष्ठामि तावद् इह निश्चलमूर्तिर् एव ॥

विकीर्णम् अन्तः क्व चिद् अण्डखण्डैः सा तं कुलायं मुनिसत्तमस्य
शनैः शनैः पल्लवकोमलेन करद्वयेनापनिनाय मूर्ध्नः ॥

प्ररूढपक्षेषु कपोतकेषु गतेषु मात्रा सह काननान्तम्
केनापि भक्तिप्रवणेन नूनं तदालयो मे शिरसो ऽपनीतः ॥

हुत्वाग्निं स्फुरदुदितार्चिषं दिनार्धे व्यापङ्कं फलम् उपयुज्य बद्धगन्धम्
नासाग्रस्थितनयनस् तरोर् अधस्ताद् आरेभे पुनर् अपि योगम् एकचित्तः ॥