જાતકમાલા · અધ્યાય 26

ધ્યાનપ્રદીપભાસા લબ્ધાલોકો ઽપિ નૈતિ નિર્વાણમ્ ।
યદ્ બોધિં પ્રાપ્તુમનાસ્ તત્ સત્ત્વહિતાનુબન્ધાય ॥

વિભવે સતિ જાયતે મદઃ સતિ તસ્મિન્ પ્રશમઃ કુતો ભવેત્
અસતિ પ્રશમે ગતત્રપો મલિનં કર્મ સમીહતે જનઃ ॥

મુહુર્ અપ્રિયસંપ્રયોગદુઃખં મુહુર્ આધિઃ પ્રિયવિપ્રયોગકાલે
દ્રવિણાર્જનખિન્નમાનસાનાં યદિ વાઞ્છા વિફલા તતો વિષાદઃ ॥

ગૃહિણામ્ ઇતિ નિત્યમ્ આકુલાનાં સ્વજનસ્નેહનિબદ્ધમાનસાનામ્
સુખમ્ ઇત્ય્ અફલાભિમાનભાજાં તનુર્ અપ્ય્ અસ્તિ ન નિર્વૃતિર્ ગૃહેષુ ॥

ગૃહસંજ્ઞકમ્ ઇત્ય્ અપાસ્ય કષ્ટં ત્વરિતં બન્ધનમ્ એતદ્ આત્મકામઃ
તપસામ્ અભિવૃદ્ધયે વનાન્તં પ્રશમસ્થાનમ્ અહં તતઃ શ્રયિષ્યે ॥

ધ્યાનૈકતાનમનસા વિજિતેન્દ્રિયેણ સંતોષલાભસુખિના કરુણાન્વિતેન
યસ્ તેન સંશ્રિત ઉદારધિયા દ્વિજેન મેને મુદેવ સ તરુસ્ તરુતાં કૃતાર્થામ્ ॥

તૃણાસ્તરણમ્ આસ્તીર્ય નાસાપ્રાહિતલોચનઃ
દધ્યૌ સ ધ્યાયિનામ્ અગ્ર્યો ધ્યેયમ્ એકાગ્રમાનસઃ ॥

વીર્યપારમિતામાર્ગ વાહનોપચિતશ્રમમ્
ધ્યાનપારમિતા ધીરં વ્યશિશ્રમદ્ ઇવાથ તમ્ ॥

કામેભ્યો ઽકુશલેભ્યશ્ ચ ધર્મેભ્યો ઽવસ્થિતં પૃથક્
સવિતર્કવિચારં ચ વિશુદ્ધાત્મા વિવેકજમ્ ॥

કૃતપ્રીતિસુખાસ્વાદમ્ આસ્વાદિતશમામૃતઃ
સ લેભે પ્રથમં ધ્યાનં ધ્યાતા માર્ગસ્ય લબ્ધયે ॥

અવિતર્કાવિચારં ચ વિચારકુશલસ્ તતઃ
સો ઽધ્યાત્મસંપ્રસાદાચ્ ચ દ્વિતીયં ધ્યાનમ્ આદદે ॥

વિરજ્ય ચ શનૈઃ પ્રીતેઃ સ્મૃતિમાન્ સમુપેક્ષકઃ
ધીરઃ કાયસુખાસ્વાદી તૃતીયં ધ્યાનમ્ આપ સઃ ॥

ઉપેક્ષાપરિશુદ્ધં ચ પ્રહાણાત્ સુખદુઃખયોઃ
વિરાગાચ્ ચ તતઃ પ્રીતેશ્ ચતુર્થં ધ્યાનમ્ આયયૌ ॥

મૃગાઃ કપોતાઃ શિખિનશ્ ચકોરાઃ ભદ્રાશયા વ્યાલમૃગાશ્ ચ તે તે
વિહૃત્ય શિષ્યા ઇવ કાનનાન્તે વિશશ્રમુસ્ તસ્ય સમીપમ્ એત્ય ॥

તતઃ કપોતીતનુપિઞ્છસંકુલે તદઙ્ગસંપીડનસંભૃતોષ્મણિ
કુલાયકે ઽણ્ડાનિ વિપાટલાઙ્ગકાઃ કપોતપોતાઃ પરિભિદ્ય નિર્યયુઃ ॥

વિલોક્ય શાવાન્ અથ તાન્ કપોતિકા મુહુર્ જિઘત્સાવિવૃતાગ્રતુણ્ડકાન્
અચિન્તયિત્વા મહતીં નિજાં ક્ષુધં પ્રિયઙ્ગુનીવારફલૈઃ પુપોષ સા ॥

કપોતકાસ્ તે પ્રભવત્તનૂરુહા ગૃહીતબીજામ્ અવલોક્ય માતરમ્
મુહુર્ મુખાનિ પ્રચ(2)લાગ્રપક્ષકાઃ પ્રસારયામ્ આસુર્ ઉદીરિતસ્વરાઃ ॥

ધ્યાનાવસાનસમયે ઽથ સમિત્ફલાર્થં શાન્તેન્દ્રિયો જિગમિષુઃ સ મુનિર્ વનાન્તમ્
દૃષ્ટ્વા ગૃહીતતૃણવૃક્ષફલાં કપોતીં તસ્થૌ કુલાયવતિ મૂર્ધ્નિ નિલીયમાનામ્ ॥

અનીક્ષમાણાદ્ય કપોતપોતકાન્ ઇમાન્ પ્રકાશીકૃતતામ્રતાલુકાન્
નિલીય વૃક્ષેષુ શુચા મુહુર્ મુહુર્ નભઃ સમુત્પત્ય પરિભ્રમિષ્યતિ ॥

અહો જન્મશતભ્રાન્તિ વાસનૈષાનુવર્તતે
તિરશ્ચામ્ અપ્ય્ અપત્યેષુ સંરૂઢો યદ્ અપહ્નવઃ ॥

યદિ ન સ્યુર્ અપત્યાનિ મિત્રં વા બન્ધુર્ એવ વા
સ્વતાક્ષઃ સ્યાત્ સ્વતાભાવાન્ નિર્બીજો ઽપહ્નવઃ કુતઃ ॥

અસત્ય્ અપહ્નવે ચેતઃ પરિવૃણ્વન્તિ નાધયઃ
અસત્સ્વ્ આધિષુ નિઃસઙ્ગઃ સુખમ્ આસ્તે શમાન્વિતઃ ॥

ઉત્પાદ્યાપત્યસંજ્ઞાનિ દુઃખાનિ ક્લેશમોહિતઃ
ખેદમ્ એતિ જનો મૂઢઃ પશ્ચાત્તાપેન તાપિતઃ ॥

અનસ્ય્ અનિચ્છન્ન્ અપિ ગૌર્ બલીયસા યથા બલાચ્ છાકટિકેન યોજ્યતે
શુભાશુભેનૈષ કુબુદ્ધિર્ અસ્યતે તથા ભવોદન્વતિ કર્મણા જનઃ ॥

તસ્માત્ કપોતશિશવો ન ભવન્તિ યાવદ્ અસ્મજ્જટાલયગતાઃ પ્રવિરૂઢપક્ષાઃ
ધ્યાનામૃતોપચિતચિત્તશરીરતુષ્ટિઃ તિષ્ઠામિ તાવદ્ ઇહ નિશ્ચલમૂર્તિર્ એવ ॥

વિકીર્ણમ્ અન્તઃ ક્વ ચિદ્ અણ્ડખણ્ડૈઃ સા તં કુલાયં મુનિસત્તમસ્ય
શનૈઃ શનૈઃ પલ્લવકોમલેન કરદ્વયેનાપનિનાય મૂર્ધ્નઃ ॥

પ્રરૂઢપક્ષેષુ કપોતકેષુ ગતેષુ માત્રા સહ કાનનાન્તમ્
કેનાપિ ભક્તિપ્રવણેન નૂનં તદાલયો મે શિરસો ઽપનીતઃ ॥

હુત્વાગ્નિં સ્ફુરદુદિતાર્ચિષં દિનાર્ધે વ્યાપઙ્કં ફલમ્ ઉપયુજ્ય બદ્ધગન્ધમ્
નાસાગ્રસ્થિતનયનસ્ તરોર્ અધસ્તાદ્ આરેભે પુનર્ અપિ યોગમ્ એકચિત્તઃ ॥