ब्रह्म पुराण · अध्याय 28

तत्रास्ते भारते वर्षे दक्षिणोदधिसंस्थितः
ओण्ड्रदेश इति ख्यातः स्वर्गमोक्षप्रदायकः ॥

समुद्राद् उत्तरं तावद् यावद् विरजमण्डलम्
देशो ऽसौ पुण्यशीलानां गुणैः सर्वैर् अलंकृतः ॥

तत्र देशप्रसूता ये ब्राह्मणाः संयतेन्द्रियाः
तपःस्वाध्यायनिरता वन्द्याः पूज्याश् च ते सदा ॥

श्राद्धे दाने विवाहे च यज्ञे वाचार्यकर्मणि
प्रशस्ताः सर्वकार्येषु तत्रदेशोद्भवा द्विजाः ॥

षट्कर्मनिरतास् तत्र ब्राह्मणा वेदपारगाः
इतिहासविदश् चैव पुराणार्थविशारदाः ॥

सर्वशास्त्रार्थकुशला यज्वानो वीतमत्सराः
अग्निहोत्ररताः केचित् केचित् स्मार्ताग्नितत्पराः ॥

पुत्रदारधनैर् युक्ता दातारः सत्यवादिनः
निवसन्त्य् उत्कले पुण्ये यज्ञोत्सवविभूषिते ॥

इतरे ऽपि त्रयो वर्णाः क्षत्रियाद्याः सुसंयताः
स्वकर्मनिरताः शान्तास् तत्र तिष्ठन्ति धार्मिकाः ॥

कोणादित्य इति ख्यातस् तस्मिन् देशे व्यवस्थितः
यं दृष्ट्वा भास्करं मर्त्यः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

श्रोतुम् इच्छाम तद् ब्रूहि क्षेत्रं सूर्यस्य सांप्रतम्
तस्मिन् देशे सुरश्रेष्ठ यत्रास्ते स दिवाकरः ॥

लवणस्योदधेस् तीरे पवित्रे सुमनोहरे
सर्वत्र वालुकाकीर्णे देशे सर्वगुणान्विते ॥

चम्पकाशोकबकुलैः करवीरैः सपाटलैः
पुंनागैः कर्णिकारैश् च बकुलैर् नागकेसरैः ॥

तगरैर् धवबाणैश् च अतिमुक्तैः सकुब्जकैः
मालतीकुन्दपुष्पैश् च तथान्यैर् मल्लिकादिभिः ॥

केतकीवनखण्डैश् च सर्वर्तुकुसुमोज्ज्वलैः
कदम्बैर् लकुचैः शालैः पनसैर् देवदारुभिः ॥

सरलैर् मुचुकुन्दैश् च चन्दनैश् च सितेतरैः
अश्वत्थैः सप्तपर्णैश् च आम्रैर् आम्रातकैस् तथा ॥

तालैः पूगफलैश् चैव नारिकेरैः कपित्थकैः
अन्यैश् च विविधैर् वृक्षैः सर्वतः समलंकृतम् ॥

क्षेत्रं तत्र रवेः पुण्यम् आस्ते जगति विश्रुतम्
समन्ताद् योजनं साग्रं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ॥

आस्ते तत्र स्वयं देवः सहस्रांशुर् दिवाकरः
कोणादित्य इति ख्यातो भुक्तिमुक्तिफलप्रदः ॥

माघे मासि सिते पक्षे सप्तम्यां संयतेन्द्रियः
कृतोपवासो यत्रेत्य स्नात्वा तु मकरालये ॥

कृतशौचो विशुद्धात्मा स्मरन् देवं दिवाकरम्
सागरे विधिवत् स्नात्वा शर्वर्यन्ते समाहितः ॥

देवान् ऋषीन् मनुष्यांश् च पितॄन् संतर्प्य च द्विजाः
उत्तीर्य वाससी धौते परिधाय सुनिर्मले ॥

आचम्य प्रयतो भूत्वा तीरे तस्य महोदधेः
उपविश्योदये काले प्राङ्मुखः सवितुस् तदा ॥

विलिख्य पद्मं मेधावी रक्तचन्दनवारिणा
अष्टपत्त्रं केसराढ्यं वर्तुलं चोर्ध्वकर्णिकम् ॥

तिलतण्डुलतोयं च रक्तचन्दनसंयुतम्
रक्तपुष्पं सदर्भं च प्रक्षिपेत् ताम्रभाजने ॥

ताम्राभावे ऽर्कपत्त्रस्य पुटे कृत्वा तिलादिकम्
पिधाय तन् मुनिश्रेष्ठाः पात्रं पात्रेण विन्यसेत् ॥

करन्यासाङ्गविन्यासं कृत्वाङ्गैर् हृदयादिभिः
आत्मानं भास्करं ध्यात्वा सम्यक् श्रद्धासमन्वितः ॥

मध्ये चाग्निदले धीमान् नैरृते श्वसने दले
कामारिगोचरे चैव पुनर् मध्ये च पूजयेत् ॥

प्रभूतं विमलं सारम् आराध्यं परमं सुखम्
संपूज्य पद्मम् आवाह्य गगनात् तत्र भास्करम् ॥

कर्णिकोपरि संस्थाप्य ततो मुद्रां प्रदर्शयेत्
कृत्वा स्नानादिकं सर्वं ध्यात्वा तं सुसमाहितः ॥

सितपद्मोपरि रविं तेजोबिम्बे व्यवस्थितम्
पिङ्गाक्षं द्विभुजं रक्तं पद्मपत्त्रारुणाम्बरम् ॥

सर्वलक्षणसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितम्
सुरूपं वरदं शान्तं प्रभामण्डलमण्डितम् ॥

उद्यन्तं भास्करं दृष्ट्वा सान्द्रसिन्दूरसंनिभम्
ततस् तत् पात्रम् आदाय जानुभ्यां धरणीं गतः ॥

कृत्वा शिरसि तत् पात्रम् एकचित्तस् तु वाग्यतः
त्र्यक्षरेण तु मन्त्रेण सूर्यायार्घ्यं निवेदयेत् ॥

अदीक्षितस् तु तस्यैव नाम्नैवार्घं प्रयच्छति
श्रद्धया भावयुक्तेन भक्तिग्राह्यो रविर् यतः ॥

अग्निनिरृतिवाय्वीश मध्यपूर्वादिदिक्षु च
हृच् छिरश् च शिखावर्म नेत्राण्य् अस्त्रं च पूजयेत् ॥

दत्त्वार्घ्यं गन्धधूपं च दीपं नैवेद्यम् एव च
जप्त्वा स्तुत्वा नमस् कृत्वा मुद्रां बद्ध्वा विसर्जयेत् ॥

ये वार्घ्यं संप्रयच्छन्ति सूर्याय नियतेन्द्रियाः
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः स्त्रियः शूद्राश् च संयताः ॥

भक्तिभावेन सततं विशुद्धेनान्तरात्मना
ते भुक्त्वाभिमतान् कामान् प्राप्नुवन्ति परां गतिम् ॥

त्रैलोक्यदीपकं देवं भास्करं गगनेचरम्
ये संश्रयन्ति मनुजास् ते स्युः सुखस्य भाजनम् ॥

यावन् न दीयते चार्घ्यं भास्कराय यथोदितम्
तावन् न पूजयेद् विष्णुं शंकरं वा सुरेश्वरम् ॥

तस्मात् प्रयत्नम् आस्थाय दद्याद् अर्घ्यं दिने दिने
आदित्याय शुचिर् भूत्वा पुष्पैर् गन्धैर् मनोरमैः ॥

एवं ददाति यश् चार्घ्यं सप्तम्यां सुसमाहितः
आदित्याय शुचिः स्नातः स लभेद् ईप्सितं फलम् ॥

रोगाद् विमुच्यते रोगी वित्तार्थी लभते धनम्
विद्यां प्राप्नोति विद्यार्थी सुतार्थी पुत्रवान् भवेत् ॥

यं यं कामम् अभिध्यायन् सूर्यायार्घ्यं प्रयच्छति
तस्य तस्य फलं सम्यक् प्राप्नोति पुरुषः सुधीः ॥

स्नात्वा वै सागरे दत्त्वा सूर्यायार्घ्यं प्रणम्य च
नरो वा यदि वा नारी सर्वकामफलं लभेत् ॥

ततः सूर्यालयं गच्छेत् पुष्पम् आदाय वाग्यतः
प्रविश्य पूजयेद् भानुं कृत्वा तु त्रिः प्रदक्षिणम् ॥

पूजयेत् परया भक्त्या कोणार्कं मुनिसत्तमाः
गन्धैः पुष्पैस् तथा दीपैर् धूपैर् नैवेद्यकैर् अपि ॥

दण्डवत् प्रणिपातैश् च जयशब्दैस् तथा स्तवैः
एवं संपूज्य तं देवं सहस्रांशुं जगत्पतिम् ॥

दशानाम् अश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः
सर्वपापविनिर्मुक्तो युवा दिव्यवपुर् नरः ॥

सप्तावरान् सप्त परान् वंशान् उद्धृत्य भो द्विजाः
विमानेनार्कवर्णेन कामगेन सुवर्चसा ॥

उपगीयमानो गन्धर्वैः सूर्यलोकं स गच्छति
भुक्त्वा तत्र वरान् भोगान् यावद् आभूतसंप्लवम् ॥

पुण्यक्षयाद् इहायातः प्रवरे योगिनां कुले
चतुर्वेदो भवेद् विप्रः स्वधर्मनिरतः शुचिः ॥

योगं विवस्वतः प्राप्य ततो मोक्षम् अवाप्नुयात्
चैत्रे मासि सिते पक्षे यात्रां दमनभञ्जिकाम् ॥

यः करोति नरस् तत्र पूर्वोक्तं स फलं लभेत्
शयनोत्थापने भानोः संक्रान्त्यां विषुवायने ॥

वारे रवेस् तिथौ चैव पर्वकाले ऽथवा द्विजाः
ये तत्र यात्रां कुर्वन्ति श्रद्धया संयतेन्द्रियाः ॥

विमानेनार्कवर्णेन सूर्यलोकं व्रजन्ति ते
आस्ते तत्र महादेवस् तीरे नदनदीपतेः ॥

रामेश्वर इति ख्यातः सर्वकामफलप्रदः
ये तं पश्यन्ति कामारिं स्नात्वा सम्यङ् महोदधौ ॥

गन्धैः पुष्पैस् तथा धूपैर् दीपैर् नैवेद्यकैर् वरैः
प्रणिपातैस् तथा स्तोत्रैर् गीतैर् वाद्यैर् मनोहरैः ॥

राजसूयफलं सम्यग् वाजिमेधफलं तथा
प्राप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां तथा ॥

कामगेन विमानेन किङ्किणीजालमालिना
उपगीयमाना गन्धर्वैः शिवलोकं व्रजन्ति ते ॥

आहूतसंप्लवं यावद् भुक्त्वा भोगान् मनोरमान्
पुण्यक्षयाद् इहागत्य चातुर्वेदा भवन्ति ते ॥

शांकरं योगम् आस्थाय ततो मोक्षं व्रजन्ति ते
यस् तत्र सवितुः क्षेत्रे प्राणांस् त्यजति मानवः ॥

स सूर्यलोकम् आस्थाय देववन् मोदते दिवि
पुनर् मानुषतां प्राप्य राजा भवति धार्मिकः ॥

योगं रवेः समासाद्य ततो मोक्षम् अवाप्नुयात्
एवं मया मुनिश्रेष्ठाः प्रोक्तं क्षेत्रं सुदुर्लभम् ॥

कोणार्कस्योदधेस् तीरे भुक्तिमुक्तिफलप्रदः ॥