બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 28

તત્રાસ્તે ભારતે વર્ષે દક્ષિણોદધિસંસ્થિતઃ
ઓણ્ડ્રદેશ ઇતિ ખ્યાતઃ સ્વર્ગમોક્ષપ્રદાયકઃ ॥

સમુદ્રાદ્ ઉત્તરં તાવદ્ યાવદ્ વિરજમણ્ડલમ્
દેશો ઽસૌ પુણ્યશીલાનાં ગુણૈઃ સર્વૈર્ અલંકૃતઃ ॥

તત્ર દેશપ્રસૂતા યે બ્રાહ્મણાઃ સંયતેન્દ્રિયાઃ
તપઃસ્વાધ્યાયનિરતા વન્દ્યાઃ પૂજ્યાશ્ ચ તે સદા ॥

શ્રાદ્ધે દાને વિવાહે ચ યજ્ઞે વાચાર્યકર્મણિ
પ્રશસ્તાઃ સર્વકાર્યેષુ તત્રદેશોદ્ભવા દ્વિજાઃ ॥

ષટ્કર્મનિરતાસ્ તત્ર બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ
ઇતિહાસવિદશ્ ચૈવ પુરાણાર્થવિશારદાઃ ॥

સર્વશાસ્ત્રાર્થકુશલા યજ્વાનો વીતમત્સરાઃ
અગ્નિહોત્રરતાઃ કેચિત્ કેચિત્ સ્માર્તાગ્નિતત્પરાઃ ॥

પુત્રદારધનૈર્ યુક્તા દાતારઃ સત્યવાદિનઃ
નિવસન્ત્ય્ ઉત્કલે પુણ્યે યજ્ઞોત્સવવિભૂષિતે ॥

ઇતરે ઽપિ ત્રયો વર્ણાઃ ક્ષત્રિયાદ્યાઃ સુસંયતાઃ
સ્વકર્મનિરતાઃ શાન્તાસ્ તત્ર તિષ્ઠન્તિ ધાર્મિકાઃ ॥

કોણાદિત્ય ઇતિ ખ્યાતસ્ તસ્મિન્ દેશે વ્યવસ્થિતઃ
યં દૃષ્ટ્વા ભાસ્કરં મર્ત્યઃ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥

શ્રોતુમ્ ઇચ્છામ તદ્ બ્રૂહિ ક્ષેત્રં સૂર્યસ્ય સાંપ્રતમ્
તસ્મિન્ દેશે સુરશ્રેષ્ઠ યત્રાસ્તે સ દિવાકરઃ ॥

લવણસ્યોદધેસ્ તીરે પવિત્રે સુમનોહરે
સર્વત્ર વાલુકાકીર્ણે દેશે સર્વગુણાન્વિતે ॥

ચમ્પકાશોકબકુલૈઃ કરવીરૈઃ સપાટલૈઃ
પુંનાગૈઃ કર્ણિકારૈશ્ ચ બકુલૈર્ નાગકેસરૈઃ ॥

તગરૈર્ ધવબાણૈશ્ ચ અતિમુક્તૈઃ સકુબ્જકૈઃ
માલતીકુન્દપુષ્પૈશ્ ચ તથાન્યૈર્ મલ્લિકાદિભિઃ ॥

કેતકીવનખણ્ડૈશ્ ચ સર્વર્તુકુસુમોજ્જ્વલૈઃ
કદમ્બૈર્ લકુચૈઃ શાલૈઃ પનસૈર્ દેવદારુભિઃ ॥

સરલૈર્ મુચુકુન્દૈશ્ ચ ચન્દનૈશ્ ચ સિતેતરૈઃ
અશ્વત્થૈઃ સપ્તપર્ણૈશ્ ચ આમ્રૈર્ આમ્રાતકૈસ્ તથા ॥

તાલૈઃ પૂગફલૈશ્ ચૈવ નારિકેરૈઃ કપિત્થકૈઃ
અન્યૈશ્ ચ વિવિધૈર્ વૃક્ષૈઃ સર્વતઃ સમલંકૃતમ્ ॥

ક્ષેત્રં તત્ર રવેઃ પુણ્યમ્ આસ્તે જગતિ વિશ્રુતમ્
સમન્તાદ્ યોજનં સાગ્રં ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્ ॥

આસ્તે તત્ર સ્વયં દેવઃ સહસ્રાંશુર્ દિવાકરઃ
કોણાદિત્ય ઇતિ ખ્યાતો ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદઃ ॥

માઘે માસિ સિતે પક્ષે સપ્તમ્યાં સંયતેન્દ્રિયઃ
કૃતોપવાસો યત્રેત્ય સ્નાત્વા તુ મકરાલયે ॥

કૃતશૌચો વિશુદ્ધાત્મા સ્મરન્ દેવં દિવાકરમ્
સાગરે વિધિવત્ સ્નાત્વા શર્વર્યન્તે સમાહિતઃ ॥

દેવાન્ ઋષીન્ મનુષ્યાંશ્ ચ પિતૄન્ સંતર્પ્ય ચ દ્વિજાઃ
ઉત્તીર્ય વાસસી ધૌતે પરિધાય સુનિર્મલે ॥

આચમ્ય પ્રયતો ભૂત્વા તીરે તસ્ય મહોદધેઃ
ઉપવિશ્યોદયે કાલે પ્રાઙ્મુખઃ સવિતુસ્ તદા ॥

વિલિખ્ય પદ્મં મેધાવી રક્તચન્દનવારિણા
અષ્ટપત્ત્રં કેસરાઢ્યં વર્તુલં ચોર્ધ્વકર્ણિકમ્ ॥

તિલતણ્ડુલતોયં ચ રક્તચન્દનસંયુતમ્
રક્તપુષ્પં સદર્ભં ચ પ્રક્ષિપેત્ તામ્રભાજને ॥

તામ્રાભાવે ઽર્કપત્ત્રસ્ય પુટે કૃત્વા તિલાદિકમ્
પિધાય તન્ મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પાત્રં પાત્રેણ વિન્યસેત્ ॥

કરન્યાસાઙ્ગવિન્યાસં કૃત્વાઙ્ગૈર્ હૃદયાદિભિઃ
આત્માનં ભાસ્કરં ધ્યાત્વા સમ્યક્ શ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ॥

મધ્યે ચાગ્નિદલે ધીમાન્ નૈરૃતે શ્વસને દલે
કામારિગોચરે ચૈવ પુનર્ મધ્યે ચ પૂજયેત્ ॥

પ્રભૂતં વિમલં સારમ્ આરાધ્યં પરમં સુખમ્
સંપૂજ્ય પદ્મમ્ આવાહ્ય ગગનાત્ તત્ર ભાસ્કરમ્ ॥

કર્ણિકોપરિ સંસ્થાપ્ય તતો મુદ્રાં પ્રદર્શયેત્
કૃત્વા સ્નાનાદિકં સર્વં ધ્યાત્વા તં સુસમાહિતઃ ॥

સિતપદ્મોપરિ રવિં તેજોબિમ્બે વ્યવસ્થિતમ્
પિઙ્ગાક્ષં દ્વિભુજં રક્તં પદ્મપત્ત્રારુણામ્બરમ્ ॥

સર્વલક્ષણસંયુક્તં સર્વાભરણભૂષિતમ્
સુરૂપં વરદં શાન્તં પ્રભામણ્ડલમણ્ડિતમ્ ॥

ઉદ્યન્તં ભાસ્કરં દૃષ્ટ્વા સાન્દ્રસિન્દૂરસંનિભમ્
તતસ્ તત્ પાત્રમ્ આદાય જાનુભ્યાં ધરણીં ગતઃ ॥

કૃત્વા શિરસિ તત્ પાત્રમ્ એકચિત્તસ્ તુ વાગ્યતઃ
ત્ર્યક્ષરેણ તુ મન્ત્રેણ સૂર્યાયાર્ઘ્યં નિવેદયેત્ ॥

અદીક્ષિતસ્ તુ તસ્યૈવ નામ્નૈવાર્ઘં પ્રયચ્છતિ
શ્રદ્ધયા ભાવયુક્તેન ભક્તિગ્રાહ્યો રવિર્ યતઃ ॥

અગ્નિનિરૃતિવાય્વીશ મધ્યપૂર્વાદિદિક્ષુ ચ
હૃચ્ છિરશ્ ચ શિખાવર્મ નેત્રાણ્ય્ અસ્ત્રં ચ પૂજયેત્ ॥

દત્ત્વાર્ઘ્યં ગન્ધધૂપં ચ દીપં નૈવેદ્યમ્ એવ ચ
જપ્ત્વા સ્તુત્વા નમસ્ કૃત્વા મુદ્રાં બદ્ધ્વા વિસર્જયેત્ ॥

યે વાર્ઘ્યં સંપ્રયચ્છન્તિ સૂર્યાય નિયતેન્દ્રિયાઃ
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ સ્ત્રિયઃ શૂદ્રાશ્ ચ સંયતાઃ ॥

ભક્તિભાવેન સતતં વિશુદ્ધેનાન્તરાત્મના
તે ભુક્ત્વાભિમતાન્ કામાન્ પ્રાપ્નુવન્તિ પરાં ગતિમ્ ॥

ત્રૈલોક્યદીપકં દેવં ભાસ્કરં ગગનેચરમ્
યે સંશ્રયન્તિ મનુજાસ્ તે સ્યુઃ સુખસ્ય ભાજનમ્ ॥

યાવન્ ન દીયતે ચાર્ઘ્યં ભાસ્કરાય યથોદિતમ્
તાવન્ ન પૂજયેદ્ વિષ્ણું શંકરં વા સુરેશ્વરમ્ ॥

તસ્માત્ પ્રયત્નમ્ આસ્થાય દદ્યાદ્ અર્ઘ્યં દિને દિને
આદિત્યાય શુચિર્ ભૂત્વા પુષ્પૈર્ ગન્ધૈર્ મનોરમૈઃ ॥

એવં દદાતિ યશ્ ચાર્ઘ્યં સપ્તમ્યાં સુસમાહિતઃ
આદિત્યાય શુચિઃ સ્નાતઃ સ લભેદ્ ઈપ્સિતં ફલમ્ ॥

રોગાદ્ વિમુચ્યતે રોગી વિત્તાર્થી લભતે ધનમ્
વિદ્યાં પ્રાપ્નોતિ વિદ્યાર્થી સુતાર્થી પુત્રવાન્ ભવેત્ ॥

યં યં કામમ્ અભિધ્યાયન્ સૂર્યાયાર્ઘ્યં પ્રયચ્છતિ
તસ્ય તસ્ય ફલં સમ્યક્ પ્રાપ્નોતિ પુરુષઃ સુધીઃ ॥

સ્નાત્વા વૈ સાગરે દત્ત્વા સૂર્યાયાર્ઘ્યં પ્રણમ્ય ચ
નરો વા યદિ વા નારી સર્વકામફલં લભેત્ ॥

તતઃ સૂર્યાલયં ગચ્છેત્ પુષ્પમ્ આદાય વાગ્યતઃ
પ્રવિશ્ય પૂજયેદ્ ભાનું કૃત્વા તુ ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમ્ ॥

પૂજયેત્ પરયા ભક્ત્યા કોણાર્કં મુનિસત્તમાઃ
ગન્ધૈઃ પુષ્પૈસ્ તથા દીપૈર્ ધૂપૈર્ નૈવેદ્યકૈર્ અપિ ॥

દણ્ડવત્ પ્રણિપાતૈશ્ ચ જયશબ્દૈસ્ તથા સ્તવૈઃ
એવં સંપૂજ્ય તં દેવં સહસ્રાંશું જગત્પતિમ્ ॥

દશાનામ્ અશ્વમેધાનાં ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો યુવા દિવ્યવપુર્ નરઃ ॥

સપ્તાવરાન્ સપ્ત પરાન્ વંશાન્ ઉદ્ધૃત્ય ભો દ્વિજાઃ
વિમાનેનાર્કવર્ણેન કામગેન સુવર્ચસા ॥

ઉપગીયમાનો ગન્ધર્વૈઃ સૂર્યલોકં સ ગચ્છતિ
ભુક્ત્વા તત્ર વરાન્ ભોગાન્ યાવદ્ આભૂતસંપ્લવમ્ ॥

પુણ્યક્ષયાદ્ ઇહાયાતઃ પ્રવરે યોગિનાં કુલે
ચતુર્વેદો ભવેદ્ વિપ્રઃ સ્વધર્મનિરતઃ શુચિઃ ॥

યોગં વિવસ્વતઃ પ્રાપ્ય તતો મોક્ષમ્ અવાપ્નુયાત્
ચૈત્રે માસિ સિતે પક્ષે યાત્રાં દમનભઞ્જિકામ્ ॥

યઃ કરોતિ નરસ્ તત્ર પૂર્વોક્તં સ ફલં લભેત્
શયનોત્થાપને ભાનોઃ સંક્રાન્ત્યાં વિષુવાયને ॥

વારે રવેસ્ તિથૌ ચૈવ પર્વકાલે ઽથવા દ્વિજાઃ
યે તત્ર યાત્રાં કુર્વન્તિ શ્રદ્ધયા સંયતેન્દ્રિયાઃ ॥

વિમાનેનાર્કવર્ણેન સૂર્યલોકં વ્રજન્તિ તે
આસ્તે તત્ર મહાદેવસ્ તીરે નદનદીપતેઃ ॥

રામેશ્વર ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વકામફલપ્રદઃ
યે તં પશ્યન્તિ કામારિં સ્નાત્વા સમ્યઙ્ મહોદધૌ ॥

ગન્ધૈઃ પુષ્પૈસ્ તથા ધૂપૈર્ દીપૈર્ નૈવેદ્યકૈર્ વરૈઃ
પ્રણિપાતૈસ્ તથા સ્તોત્રૈર્ ગીતૈર્ વાદ્યૈર્ મનોહરૈઃ ॥

રાજસૂયફલં સમ્યગ્ વાજિમેધફલં તથા
પ્રાપ્નુવન્તિ મહાત્માનઃ સંસિદ્ધિં પરમાં તથા ॥

કામગેન વિમાનેન કિઙ્કિણીજાલમાલિના
ઉપગીયમાના ગન્ધર્વૈઃ શિવલોકં વ્રજન્તિ તે ॥

આહૂતસંપ્લવં યાવદ્ ભુક્ત્વા ભોગાન્ મનોરમાન્
પુણ્યક્ષયાદ્ ઇહાગત્ય ચાતુર્વેદા ભવન્તિ તે ॥

શાંકરં યોગમ્ આસ્થાય તતો મોક્ષં વ્રજન્તિ તે
યસ્ તત્ર સવિતુઃ ક્ષેત્રે પ્રાણાંસ્ ત્યજતિ માનવઃ ॥

સ સૂર્યલોકમ્ આસ્થાય દેવવન્ મોદતે દિવિ
પુનર્ માનુષતાં પ્રાપ્ય રાજા ભવતિ ધાર્મિકઃ ॥

યોગં રવેઃ સમાસાદ્ય તતો મોક્ષમ્ અવાપ્નુયાત્
એવં મયા મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્રોક્તં ક્ષેત્રં સુદુર્લભમ્ ॥

કોણાર્કસ્યોદધેસ્ તીરે ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદઃ ॥