ब्रह्म पुराण · अध्याय 192

चिन्तयन्न् इति गोविन्दम् उपगम्य स यादवः
अक्रूरो ऽस्मीति चरणौ ननाम शिरसा हरेः ॥

सो ऽप्य् एनं ध्वजवज्राब्ज कृतचिह्नेन पाणिना
संस्पृश्याकृष्य च प्रीत्या सुगाढं परिषस्वजे ॥

कृतसंवदनौ तेन यथावद् बलकेशवौ
ततः प्रविष्टौ सहसा तम् आदायात्ममन्दिरम् ॥

सह ताभ्यां तदाक्रूरः कृतसंवन्दनादिकः
भुक्तभोज्यो यथान्यायम् आचचक्षे ततस् तयोः ॥

यथा निर्भर्त्सितस् तेन कंसेनानकदुन्दुभिः
यथा च देवकी देवी दानवेन दुरात्मना ॥

उग्रसेने यथा कंसः स दुरात्मा च वर्तते
यं चैवार्थं समुद्दिश्य कंसेन स विसर्जितः ॥

तत् सर्वं विस्तराच् छ्रुत्वा भगवान् केशिसूदनः
उवाचाखिलम् एतत् तु ज्ञातं दानपते मया ॥

करिष्ये च महाभाग यद् अत्रौपायिकं मतम्
विचिन्त्यं नान्यथैतत् ते विद्धि कंसं हतं मया ॥

अहं रामश् च मथुरां श्वो यास्यावः समं त्वया
गोपवृद्धाश् च यास्यन्ति आदायोपायनं बहु ॥

निशेयं नीयतां वीर न चिन्तां कर्तुम् अर्हसि
त्रिरात्राभ्यन्तरे कंसं हनिष्यामि सहानुगम् ॥

समादिश्य ततो गोपान् अक्रूरो ऽपि सकेशवः
सुष्वाप बलभद्रश् च नन्दगोपगृहे गतः ॥

ततः प्रभाते विमले रामकृष्णौ महाबलौ
अक्रूरेण समं गन्तुम् उद्यतौ मथुरां पुरीम् ॥

दृष्ट्वा गोपीजनः सास्रः श्लथद्वलयबाहुकः
निश्वसंश् चातिदुःखार्तः प्राह चेदं परस्परम् ॥

मथुरां प्राप्य गोविन्दः कथं गोकुलम् एष्यति
नागरस्त्रीकलालाप मधु श्रोत्रेण पास्यति ॥

विलासिवाक्यजातेषु नागरीणां कृतास्पदम्
चित्तम् अस्य कथं ग्राम्य गोपगोपीषु यास्यति ॥

सारं समस्तगोष्ठस्य विधिना हरता हरिम्
प्रहृतं गोपयोषित्सु निघृणेन दुरात्मना ॥

भावगर्भस्मितं वाक्यं विलासललिता गतिः
नागरीणाम् अतीवैतत् कटाक्षेक्षितम् एव तु ॥

ग्राम्यो हरिर् अयं तासां विलासनिगडैर् यतः
भवतीनां पुनः पार्श्वं कया युक्त्या समेष्यति ॥

एषो हि रथम् आरुह्य मथुरां याति केशवः
अक्रूरक्रूरकेणापि हताशेन प्रतारितः ॥

किं न वेत्ति नृशंसो ऽयम् अनुरागपरं जनम्
येनेमम् अक्षराह्लादं नयत्य् अन्यत्र नो हरिम् ॥

एष रामेण सहितः प्रयात्य् अत्यन्तनिर्घृणः
रथम् आरुह्य गोविन्दस् त्वर्यताम् अस्य वारणे ॥

गुरूणाम् अग्रतो वक्तुं किं ब्रवीषि न नः क्षमम्
गुरवः किं करिष्यन्ति दग्धानां विरहाग्निना ॥

नन्दगोपमुखा गोपा गन्तुम् एते समुद्यताः
नोद्यमं कुरुते कश्चिद् गोविन्दविनिवर्तने ॥

सुप्रभाताद्य रजनी मथुरावासियोषिताम्
यासाम् अच्युतवक्त्राब्जे याति नेत्रालिभोग्यताम् ॥

धन्यास् ते पथि ये कृष्णम् इतो यान्तम् अवारिताः
उद्वहिष्यन्ति पश्यन्तः स्वदेहं पुलकाञ्चितम् ॥

मथुरानगरीपौर नयनानां महोत्सवः
गोविन्दवदनालोकाद् अतीवाद्य भविष्यति ॥

को नु स्वप्नः सभाग्याभिर् दृष्टस् ताभिर् अधोक्षजम्
विस्तारिकान्तनयना या द्रक्ष्यन्त्य् अनिवारितम् ॥

अहो गोपीजनस्यास्य दर्शयित्वा महानिधिम्
उद्धृतान्य् अद्य नेत्राणि विधात्राकरुणात्मना ॥

अनुरागेण शैथिल्यम् अस्मासु व्रजतो हरेः
शैथिल्यम् उपयान्त्य् आशु करेषु वलयान्य् अपि ॥

अक्रूरः क्रूरहृदयः शीघ्रं प्रेरयते हयान्
एवम् आर्तासु योषित्सु घृणा कस्य न जायते ॥

हे हे कृष्ण रथस्योच्चैश् चक्ररेणुर् निरीक्ष्यताम्
दूरीकृतो हरिर् येन सो ऽपि रेणुर् न लक्ष्यते ॥

इत्य् एवम् अतिहार्देन गोपीजननिरीक्षितः
तत्याज व्रजभूभागं सह रामेण केशवः ॥

गच्छन्तो जवनाश्वेन रथेन यमुनातटम्
प्राप्ता मध्याह्नसमये रामाक्रूरजनार्दनाः ॥

अथाह कृष्णम् अक्रूरो भवद्भ्यां तावद् आस्यताम्
यावत् करोमि कालिन्द्याम् आह्निकार्हणम् अम्भसि ॥

तथेत्य् उक्ते ततः स्नातः स्वाचान्तः स महामतिः
दध्यौ ब्रह्म परं विप्राः प्रविश्य यमुनाजले ॥

फणासहस्रमालाढ्यं बलभद्रं ददर्श सः
कुन्दामलाङ्गम् उन्निद्र पद्मपत्त्रायतेक्षणम् ॥

वृतं वासुकिडिम्भौघैर् महद्भिः पवनाशिभिः
संस्तूयमानम् उद्गन्धि वनमालाविभूषितम् ॥

दधानम् असिते वस्त्रे चारुरूपावतंसकम्
चारुकुण्डलिनं मत्तम् अन्तर्जलतले स्थितम् ॥

तस्योत्सङ्गे घनश्यामम् आताम्रायतलोचनम्
चतुर्बाहुम् उदाराङ्गं चक्राद्यायुधभूषणम् ॥

पीते वसानं वसने चित्रमाल्यविभूषितम्
शक्रचापतडिन्माला विचित्रम् इव तोयदम् ॥

श्रीवत्सवक्षसं चारु केयूरमुकुटोज्ज्वलम्
ददर्श कृष्णम् अक्लिष्टं पुण्डरीकावतंसकम् ॥

सनन्दनाद्यैर् मुनिभिः सिद्धयोगैर् अकल्मषैः
संचिन्त्यमानं मनसा नासाग्रन्यस्तलोचनैः ॥

बलकृष्णौ तदाक्रूरः प्रत्यभिज्ञाय विस्मितः
अचिन्तयद् अथो शीघ्रं कथम् अत्रागताव् इति ॥

विवक्षोः स्तम्भयाम् आस वाचं तस्य जनार्दनः
ततो निष्क्रम्य सलिलाद् रथम् अभ्यागतः पुनः ॥

ददर्श तत्र चैवोभौ रथस्योपरि संस्थितौ
रामकृष्णौ यथा पूर्वं मनुष्यवपुषान्वितौ ॥

निमग्नश् च पुनस् तोये ददृशे स तथैव तौ
संस्तूयमानौ गन्धर्वैर् मुनिसिद्धमहोरगैः ॥

ततो विज्ञातसद्भावः स तु दानपतिस् तदा
तुष्टाव सर्वविज्ञान मयम् अच्युतम् ईश्वरम् ॥

तन्मात्ररूपिणे ऽचिन्त्य महिम्ने परमात्मने
व्यापिने नैकरूपैक स्वरूपाय नमो नमः ॥

शब्दरूपाय ते ऽचिन्त्य हविर्भूताय ते नमः
नमो विज्ञानरूपाय पराय प्रकृतेः प्रभो ॥

भूतात्मा चेन्द्रियात्मा च प्रधानात्मा तथा भवान्
आत्मा च परमात्मा च त्वम् एकः पञ्चधा स्थितः ॥

प्रसीद सर्वधर्मात्मन् क्षराक्षर महेश्वर
ब्रह्मविष्णुशिवाद्याभिः कल्पनाभिर् उदीरितः ॥

अनाख्येयस्वरूपात्मन्न् अनाख्येयप्रयोजन
अनाख्येयाभिधान त्वां नतो ऽस्मि परमेश्वरम् ॥

न यत्र नाथ विद्यन्ते नामजात्यादिकल्पनाः
तद् ब्रह्म परमं नित्यम् अविकारि भवान् अजः ॥

न कल्पनाम् ऋते ऽर्थस्य सर्वस्याधिगमो यतः
ततः कृष्णाच्युतानन्त विष्णुसंज्ञाभिर् ईड्यसे ॥

सर्वात्मंस् त्वम् अज विकल्पनाभिर् एतैर् देवास् त्वं जगद् अखिलं त्वम् एव विश्वम्
विश्वात्मंस् त्वम् अतिविकारभेदहीनः सर्वस्मिन् नहि भवतो ऽस्ति किंचिद् अन्यत्

त्वं ब्रह्मा पशुपतिर् अर्यमा विधाता त्वं धाता त्रिदशपतिः समीरणो ऽग्निः
तोयेशो धनपतिर् अन्तकस् त्वम् एको भिन्नात्मा जगद् अपि पासि शक्तिभेदैः

विश्वं भवान् सृजति हन्ति गभस्तिरूपो विश्वं च ते गुणमयो ऽयम् अज प्रपञ्चः
रूपं परं सदितिवाचकम् अक्षरं यज् ज्ञानात्मने सदसते प्रणतो ऽस्मि तस्मै

ओं नमो वासुदेवाय नमः संकर्षणाय च
प्रद्युम्नाय नमस् तुभ्यम् अनिरुद्धाय ते नमः ॥

एवम् अन्तर् जले कृष्णम् अभिष्टूय स यादवः
अर्घयाम् आस सर्वेशं धूपपुष्पैर् मनोमयैः ॥

परित्यज्यान्यविषयं मनस् तत्र निवेश्य सः
ब्रह्मभूते चिरं स्थित्वा विरराम समाधितः ॥

कृतकृत्यम् इवात्मानं मन्यमानो द्विजोत्तमाः
आजगाम रथं भूयो निर्गम्य यमुनाम्भसः ॥

रामकृष्णौ ददर्शाथ यथापूर्वम् अवस्थितौ
विस्मिताक्षं तदाक्रूरं तं च कृष्णो ऽभ्यभाषत ॥

किं त्वया दृष्टम् आश्चर्यम् अक्रूर यमुनाजले
विस्मयोत्फुल्लनयनो भवान् संलक्ष्यते यतः ॥

अन्तर् जले यद् आश्चर्यं दृष्टं तत्र मयाच्युत
तद् अत्रैव हि पश्यामि मूर्तिमत् पुरतः स्थितम् ॥

जगद् एतन् महाश्चर्य रूपं यस्य महात्मनः
तेनाश्चर्यपरेणाहं भवता कृष्ण संगतः ॥

तत् किम् एतेन मथुरां प्रयामो मधुसूदन
बिभेमि कंसाद् धिग् जन्म परपिण्डोपजीविनः ॥

इत्य् उक्त्वा चोदयाम् आस तान् हयान् वातरंहसः
संप्राप्तश् चापि सायाह्ने सो ऽक्रूरो मथुरां पुरीम्
विलोक्य मथुरां कृष्णं रामं चाह स यादवः ॥

पद्भ्यां यातं महावीर्यौ रथेनैको विशाम्य् अहम्
गन्तव्यं वसुदेवस्य नो भवद्भ्यां तथा गृहे
युवयोर् हि कृते वृद्धः कंसेन स निरस्यते ॥

इत्य् उक्त्वा प्रविवेशासाव् अक्रूरो मथुरां पुरीम्
प्रविष्टौ रामकृष्णौ च राजमार्गम् उपागतौ ॥

स्त्रीभिर् नरैश् च सानन्द लोचनैर् अभिविक्षितौ
जग्मतुर् लीलया वीरौ प्राप्तौ बालगजाव् इव ॥

भ्रममाणौ तु तौ दृष्ट्वा रजकं रङ्गकारकम्
अयाचेतां स्वरूपाणि वासांसि रुचिराणि तौ ॥

कंसस्य रजकः सो ऽथ प्रसादारूढविस्मयः
बहून्य् आक्षेपवाक्यानि प्राहोच्चै रामकेशवौ ॥

ततस् तलप्रहारेण कृष्णस् तस्य दुरात्मनः
पातयाम् आस कोपेन रजकस्य शिरो भुवि ॥

हत्वादाय च वस्त्राणि पीतनीलाम्बरौ ततः
कृष्णरामौ मुदायुक्तौ मालाकारगृहं गतौ ॥

विकासिनेत्रयुगलो मालाकारो ऽतिविस्मितः
एतौ कस्य कुतो यातौ मनसाचिन्तयत् ततः ॥

पीतनीलाम्बरधरौ दृष्ट्वातिसुमनोहरौ
स तर्कयाम् आस तदा भुवं देवाव् उपागतौ ॥

विकाशिमुखपद्माभ्यां ताभ्यां पुष्पाणि याचितः
भुवं विष्टभ्य हस्ताभ्यां पस्पर्श शिरसा महीम् ॥

प्रसादसुमुखौ नाथौ मम गेहम् उपागतौ
धन्यो ऽहम् अर्चयिष्यामीत्य् आह तौ माल्यजीविकः ॥

ततः प्रहृष्टवदनस् तयोः पुष्पाणि कामतः
चारूण्य् एतानि चैतानि प्रददौ स विलोभयन् ॥

पुनः पुनः प्रणम्यासौ मालाकारोत्तमो ददौ
पुष्पाणि ताभ्यां चारूणि गन्धवन्त्य् अमलानि च ॥

मालाकाराय कृष्णो ऽपि प्रसन्नः प्रददौ वरम्
श्रीस् त्वां मत्संश्रया भद्र न कदाचित् त्यजिष्यति ॥

बलहानिर् न ते सौम्य धनहानिर् अथापि वा
यावद् धरणिसूर्यौ च संततिः पुत्रपौत्रिकी ॥

भुक्त्वा च विपुलान् भोगांस् त्वम् अन्ते मत्प्रसादतः
ममानुस्मरणं प्राप्य दिव्यलोकम् अवाप्स्यसि ॥

धर्मे मनश् च ते भद्र सर्वकालं भविष्यति
युष्मत्संततिजातानां दीर्घम् आयुर् भविष्यति ॥

नोपसर्गादिकं दोषं युष्मत्संततिसंभवः
अवाप्स्यति महाभाग यावत् सूर्यो भविष्यति ॥

इत्य् उक्त्वा तद्गृहात् कृष्णो बलदेवसहायवान्
निर्जगाम मुनिश्रेष्ठा मालाकारेण पूजितः ॥