બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 192

ચિન્તયન્ન્ ઇતિ ગોવિન્દમ્ ઉપગમ્ય સ યાદવઃ
અક્રૂરો ઽસ્મીતિ ચરણૌ નનામ શિરસા હરેઃ ॥

સો ઽપ્ય્ એનં ધ્વજવજ્રાબ્જ કૃતચિહ્નેન પાણિના
સંસ્પૃશ્યાકૃષ્ય ચ પ્રીત્યા સુગાઢં પરિષસ્વજે ॥

કૃતસંવદનૌ તેન યથાવદ્ બલકેશવૌ
તતઃ પ્રવિષ્ટૌ સહસા તમ્ આદાયાત્મમન્દિરમ્ ॥

સહ તાભ્યાં તદાક્રૂરઃ કૃતસંવન્દનાદિકઃ
ભુક્તભોજ્યો યથાન્યાયમ્ આચચક્ષે તતસ્ તયોઃ ॥

યથા નિર્ભર્ત્સિતસ્ તેન કંસેનાનકદુન્દુભિઃ
યથા ચ દેવકી દેવી દાનવેન દુરાત્મના ॥

ઉગ્રસેને યથા કંસઃ સ દુરાત્મા ચ વર્તતે
યં ચૈવાર્થં સમુદ્દિશ્ય કંસેન સ વિસર્જિતઃ ॥

તત્ સર્વં વિસ્તરાચ્ છ્રુત્વા ભગવાન્ કેશિસૂદનઃ
ઉવાચાખિલમ્ એતત્ તુ જ્ઞાતં દાનપતે મયા ॥

કરિષ્યે ચ મહાભાગ યદ્ અત્રૌપાયિકં મતમ્
વિચિન્ત્યં નાન્યથૈતત્ તે વિદ્ધિ કંસં હતં મયા ॥

અહં રામશ્ ચ મથુરાં શ્વો યાસ્યાવઃ સમં ત્વયા
ગોપવૃદ્ધાશ્ ચ યાસ્યન્તિ આદાયોપાયનં બહુ ॥

નિશેયં નીયતાં વીર ન ચિન્તાં કર્તુમ્ અર્હસિ
ત્રિરાત્રાભ્યન્તરે કંસં હનિષ્યામિ સહાનુગમ્ ॥

સમાદિશ્ય તતો ગોપાન્ અક્રૂરો ઽપિ સકેશવઃ
સુષ્વાપ બલભદ્રશ્ ચ નન્દગોપગૃહે ગતઃ ॥

તતઃ પ્રભાતે વિમલે રામકૃષ્ણૌ મહાબલૌ
અક્રૂરેણ સમં ગન્તુમ્ ઉદ્યતૌ મથુરાં પુરીમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા ગોપીજનઃ સાસ્રઃ શ્લથદ્વલયબાહુકઃ
નિશ્વસંશ્ ચાતિદુઃખાર્તઃ પ્રાહ ચેદં પરસ્પરમ્ ॥

મથુરાં પ્રાપ્ય ગોવિન્દઃ કથં ગોકુલમ્ એષ્યતિ
નાગરસ્ત્રીકલાલાપ મધુ શ્રોત્રેણ પાસ્યતિ ॥

વિલાસિવાક્યજાતેષુ નાગરીણાં કૃતાસ્પદમ્
ચિત્તમ્ અસ્ય કથં ગ્રામ્ય ગોપગોપીષુ યાસ્યતિ ॥

સારં સમસ્તગોષ્ઠસ્ય વિધિના હરતા હરિમ્
પ્રહૃતં ગોપયોષિત્સુ નિઘૃણેન દુરાત્મના ॥

ભાવગર્ભસ્મિતં વાક્યં વિલાસલલિતા ગતિઃ
નાગરીણામ્ અતીવૈતત્ કટાક્ષેક્ષિતમ્ એવ તુ ॥

ગ્રામ્યો હરિર્ અયં તાસાં વિલાસનિગડૈર્ યતઃ
ભવતીનાં પુનઃ પાર્શ્વં કયા યુક્ત્યા સમેષ્યતિ ॥

એષો હિ રથમ્ આરુહ્ય મથુરાં યાતિ કેશવઃ
અક્રૂરક્રૂરકેણાપિ હતાશેન પ્રતારિતઃ ॥

કિં ન વેત્તિ નૃશંસો ઽયમ્ અનુરાગપરં જનમ્
યેનેમમ્ અક્ષરાહ્લાદં નયત્ય્ અન્યત્ર નો હરિમ્ ॥

એષ રામેણ સહિતઃ પ્રયાત્ય્ અત્યન્તનિર્ઘૃણઃ
રથમ્ આરુહ્ય ગોવિન્દસ્ ત્વર્યતામ્ અસ્ય વારણે ॥

ગુરૂણામ્ અગ્રતો વક્તું કિં બ્રવીષિ ન નઃ ક્ષમમ્
ગુરવઃ કિં કરિષ્યન્તિ દગ્ધાનાં વિરહાગ્નિના ॥

નન્દગોપમુખા ગોપા ગન્તુમ્ એતે સમુદ્યતાઃ
નોદ્યમં કુરુતે કશ્ચિદ્ ગોવિન્દવિનિવર્તને ॥

સુપ્રભાતાદ્ય રજની મથુરાવાસિયોષિતામ્
યાસામ્ અચ્યુતવક્ત્રાબ્જે યાતિ નેત્રાલિભોગ્યતામ્ ॥

ધન્યાસ્ તે પથિ યે કૃષ્ણમ્ ઇતો યાન્તમ્ અવારિતાઃ
ઉદ્વહિષ્યન્તિ પશ્યન્તઃ સ્વદેહં પુલકાઞ્ચિતમ્ ॥

મથુરાનગરીપૌર નયનાનાં મહોત્સવઃ
ગોવિન્દવદનાલોકાદ્ અતીવાદ્ય ભવિષ્યતિ ॥

કો નુ સ્વપ્નઃ સભાગ્યાભિર્ દૃષ્ટસ્ તાભિર્ અધોક્ષજમ્
વિસ્તારિકાન્તનયના યા દ્રક્ષ્યન્ત્ય્ અનિવારિતમ્ ॥

અહો ગોપીજનસ્યાસ્ય દર્શયિત્વા મહાનિધિમ્
ઉદ્ધૃતાન્ય્ અદ્ય નેત્રાણિ વિધાત્રાકરુણાત્મના ॥

અનુરાગેણ શૈથિલ્યમ્ અસ્માસુ વ્રજતો હરેઃ
શૈથિલ્યમ્ ઉપયાન્ત્ય્ આશુ કરેષુ વલયાન્ય્ અપિ ॥

અક્રૂરઃ ક્રૂરહૃદયઃ શીઘ્રં પ્રેરયતે હયાન્
એવમ્ આર્તાસુ યોષિત્સુ ઘૃણા કસ્ય ન જાયતે ॥

હે હે કૃષ્ણ રથસ્યોચ્ચૈશ્ ચક્રરેણુર્ નિરીક્ષ્યતામ્
દૂરીકૃતો હરિર્ યેન સો ઽપિ રેણુર્ ન લક્ષ્યતે ॥

ઇત્ય્ એવમ્ અતિહાર્દેન ગોપીજનનિરીક્ષિતઃ
તત્યાજ વ્રજભૂભાગં સહ રામેણ કેશવઃ ॥

ગચ્છન્તો જવનાશ્વેન રથેન યમુનાતટમ્
પ્રાપ્તા મધ્યાહ્નસમયે રામાક્રૂરજનાર્દનાઃ ॥

અથાહ કૃષ્ણમ્ અક્રૂરો ભવદ્ભ્યાં તાવદ્ આસ્યતામ્
યાવત્ કરોમિ કાલિન્દ્યામ્ આહ્નિકાર્હણમ્ અમ્ભસિ ॥

તથેત્ય્ ઉક્તે તતઃ સ્નાતઃ સ્વાચાન્તઃ સ મહામતિઃ
દધ્યૌ બ્રહ્મ પરં વિપ્રાઃ પ્રવિશ્ય યમુનાજલે ॥

ફણાસહસ્રમાલાઢ્યં બલભદ્રં દદર્શ સઃ
કુન્દામલાઙ્ગમ્ ઉન્નિદ્ર પદ્મપત્ત્રાયતેક્ષણમ્ ॥

વૃતં વાસુકિડિમ્ભૌઘૈર્ મહદ્ભિઃ પવનાશિભિઃ
સંસ્તૂયમાનમ્ ઉદ્ગન્ધિ વનમાલાવિભૂષિતમ્ ॥

દધાનમ્ અસિતે વસ્ત્રે ચારુરૂપાવતંસકમ્
ચારુકુણ્ડલિનં મત્તમ્ અન્તર્જલતલે સ્થિતમ્ ॥

તસ્યોત્સઙ્ગે ઘનશ્યામમ્ આતામ્રાયતલોચનમ્
ચતુર્બાહુમ્ ઉદારાઙ્ગં ચક્રાદ્યાયુધભૂષણમ્ ॥

પીતે વસાનં વસને ચિત્રમાલ્યવિભૂષિતમ્
શક્રચાપતડિન્માલા વિચિત્રમ્ ઇવ તોયદમ્ ॥

શ્રીવત્સવક્ષસં ચારુ કેયૂરમુકુટોજ્જ્વલમ્
દદર્શ કૃષ્ણમ્ અક્લિષ્ટં પુણ્ડરીકાવતંસકમ્ ॥

સનન્દનાદ્યૈર્ મુનિભિઃ સિદ્ધયોગૈર્ અકલ્મષૈઃ
સંચિન્ત્યમાનં મનસા નાસાગ્રન્યસ્તલોચનૈઃ ॥

બલકૃષ્ણૌ તદાક્રૂરઃ પ્રત્યભિજ્ઞાય વિસ્મિતઃ
અચિન્તયદ્ અથો શીઘ્રં કથમ્ અત્રાગતાવ્ ઇતિ ॥

વિવક્ષોઃ સ્તમ્ભયામ્ આસ વાચં તસ્ય જનાર્દનઃ
તતો નિષ્ક્રમ્ય સલિલાદ્ રથમ્ અભ્યાગતઃ પુનઃ ॥

દદર્શ તત્ર ચૈવોભૌ રથસ્યોપરિ સંસ્થિતૌ
રામકૃષ્ણૌ યથા પૂર્વં મનુષ્યવપુષાન્વિતૌ ॥

નિમગ્નશ્ ચ પુનસ્ તોયે દદૃશે સ તથૈવ તૌ
સંસ્તૂયમાનૌ ગન્ધર્વૈર્ મુનિસિદ્ધમહોરગૈઃ ॥

તતો વિજ્ઞાતસદ્ભાવઃ સ તુ દાનપતિસ્ તદા
તુષ્ટાવ સર્વવિજ્ઞાન મયમ્ અચ્યુતમ્ ઈશ્વરમ્ ॥

તન્માત્રરૂપિણે ઽચિન્ત્ય મહિમ્ને પરમાત્મને
વ્યાપિને નૈકરૂપૈક સ્વરૂપાય નમો નમઃ ॥

શબ્દરૂપાય તે ઽચિન્ત્ય હવિર્ભૂતાય તે નમઃ
નમો વિજ્ઞાનરૂપાય પરાય પ્રકૃતેઃ પ્રભો ॥

ભૂતાત્મા ચેન્દ્રિયાત્મા ચ પ્રધાનાત્મા તથા ભવાન્
આત્મા ચ પરમાત્મા ચ ત્વમ્ એકઃ પઞ્ચધા સ્થિતઃ ॥

પ્રસીદ સર્વધર્માત્મન્ ક્ષરાક્ષર મહેશ્વર
બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદ્યાભિઃ કલ્પનાભિર્ ઉદીરિતઃ ॥

અનાખ્યેયસ્વરૂપાત્મન્ન્ અનાખ્યેયપ્રયોજન
અનાખ્યેયાભિધાન ત્વાં નતો ઽસ્મિ પરમેશ્વરમ્ ॥

ન યત્ર નાથ વિદ્યન્તે નામજાત્યાદિકલ્પનાઃ
તદ્ બ્રહ્મ પરમં નિત્યમ્ અવિકારિ ભવાન્ અજઃ ॥

ન કલ્પનામ્ ઋતે ઽર્થસ્ય સર્વસ્યાધિગમો યતઃ
તતઃ કૃષ્ણાચ્યુતાનન્ત વિષ્ણુસંજ્ઞાભિર્ ઈડ્યસે ॥

સર્વાત્મંસ્ ત્વમ્ અજ વિકલ્પનાભિર્ એતૈર્ દેવાસ્ ત્વં જગદ્ અખિલં ત્વમ્ એવ વિશ્વમ્
વિશ્વાત્મંસ્ ત્વમ્ અતિવિકારભેદહીનઃ સર્વસ્મિન્ નહિ ભવતો ઽસ્તિ કિંચિદ્ અન્યત્

ત્વં બ્રહ્મા પશુપતિર્ અર્યમા વિધાતા ત્વં ધાતા ત્રિદશપતિઃ સમીરણો ઽગ્નિઃ
તોયેશો ધનપતિર્ અન્તકસ્ ત્વમ્ એકો ભિન્નાત્મા જગદ્ અપિ પાસિ શક્તિભેદૈઃ

વિશ્વં ભવાન્ સૃજતિ હન્તિ ગભસ્તિરૂપો વિશ્વં ચ તે ગુણમયો ઽયમ્ અજ પ્રપઞ્ચઃ
રૂપં પરં સદિતિવાચકમ્ અક્ષરં યજ્ જ્ઞાનાત્મને સદસતે પ્રણતો ઽસ્મિ તસ્મૈ

ઓં નમો વાસુદેવાય નમઃ સંકર્ષણાય ચ
પ્રદ્યુમ્નાય નમસ્ તુભ્યમ્ અનિરુદ્ધાય તે નમઃ ॥

એવમ્ અન્તર્ જલે કૃષ્ણમ્ અભિષ્ટૂય સ યાદવઃ
અર્ઘયામ્ આસ સર્વેશં ધૂપપુષ્પૈર્ મનોમયૈઃ ॥

પરિત્યજ્યાન્યવિષયં મનસ્ તત્ર નિવેશ્ય સઃ
બ્રહ્મભૂતે ચિરં સ્થિત્વા વિરરામ સમાધિતઃ ॥

કૃતકૃત્યમ્ ઇવાત્માનં મન્યમાનો દ્વિજોત્તમાઃ
આજગામ રથં ભૂયો નિર્ગમ્ય યમુનામ્ભસઃ ॥

રામકૃષ્ણૌ દદર્શાથ યથાપૂર્વમ્ અવસ્થિતૌ
વિસ્મિતાક્ષં તદાક્રૂરં તં ચ કૃષ્ણો ઽભ્યભાષત ॥

કિં ત્વયા દૃષ્ટમ્ આશ્ચર્યમ્ અક્રૂર યમુનાજલે
વિસ્મયોત્ફુલ્લનયનો ભવાન્ સંલક્ષ્યતે યતઃ ॥

અન્તર્ જલે યદ્ આશ્ચર્યં દૃષ્ટં તત્ર મયાચ્યુત
તદ્ અત્રૈવ હિ પશ્યામિ મૂર્તિમત્ પુરતઃ સ્થિતમ્ ॥

જગદ્ એતન્ મહાશ્ચર્ય રૂપં યસ્ય મહાત્મનઃ
તેનાશ્ચર્યપરેણાહં ભવતા કૃષ્ણ સંગતઃ ॥

તત્ કિમ્ એતેન મથુરાં પ્રયામો મધુસૂદન
બિભેમિ કંસાદ્ ધિગ્ જન્મ પરપિણ્ડોપજીવિનઃ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ચોદયામ્ આસ તાન્ હયાન્ વાતરંહસઃ
સંપ્રાપ્તશ્ ચાપિ સાયાહ્ને સો ઽક્રૂરો મથુરાં પુરીમ્
વિલોક્ય મથુરાં કૃષ્ણં રામં ચાહ સ યાદવઃ ॥

પદ્ભ્યાં યાતં મહાવીર્યૌ રથેનૈકો વિશામ્ય્ અહમ્
ગન્તવ્યં વસુદેવસ્ય નો ભવદ્ભ્યાં તથા ગૃહે
યુવયોર્ હિ કૃતે વૃદ્ધઃ કંસેન સ નિરસ્યતે ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રવિવેશાસાવ્ અક્રૂરો મથુરાં પુરીમ્
પ્રવિષ્ટૌ રામકૃષ્ણૌ ચ રાજમાર્ગમ્ ઉપાગતૌ ॥

સ્ત્રીભિર્ નરૈશ્ ચ સાનન્દ લોચનૈર્ અભિવિક્ષિતૌ
જગ્મતુર્ લીલયા વીરૌ પ્રાપ્તૌ બાલગજાવ્ ઇવ ॥

ભ્રમમાણૌ તુ તૌ દૃષ્ટ્વા રજકં રઙ્ગકારકમ્
અયાચેતાં સ્વરૂપાણિ વાસાંસિ રુચિરાણિ તૌ ॥

કંસસ્ય રજકઃ સો ઽથ પ્રસાદારૂઢવિસ્મયઃ
બહૂન્ય્ આક્ષેપવાક્યાનિ પ્રાહોચ્ચૈ રામકેશવૌ ॥

તતસ્ તલપ્રહારેણ કૃષ્ણસ્ તસ્ય દુરાત્મનઃ
પાતયામ્ આસ કોપેન રજકસ્ય શિરો ભુવિ ॥

હત્વાદાય ચ વસ્ત્રાણિ પીતનીલામ્બરૌ તતઃ
કૃષ્ણરામૌ મુદાયુક્તૌ માલાકારગૃહં ગતૌ ॥

વિકાસિનેત્રયુગલો માલાકારો ઽતિવિસ્મિતઃ
એતૌ કસ્ય કુતો યાતૌ મનસાચિન્તયત્ તતઃ ॥

પીતનીલામ્બરધરૌ દૃષ્ટ્વાતિસુમનોહરૌ
સ તર્કયામ્ આસ તદા ભુવં દેવાવ્ ઉપાગતૌ ॥

વિકાશિમુખપદ્માભ્યાં તાભ્યાં પુષ્પાણિ યાચિતઃ
ભુવં વિષ્ટભ્ય હસ્તાભ્યાં પસ્પર્શ શિરસા મહીમ્ ॥

પ્રસાદસુમુખૌ નાથૌ મમ ગેહમ્ ઉપાગતૌ
ધન્યો ઽહમ્ અર્ચયિષ્યામીત્ય્ આહ તૌ માલ્યજીવિકઃ ॥

તતઃ પ્રહૃષ્ટવદનસ્ તયોઃ પુષ્પાણિ કામતઃ
ચારૂણ્ય્ એતાનિ ચૈતાનિ પ્રદદૌ સ વિલોભયન્ ॥

પુનઃ પુનઃ પ્રણમ્યાસૌ માલાકારોત્તમો દદૌ
પુષ્પાણિ તાભ્યાં ચારૂણિ ગન્ધવન્ત્ય્ અમલાનિ ચ ॥

માલાકારાય કૃષ્ણો ઽપિ પ્રસન્નઃ પ્રદદૌ વરમ્
શ્રીસ્ ત્વાં મત્સંશ્રયા ભદ્ર ન કદાચિત્ ત્યજિષ્યતિ ॥

બલહાનિર્ ન તે સૌમ્ય ધનહાનિર્ અથાપિ વા
યાવદ્ ધરણિસૂર્યૌ ચ સંતતિઃ પુત્રપૌત્રિકી ॥

ભુક્ત્વા ચ વિપુલાન્ ભોગાંસ્ ત્વમ્ અન્તે મત્પ્રસાદતઃ
મમાનુસ્મરણં પ્રાપ્ય દિવ્યલોકમ્ અવાપ્સ્યસિ ॥

ધર્મે મનશ્ ચ તે ભદ્ર સર્વકાલં ભવિષ્યતિ
યુષ્મત્સંતતિજાતાનાં દીર્ઘમ્ આયુર્ ભવિષ્યતિ ॥

નોપસર્ગાદિકં દોષં યુષ્મત્સંતતિસંભવઃ
અવાપ્સ્યતિ મહાભાગ યાવત્ સૂર્યો ભવિષ્યતિ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તદ્ગૃહાત્ કૃષ્ણો બલદેવસહાયવાન્
નિર્જગામ મુનિશ્રેષ્ઠા માલાકારેણ પૂજિતઃ ॥